भरत पुरी, न्युयोर्क
अविश्वसनीय तर सत्य र सफल खेलाडी सन्तोष राईको जीवनी खेलप्रेमीको लागि प्रेरणा हो । सुन्दर नेपाल, सगरमाथाको देश र भगवान बुद्धको जन्मभूमिबाट अमेरिका आएका सन्तोष राई धन–सम्पत्ति वा विशेष सुविधामा जन्मिएका व्यक्ति होइनन्। उहाँको जन्म नेपालको एक ग्रामीण क्षेत्रमा रहेको साधारण परिवारमा भएको थियो, जहाँ जीवन संघर्षले भरिएको थियो र हरेक अवसर कडा मेहनतबाट मात्र प्राप्त हुन्थ्यो। उहाँका आमा सयन कुमारी राई र बुबा कमल बहादुर राईले सानैदेखि उहाँमा मेहनत, इमानदारी र दृढ संकल्पका मूल्यहरू रोप्नुभयो।
करातेसँगको उहाँको यात्रा अप्रत्याशित रूपमा सुरु भयो। बाल्यकालमा उहाँले आफ्नी दिदीबाट आत्मरक्षाका आधारभूत सीपहरू सिक्नुभयो। सुरुमा केवल आत्मरक्षाको माध्यम बनेको कराते विस्तारै उहाँको जीवनको उद्देश्य बन्न पुग्यो। कराँतेले उहाँलाई अनुशासन, आत्मविश्वास र जीवनको दिशा प्रदान गर्यो।
धेरै महान् खेलाडीहरूजस्तै उहाँको यात्रा पनि सजिलो थिएन। आर्थिक अभाव, सीमित स्रोतसाधन, कठिन प्रशिक्षण अवस्था र सफलता टाढा देखिने समयहरू पनि आए। तर प्रत्येक बाधाले उहाँको संकल्पलाई अझ बलियो बनायो र खेलप्रतिको समर्पणलाई अझ गहिरो बनायो।
माध्यमिक शिक्षा जारी राख्दै गर्दा सन्तोषले प्रशिक्षक वीर कृष्ण शाहीको मार्गदर्शनमा औपचारिक रूपमा कराँते यात्रा सुरु गर्नुभयो। प्रशिक्षक शाहीको मार्गदर्शनले उहाँको प्रारम्भिक खेल जीवनलाई आकार दिन महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको थियो। पछि प्रशिक्षक शाहीको व्यस्तताका कारण उहाँलाई प्रशिक्षक ध्रुव विक्रम मल्लको नेतृत्वमा रहेको बालाजु डोजोमा प्रशिक्षण जारी राख्न प्रोत्साहित गरियो। यो निर्णय उहाँको जीवनको एउटा महत्वपूर्ण मोड साबित भयो। उहाँले अथक मेहनतका साथ प्रशिक्षण गर्नुभयो। थकान, चोटपटक र निराशाका दिनहरू पनि आए, तर उहाँको विश्वास अटल रह्यो कि निरन्तर मेहनत र धैर्यले अन्ततः सफलता दिलाउनेछ। सन्तोषले छैटौं, सातौं र आठौं राष्ट्रिय खेलकुदमा पदक जितेर आफ्नो पहिचान बनाउन सुरु गर्नुभयो।
ती सफलताले उहाँलाई आत्मविश्वास दियो र अझ ठूलो उपलब्धि हासिल गर्ने प्रेरणा पनि प्रदान गर्यो।नवौं राष्ट्रिय खेलकुदमा उहाँले आफ्नो पहिलो राष्ट्रिय स्वर्ण पदक जित्नुभयो। यो उहाँको खेल जीवनको परिभाषित क्षण थियो, जसले उहाँको त्याग, समर्पण र अथक मेहनतलाई प्रमाणित गर्यो।प्रमुख उपलब्धिहरू:
● स्वर्ण पदक – गोलबजार राष्ट्रिय कराते प्रतियोगिता तथा उत्कृष्ट खेलाडी पुरस्कार
● स्वर्ण पदक – छथर राष्ट्रिय कराते प्रतियोगिता
● स्वर्ण पदक – सताक्षी राष्ट्रिय कराते प्रतियोगिता
● स्वर्ण पदक – प्रथम कपिलाशगढी आमन्त्रित राष्ट्रिय कराते प्रतियोगिता
● रजत पदक – यूके EKE E1 सिरिज, वर्सेस्टर
● रजत पदक – २२ माइल्स अन्तर्राष्ट्रिय कराते च्याम्पियनसिप, मलेसिया
● रजत पदक – २६औँ हिराल्डोज काई शोतोकान शोबुकान अन्तर्राष्ट्रिय कराते च्याम्पियनसिप २०२५
● काँस्य पदक – यूएसए कराते च्याम्पियनसिप, डलास, टेक्सास (२०२६)
● स्वर्ण र रजत पदक – २७औँ हिराल्डोज काई शोतोकान शोबुकान अन्तर्राष्ट्रिय कराते च्याम्पियनसिप (२६ अप्रिल, २०२६)
● रजत पदक – ५५०औँ राष्ट्रिय खेलकुद
उहाँका प्रत्येक पदकले एउटा कथा बोकेको छ। प्रत्येक सफलताका पछाडि अनगिन्ती घण्टाको प्रशिक्षण, पीडा, त्याग र दृढ संकल्प लुकेको छ, जुन प्रायः जनताले देख्न पाउँदैनन्,केवल पन्ध्र वर्षको उमेरमा सन्तोष इचिगु कराते डोजोका प्रमुख प्रशिक्षक बन्नुभयो। अरूलाई सिकाउनु उहाँको यात्राको सबैभन्दा अर्थपूर्ण पक्षहरूमध्ये एक बन्यो।उहाँका लागि सफलता व्यक्तिगत उपलब्धिमा मात्र सीमित थिएन; करातेमार्फत अरूको जीवनमा सकारात्मक परिवर्तन ल्याउनु नै उहाँको वास्तविक सफलता थियो। वर्षौंको अवधिमा उहाँले धेरै राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय खेलाडीहरू उत्पादन गर्नुभयो। उहाँका आठ जना विद्यार्थीहरूले नेपाल सशस्त्र प्रहरी क्लब को प्रतिनिधित्व गर्दै सातौं, आठौं र नवौं दक्षिण एसियाली च्याम्पियनसिपमा दर्जनौं स्वर्ण पदक जिते।आफ्ना विद्यार्थीहरूलाई विजेताको मञ्चमा उभिएको देख्नु उहाँका आफ्नै पदक जित्नु जत्तिकै गर्वको विषय बनेको छ।
सन् २०२६ मा सन्तोषलाई नेपालको उपराष्ट्रपतिको उपस्थितिमा मनकुमारी साम्पाङ राई खेल पुरस्कारबाट सम्मानित गरियो। त्यसै वर्ष उहाँलाई किरात राई सोसाइटी अफ अमेरिकाद्वारा एलम्बर हाङ खेल पुरस्कार प्रदान गरियो, जुन पुरस्कार नेपालका महावाणिज्यदूतबाट हस्तान्तरण गरिएको थियो।
सन्तोषका लागि यी पुरस्कारहरू व्यक्तिगत सम्मानभन्दा धेरै ठूलो अर्थ राख्छन्। यी उहाँको परिवार, प्रशिक्षकहरू, विद्यार्थीहरू र उहाँको कठिन यात्रामा साथ दिने सबै व्यक्तिहरूप्रतिको सम्मान हुन्।मानिसहरूले प्रायः पदक र ट्रफीहरू मात्र देख्छन्, तर ती सफलताका पछाडि लुकेका संघर्षहरू देख्दैनन्। सन्तोष राईको कथा एउटा सानो गाउँका केटाको कथा हो, जसले आफ्नो परिस्थितिभन्दा ठूलो सपना देख्ने साहस गर्यो।कराँतेले उहाँलाई सिकायो कि च्याम्पियन जन्मँदैनन्, उनीहरू अनुशासन, त्याग र अटुट आत्मबलबाट निर्माण गरिन्छन्। उहाँको यात्रा अझै जारी छ, र सायद उहाँका महत्वपूर्ण विजयहरू अझै भविष्यमा पर्खिरहेका छन्।