Category: फिचर

काठमाडौ
प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले सरकारले जनताको अनुहार मलिन हुने विवशता अन्त्य गर्ने संकल्प लिएको बताउनु भएको छ । प्रधानमन्त्री ओलीले सरकारको सो संकल्पलाई पूरा गर्न विभिन्न पेश, क्षेत्र, व्यवसायमा संलग्न सबैलाई साथ दिन पनि आह्वान गर्नु भयो । गणतन्त्र दिवसको अवसर पारेर काठमाडौंको टुँडिखेलस्थित सैनिक मंचमा बुधबार आयोजित विशेष समारोहलाई सम्बोधन गर्दै उहाँले गणतन्त्रलाई जनताको जीवनस्तर उकास्ने काममा अनुदित गर्न रोजगारीको अवसर सृजना गर्ने तथा उत्पादन वृद्धिमा जोड दिइएको पनि स्पष्ट पार्नु भयो । ‘गणतन्त्रलाई जनताको जीवनस्तर उकास्न हामीले रोजगारीको अवसर सृजना गर्ने कार्यक्रम ल्याएका छौ र उत्पादन वृद्धिमा जोड दिएका छौ,’ प्रधानमन्त्री ओलीले थप्नु भयो, ‘उपभोग्य बस्तुमा आत्मनिर्भरता बढाउने प्रकृतिको विकासलाई प्राथमिकतामा राखेका छौं । आम जनताको कष्ट निराकरण गर्ने दिशामा परिलक्षित विकास आयोजनाहरु तीव्र गतिमा अघि बढेका छन ।’ केपी शर्मा ओली, प्रधानमन्त्री प्रधानमन्त्री ओलीले ‘समृद्ध नेपाल–सुखी नेपाली’को गन्तव्यमा अघि बढ्ने दृढ इच्छाशक्ति भएको प्रगतिशील, देशभक्त र जनपक्षीय सरकार मुलुकमा रहेको उल्लेख गर्दै सातै प्रदेश तथा ७५३ वटै स्थानीय तहमा जननिर्वाचित सरकारहरु यसका लागि क्रियाशील रहेको पनि बताउनु भयो । प्रधानमन्त्री ओलीले संविधान विपरित राष्ट्रिय अखण्डतामाथि चुनौति बनिरहेका शक्तिहरुलाई राष्ट्रिय मूल धाामा समाहित गरेको उल्लेख गर्दै हिंसा र अस्थिरताको पक्षपोषण गर्नै शक्तिहरु पनि नियन्त्रित हुँदै गएको दावी गर्नु भयो । गणतन्त्र केवल राजनीतिक प्रणाली मात्रै नभएको उल्लेख गर्दै प्रधानमन्त्री ओलीले त्यसले जनताको हितमा काम गर्नुपर्ने पनि बताउनु भयो । प्रधानमन्त्री ओलीले गणतन्त्रलाई जनताको विजय र कुलीनतन्त्रको पराजयको रुपमा व्याख्या गर्दै गणतन्त्रको सार्थक अभ्यासप्रति सचेत हुन र आफूले निर्वाचित गरेको, आम जनताले निर्वाचित गरेको सर्वोच्च संस्थाको मर्यादा राख्न पनि सबैलाई सचेत रहन आग्रह गर्नु भयो । ‘गणतन्त्रका संस्थाहरु जनताद्वारा, जनताका लागि, जनताले नै निर्माण गरेका हुन् । जनताको अभिमतको धरातलमा खडा भएका यी संस्थाहरुको सम्मान हुँदा मात्रै जनताको सम्मान हुन्छ । जनताको पहुँच नभएका, कुलीनतन्त्रीय संस्थाका अघि नतमस्तक हुने तर आफ्ना लागि, आफ्नै प्रतिनिधिका रुपमा कायम भएको संस्थाको मानमर्दन हुने प्रकृतिका व्यवहार जायज, जनपक्षीय र लोकतान्त्रिक हुनै सक्दैन,’ प्रधानमन्त्री ओलीको भनाई थियो,‘ त्यस्तो व्यवहारले वास्तवमा जनता, जनताको वलिदान र अधिकारको अपमान हुन जान्छ । जनताले प्राप्त गरेका उपलब्धिहरुलाई अस्वीकार गर्ने र ती उपलब्धिहरुको अपमान गर्ने व्यवहार लोकतान्त्रिक गणतन्त्रविरुद्धकै व्यवहार हुन जान्छ ।’ केपी शर्मा ओली, प्रधानमन्त्री प्रधानमन्त्री ओलीले गणतन्त्रलाई संस्थागत गरी जनजीवनको सार्थक अभ्यासमा उतार्न गणतन्त्रका संस्था तथा अंगहरुको मर्यादा र सम्मान गरिनुपर्ने पनि स्पष्ट पार्नु भयो ।

राष्ट्रपति विद्या भण्डारी, प्रधानमन्त्री ओली, प्रधानन्यायाधिश चोलेन्द्रशमशेर जबरा, प्रतिनिधिसभाका सभामुख कृष्णबहादुर महरा, राष्ट्रियसभाका अध्यक्ष गणेशप्रसाद तिमिल्सिना, उपप्रधानमन्त्री, मन्त्रीहरु, संवैधानिक अंगका प्रमुखहरुको उपस्थिति रहेको समारोहमा हेलिकप्टरबाट गणतन्त्र लेखिएको व्यानरसहित पुष्पवृष्टि गरिएको थियो । त्यसैगरी समारोहमा शान्तिको प्रतिकको रुपमा परेवा र बेलुनहरु पनि उडाइएको थियो । त्यस अवसरमा नेपाली सेना, नेपाल प्रहरी, स्काउटलगायतका संघ, संस्थाहरुले मार्च पास गरेका थिए भने काठमाडौं, ललितपुर र भक्तपुरका सांस्कृतिक झाँकीहरु पनि प्रस्तुत गरिएको थियो ।

काठमाडौं
प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीलाई कोरियाको काङनाम विश्वविद्यालयले मानार्थ विद्यावारिधिको उपाधि प्रदान गरेको छ । प्रधानमन्त्री ओलीलाई बुधबार काठमाडौंमा एक कार्यक्रमको आयोजना गरी सो विश्वविद्यालयका अध्यक्ष डा. शिनिल युनले राजनीतिक शाष्त्रको मानार्थ विद्यावारिधिको उपाधि प्रदान गरेको हो । लोकतन्त्रको लागि उच्च योगदान गरेको उल्लेख गर्दै प्रधानमन्त्री ओलीलाई सो उपाधि प्रदान गरिएको प्रधानमन्त्री ओलीको निजी सचिवालयले जनाएको छ । सो उपाधि ग्रहण गर्दै प्रधानमन्त्री ओलीले विश्वविद्यालयले आफूलाई दिएको सो मानार्थ उपाधि सिंगै मुलुक र जनताको सम्मानको रुपमा आफूले लिएको बताए । त्यस अवसरमा प्रधानमन्त्री ओलीले कोरियाको विकासबाट नेपालले धेरै कुरा सिक्न सक्ने पनि बताए । प्रधानमन्त्री  ओलीले आफू नेतृत्वको सरकारले सही नीति र दृष्टिकोण लिएर अघि बढेकाले मुलुक छोटो समयमै विकसित हुने दावी समेत गरे ।

काठमाडौं
नेपालमा आइतबार राजधानी काठमाडौंमा विप्लव नेतृत्वको प्रतिबन्धित नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (नेकपा)को बिस्फोटमा कम्तीमा चार जनाको मृत्यु भएको छ । विभिन्न ठाउँका बिस्फोटमा अरु ५ जना घाइते भएका छन् । आइतबार मात्रै काठमाडौं उपत्यकाबाट झण्डै १ सय जना पक्राउ परेका छन् । फागुनमा प्रतिबन्ध लगाएपछि देशका विभिन्न ठाउँबाट ५ सयभन्दा बढी नेता–कार्यकर्ता पक्राउ परेको नेपाल प्रहरीले जनाएको छ । तर, पक्राउ परेका धेरैलाई अदालतले छाड्ने गरेको छ । काठमाडौंमा आइतबार भएका घटनामा ज्यान गुमाउने, घाइते र पक्राउ परेका सबै विप्लव माओवादीका कार्यकर्ता भएको पुष्टि भएको छ ।
विभिन्न सार्वजनिक ठाउँमा बम राख्न लैजाने क्रममा समय मिलाउन नसक्दा बम बिस्फोट भएको प्रहरीले जनाएको छ । बिहान ४ बजे पड्काउने तयारी गर्दा अघिल्लो बेलुकी चार बजे आसपासमा पड्किएको घाइते रविन केसीले जनाएका छन् । उनी अखिल क्रान्तिकारीका नेतासमेत हुन् । यसअघि उनी नख्खु बिस्फोटमा संलग्न भएको आरोपमा प्रहरीले पक्राउ गरेको थियो, तर अदालतको आदेशले मुक्त भएका थिए । ज्यान गुमाउने प्रज्ववल शाही र केसीले अनामनगरमा शाहीको कोठामा बम राखेका थिए । शाहीको घटनास्थलमै ज्यान गएको थियो भने केसीको उपचार चलिरहेको छ । केसी घाइते अवस्थामा अरुको मोटरसाइकलमा बसेर भाग्दै थिए ।
काठमाडौं उपत्यकाका विभिन्न ठाउँमा आइतबार बेलुकी बम राख्ने शृङ्खला नै चल्यो । आधा दर्जनभन्दा धेरै ठाउँमा राखिएका बम सुरक्षाकर्मीले निष्क्रिय पारे । भोजपुरमा प्रहरीको गोलीबाट एक कार्यकर्ता मारिएको विरोधमा सोमबार आयोजना गरिएको बन्दका क्रममा विप्लवका चार जना कार्यकर्ताको मृत्यु भयो । सोमबार देशका विभिन्न ठाउँमा गाडीमा आगजनी भएको छ । आइतबार र सोमबारका घटनाले राज्य संयन्त्रले नियन्त्रण गर्न नसक्ने अवस्थामा विप्लव नेतृत्वको नेकपा पुगेको विश्लेषण गर्न थालिएको छ ।

प्रतिबन्ध फुकुवा हुनै लाग्दा झनै सक्रिय
सरकारले प्रतिबन्ध लगाएको झण्डै तीन महिनाको अवधिमा नेत्रविक्रम चन्द ‘विप्लव’ नेतृत्वको नेकपाका ५ सयभन्दा धेरै नेता कार्यकर्ता पक्राउ परेका छन् । तेस्रो बरियताका नेता एवम् मध्य कमाण्ड इन्चार्ज रहेका हेमन्तकुमार ओली ‘सुदर्शन’सहितका नेताहरु काभ्रेबाट पक्राउ परेपछि एकपछि अर्को गर्दै उक्त पार्टीका नेताहरु पक्राउ परेका हुन् । सुदर्शन पक्राउ परेपछि दोस्रो तहका नेता खड्कबहादुर विश्वकर्मा ‘प्रकाण्ड’ले अहिले मध्य कमाण्डको नेतृत्व सम्हालिरहेका छन् । ललितपुरमा एनसेल कार्यालयमा एक जनाको मृत्यु हुनेगरी बिस्फोट गराएपछि सरकारले फागुनको अन्तिममा विप्लव नेतृत्वको नेकपालाई गतिविधिमा प्रतिबन्ध लगाएको हो ।
राजनीतिक गतिविधिमा समेत प्रतिबन्ध लागेपछि प्रमुख सत्तारुढ नेपाल कम्युनिष्ट पार्टीभित्रै विप्लव समूहलाई प्रतिबन्ध लगाउने निर्णयको विरोध भयो । आफ्नो पार्टीका नेताले मात्र होइन, प्रमुख प्रतिपक्ष नेपाली काँग्रेसले समेत प्रतिबन्ध लगाउने सरकारको निर्णयको विरोध गरेपछि सरकारले प्रतिबन्ध हटाउने तयारी थालेको थियो । अमेरिका र आफ्नो यूरोप भ्रमणका क्रममा पूर्व माओवादी पृष्ठभूमिका ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिंचाइमन्त्री वर्षमान पुनले सरकारले प्रतिबन्ध हटाउने तयारी गरेको जानकारी दिएका थिए ।
प्रमुख सत्तारुढ नेकपाका नेता माधवकुमार नेपालले विप्लवसँग अनौपचारिक संवाद गरेको यो तीन महिनामा विप्लवले शान्तिपूर्ण विरोध प्रदर्शन गर्ने र सरकारले प्रतिबन्ध हटाउने सहमति भएको थियो । तर, सहमतिले औपचारिक रुप नपाउँदै विप्लवले आत्मघाती क्रियाकलाप गरेको एक नेकपाका नेताले बताएका छन् । उपत्यकामा भएको बिस्फोटले उपत्यका केन्द्रित विप्लवको शक्ति विच्छेद भएको छ । जिम्मेवार र सक्रिय सबै तहका नेताहरु पक्राउ परेका छन् । केहीले ज्यान गुमाएका छन् । केही उपत्यकाबाट बाहिरिएका छन् ।
उपत्यकामा आइतबार र सोमबारका घटनापछि गृहमन्त्री रामबहादुर थापाले पार्टी नेता, सुरक्षा विज्ञ लगायतसँग परामर्श थालेका छन् । स्रोतका अनुसार प्रहरीले विप्लवविरुद्ध कारबाही भन्दा पनि शतर्कता अपनाउने भएको छ । गृहमन्त्री थापाले आफ्नो दल नेकपाका शीर्षनेतासँग आइतबारदेखि नै परामर्श थालेका छन् । अर्धभूमिगत भएका जनवर्गीय संगठनका नेता–कार्यकर्ता आइतबारदेखि भूमिगत हुन थालेका छन् । सरकार भने पर्ख र हेरको रणनीतिमा लागेको छ । स्रोतका अनुसार अझै केही समय सरकारले विप्लवलाई वार्ताका लागि आग्रह गर्नेछ ।

कति छ विप्लवसँग शक्ति ?
विस २०६९ मा तत्कालीन एकीकृत नेकपा माओवादीबाट अलग भएका मोहन वैद्य ‘किरण’ नेतृत्वको नेकपा–माओवादीमा आबद्ध विप्लवले किरणसँग पनि असन्तुष्टि जनाएर २०७१ सालमा नयाँ पार्टी गठन गरेका हुन् । शुरुमा उनले नेकपा माओवादी नाम राखे पनि पछि उनले आफ्नो पार्टीको नाम नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी राखेका थिए । विप्लवको मुख्य राजनीतिक लाइन भनेको जनवादी क्रान्ति हो । जसमा सशस्त्र आन्दोलनलाई प्रमुख बनाइएको छ ।
विप्लवले राज्य सत्ताविरुद्ध वैज्ञानिक आक्रमणलाई आफ्नो राजनीतिक र कार्यनीतिक योजनामा उल्लेख गरेका छन् । त्यसमा उनले पहिलेको जनयुद्ध जस्तो फौैजी आक्रमणलाई मात्र भन्दा पनि नयाँ प्रविधि प्रयोग गरेर सरकारविरुद्धको सशस्त्र लडाइलाई प्राथमिकतामा राखेका छन् । त्यसैको प्रयोगस्वरुप आइतबार समय फिट गर्ने क्रममा कार्यकर्ताले एएम र पीएम पहिचान नगर्दा सुकेधारा र अनामनागर घट्टेकुलोमा बिस्फोट भएको थियो ।
टाइम बम, ड्रोन आक्रमण, बुलेट प्रुफ आक्रमणकारी निर्माणमा विप्लव नेकपा सक्रिय छ । प्रविधिको प्रयोग गरेर व्यक्ति टार्गेट गर्ने, आक्रमणमा संलग्न हुँदा बुलेटप्रुफ ज्याकेटको प्रयोग गर्ने, तल्ला तहका सुरक्षाकर्मी र नेताभन्दा माथिल्ला तहका नेता र माथिल्ला तहकै सुरक्षाकर्मीविरुद्ध आक्रमण गर्ने तयारी विप्लवले तयार गरेका छन् । प्रविधिकै लागि करोडौं रुपैयाँ विप्लवको पार्टीले विदेश पठाएको छ । विप्लव समूहले भारत, चीन, श्रीलंका, सिंगापुर, मलेसिया लगायतका विभिन्न देशमा करोडौं रुपैयाँ पठाएको छ ।
नेपाल प्रहरीको अनुमानमा दुई हजार हातहतियारसहितको युवादस्ता सक्रिय रहेको छ । एक जिल्लामा तालिमप्राप्त २५ जनासम्मको दस्ता सक्रिय रहेको छ । युवादस्तामा पूर्व लडाकु र सुरक्षाफौजबाट जागिर छाडेकाहरु सक्रिय छ । केही शहर बजारमा गुण्डागर्दी गर्नेहरुले पनि पार्टीको सहारामा आफ्नो धन्दा चलाइरहेका छन् । केही अत्याधुनिकसहितका हतियारसमेत विप्लवसँग रहेको अनुमान गरिएको छ ।
आर्थिक स्रोतका लागि जनप्रतिनिधि, व्यवसायी, कर्मचारी, शिक्षक लगायतसँग चन्दा उठाएका विप्लव नेकपाले पछिल्लो समय सुरक्षाकर्मीसँग पनि चन्दा उठाउन थालेको छ । नेपाल टेलिकमको फोन सेवा चलाउन छाडेका विप्लव नेकपाका नेताले स्याटेलाइट फोन चलाइरहेका छन् । केही नेता नेपालका ग्रामीण क्षेत्रमा भए पनि केही भारततर्फ लागेका छन् । बलियो नभए पनि विप्लव नेतृत्वको पार्टीले ग्रामीण क्षेत्रमा भने बिस्तारै प्रभाव बढाउँदै लगेको छ । नेपालको आन्तरिक सुरक्षाका लागि विप्लव समूह मुख्य चुनौती बनेको छ ।

कमाण्ड गर्ने विप्लवको पृष्ठभूमि
सरकारबाट प्रतिबन्धित नेत्रविक्रम चन्द ‘विप्लव’ नेतृत्वको नेपाल कम्युनिष्ट पार्टीका मुख्य कमाण्डर विप्लव हुन् । विप्लव रोल्पाको केवरीमा विस २०२४ साल फागुन ११ मा जन्मिएका हुन् । चित्रबहादुर चन्द र खुसीमाया घर्तीका कान्छो छोराका रुपमा जन्मिएका विप्लवको बाध्यकाल रोल्पामै बितेको थियो । विप्लवका तीन दिदी र दुई दाजु रहेका छन् । विप्लवले लिवाङको बालकल्याण माविबाट एसएलसी पास गरे । विस २०४५ सालमा उनको परिवार कपिलवस्तुमा बसाइँ सरेको थियो । अखिल छैटौंबाट २०३९ सालमा राजनीति शुरु गरेका विप्लव एसएलसीपछि नेपाल ल क्याम्पसबाट कानुनमा भर्ना भए । एकता केन्द्र मसालको सदस्य बनेका विप्लवले २०४८ सालमा स्नातक तहको तेस्रो वर्षमा अध्ययन गर्न पाएका थिएनन् । विप्लवले सुभद्रा मल्लसँग विवाह गरे । उनका दुई छोरा र एक छोरी छन् ।
राजनीतिक गतिविधिमा सक्रिय रहेको आरोपमा पटक–पटक जेल परेका विप्लव अहिलेसम्म कुनै पनि लाभको पदमा पुगेका छैनन् । पार्टीमा सक्रिय रहेपछि कपिलवस्तुमा रहेको आफ्नो जग्गा–जमिन पार्टीको नाममा बुझाएका थिए । २०५२ सालमा तत्कालीन विद्रोही नेकपा माओवादीले सशस्त्र संघर्षको थालनी गर्दा उनी अखिल क्रान्तिकारीको उपाध्यक्ष थिए । फागुन १ मा जनयुद्ध शुरु भएपछि उनी ललितपुरको पार्टी सेक्रेटरी बने । २०५४ मा उनको जिम्मेवारी कर्णाली उपक्षेत्रीय ब्यूरोको इन्चार्जका रुपमा रह्यो । २०५५ सालमा उनी नेकपा माओवादीको केन्द्रीय सदस्य बने । २०५९ सालमा उनी पोलिटब्यूरो र २०६१ सालमा उनी आधार इलाका ब्यूरोको इन्चार्जसमेत बने ।
शान्ति प्रक्रियामा आएपछि उनी प्रचण्डको अति निकटबाट टाढिँदै गएका थिए । प्रचण्ड पार्टीको अध्यक्ष हुँदा उनी केन्द्रीय सचिवसमेत बने । बालाजु, खरिपाटी र पालुङटार बैठकमा प्रचण्डले भावी नेतृत्वका रुपमा उनका बारेमा अभिव्यक्ति दिएका थिए । दुईवटै संविधानसभामा उम्मेद्वार बन्नका लागि आग्रह गर्दा पनि नबनेका विप्लव २०६९ सालमा प्रचण्डसँगको पार्टीबाट अलग भए । त्यसपछि मोहन वैद्यसँग पनि उनले २०७१ सालमा सम्बन्ध तोडे । अहिले उनी एकीकृत जनक्रान्ति र वैज्ञानिक समाजवादी क्रान्तिका लागि भन्दै भूमिगत भएका छन् । अहिले विप्लव प्रतिबन्धित नेपाल कम्युनिष्ट पार्टीका महासचिव हुन् ।
पूर्वराजा ज्ञानेन्द्रसँगको सम्बन्धका विषयमा उनलाई आलोचना गर्नेहरु पनि पार्टीभित्र छन् । दलहरुको विरोधका लागि पूर्व राजासँग सम्बन्ध गाँसके उनीमाथि आरोप छ । त्यति मात्र होइन भारतीय दूतावासलाई आफूहरुलाई सहयोग गर्न आग्रह गर्दै पत्राचार गरेको आरोप पनि उनीमाथि लागेको छ । व्यक्तिगत स्वार्थभन्दा पनि सामूहिक स्वार्थमा केन्द्रित हुने भएकाले कार्यकर्ताले उनलाई प्रिय नेताका रुपमा लिने गरेका छन् । पूर्व माओवादीका नेताले पनि उनी व्यक्तिगत स्वार्थभन्दा माथि उठ्ने नेता भएको बताएका छन् । तर, राजनीतिक हिसाबले अहिले पनि सशस्त्र संघर्षलाई माध्यम बनाउनु उनको मुख्य कमजोरी हो ।

काठमाडौं । सगरमाथा आरोहणको सिजन सकिएको छ । यो वर्षको सिजनमा विभिन्न देशका ११ जना पर्वतारोहीले ज्यान गुमाएका छन् । सोमबार पनि सिखर चुमेर फर्किने क्रममा क्रिस्टोफर जोन कुलिस नामका एक जना अमेरिकी वकिलको निधन भए पछि मृत्यु हुनेको संख्या ११ पुगेको हो । नेपाल सरकारले यो सिजनमा झण्डै ६ सय जनाले सगरमाथाको आरोहण गरेको जनाएको छ । आधार शिविरमा रहेका सरकारी सम्पर्क अधिकृत ज्ञानेन्द्र श्रेष्ठले सिजनमा झण्डै ६ सय जनाले सगरमाथाको शिखर चुमेको बताए । सोमबार अन्तिम दिन २० आरोही शिखर पुगेको उनले जानकारी दिएका छन् ।
आरोहणका लागि अनुमति लिएका आरोही र उनीहरुलाई सहयोग गर्ने शेर्पासमेत सगरमाथाको शिखरमा पुग्ने भएकाले यकिन संख्या पत्ता लाग्न नसकेको बताईएको छ । श्रेष्ठका अनुसार वैशाख ३१ गते बाटो बनाउने आठ जना शेर्पा सगरमाथाको शिखरमा पुगेपछि आरोहण शुरु भएको थियो । औपचारिक रुपमा ३ सय ८१ जनाले अनुमति लिएर सगरमाथाको आरोहणका लागि शिखरतर्फ गएका थिए । ४४ समूहमा अनुमति लिएका आरोही र उनीहरुका सहयोगीसमेतले शिखर आरोहण गरेका थिए ।
हिउँ पग्लिने क्रम शुरु भएको छ । हिउँ पग्लिन थालेपछि शिविरमा आवतजावतमा समेत समस्या हुन्छ । सबै शिविरमा हिउँ पग्लिने भएकाले अब आरोहण गर्न समस्या हुन्छ । विगतमा वर्षहरुमा मे २९ सम्म मौसम अनुकूल हुन्थ्यो । तर, यस पटक मे २७ मै आरोहणका लागि समस्या भएको श्रेष्ठको भनाइ छ । जलवायु परिवर्तनका कारणले गर्दा पछिल्ला वर्षमा हिउँ चाँडै नै पग्लिन थालेको छ ।
सगरमाथा आरोहणको यो सिजनमा नेपाली आरोही कामिरिता शेर्पाले सबैभन्दा धेरै पटक सगरमाथा आरोहणको रेकर्ड राखे भने विभिन्न उट्पट्याङ हर्कत गर्ने आरोहीले शिखरमा हस्तमैथुन समेत गरेको दाबी गरेका छन् । तर, सरकारले त्यस्ता रेकर्डलाई मान्यता नदिने भएको छ । त्यति मात्र होइन आरोहणमा लैजाने त्यस्ता प्रकारका एजेन्सी र आरोहीलाई समेत कारबाही गरिने संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उडड्यन मन्त्रालयले जनाएको छ ।
सगरमाथामा रकेर्ड बनाउने नाममा अमर्यादित क्रियाकलाप गर्नेविरुद्ध सरकारले कडा कारबाही गर्ने मन्त्रालयअन्तर्गतको पर्यटन विभागकी निर्देशक मीरा आचार्यले बताइन् । सरकारले सामाजिक सञ्जाल र विभिन्न समाचार एजेन्सीमा आएका विवरण संकलन गर्ने र दोषी आरोहीलाई कारबाही गर्ने प्रतिबद्धता जनाएको छ । आफूखुसी रेकर्ड राख्ने नाममा हरेक वर्ष दर्जनौं व्यक्ति सगरमाथाको आधार शिविर पुग्ने गरेका छन् ।
आरोहणका विषयमा सरकारले छलफल गरेर एउटा निष्कर्ष सार्वजनिक गर्ने आचार्यको भनाइ छ । व्यक्तिले घोषणा गरेका आफूखुसी विश्व कीर्तिमानका विषयमा भने सरकारले कुनै चासो दिएको छैन् । गलत रेकर्ड राखेको दावी गर्ने व्यक्तिलाई प्रतिबन्ध लगाइने छ । सरकारले सगरमाथालाई व्यापारको थलो बनाउने प्रयास गरिएको भन्दै नियन्त्रणको प्रयास थालिसकेको जनाएको छ । पछिल्लो समय यस्ता रेकर्डलाई सरकारले मान्यता दिन छाडेको छ ।
यो सिजनमा ट्राफिक जाम र हस्तमैथुनको चर्चा संसारभर भएको छ । कामिरीताको कीर्तिमानलाई नै छायाँमा पार्ने ट्राफिक जामको तस्वीरसमेत गैरकानुनी भएको मन्त्रालयले जनाएको छ । आरोही निर्मल पूर्जाले लिएको तस्वीरमा शिखरमा सयौं मान्छेको जाम भएको देख्न सकिन्छ । तर, संसारभर यो तस्वीरलाई जामका कारण मानिसको मृत्यु भएको भनेर व्याख्या गरिएको छ । पर्वतारोहणसम्बन्धी नियमावलीअनुसार कुनै पनि तस्वीर वा भिडियो सार्वजनिक गर्नुपूर्व सम्पर्क अधिकृतलाई जानकारी गराउनुपर्छ ।
सोमबारदेखि नै आधार शिविरमा रहेका पाल निकाल्ने काम शुरु भएको छ । एक दुई दिनमै सबैजसो शिविरबाट फर्किनेछन् । यो सिजनमा अहिलेसम्मकै धेरै व्यक्तिले आरोहण गरेका छन् । आरोहणको इतिहासमा एक वर्षमा झण्डै ६ सय जनाले आरोहण गरेको यो पहिलो पटक हो । यो संख्या आरोहणका लागि अनुमति लिएका व्यक्ति, शेर्पा र सहयोगीसमेत जोडेर हो ।

काठमाडौं । नेपालमा रहेको अमेरिकी दूतावासले अमेरिकी राजदूतसँग गफगाफ कार्यक्रम शुरु गरेको छ । सरकार र राजनीतिक दलले अमेरिकी दूतावासको आलोचना गरे पनि दूतावासले सोमबारदेखि कार्यक्रम शुरु गरेको हो । सरकार र राजनीतिक दलले असहमति जनाए पनि अमेरिकी राजदूत ¥याण्डी बेरीले सोमबार शैक्षिक मुद्दामा केन्द्रित भएर कार्यक्रम गरेका छन् । प्रत्यक्ष रुपमा राजदूतसँग कुराकानी नभएर प्रश्न रेकर्ड गरेर त्यसको उत्तर सार्वजनिक गरिएको कार्यक्रममा देख्न सकिन्छ । सोमबारको अंकमा नेपाली विद्यार्थी प्राचीले अमेरिकामा पढ्न जान चाहना भएको विषयमा प्रश्न गरेकी छन् । उनको प्रश्नको राजदूतले जवाफ दिएका छन् ।
अमेरिकी दूतावासले सामाजिक सञ्जालमार्फत सार्वजनिक गरेको भिडियोमा प्राचीले अमेरिका पढ्न जाने सोच बनाएका विद्यार्थीलाई के सल्लाह दिनुहुन्छ भनेर प्रश्न गरेकी छन् । अमेरिकी राजदूत बेरीले जवाफ दिँदै आफ्नो दूतावासका शिक्षासम्बन्धी सल्लाहकारलाई भेट्नका लागि आग्रह गरेका छन् । पहिलो अंकमा एउटा मात्र प्रश्नको उत्तर दिइएको छ । गफगाफको भिडियो सामाजिक सञ्जाल फेसबुक र ट्वीटरमा समेत अपलोड गरिएको छ । अमेरिकी दूतावासले यस प्रकारको कार्यक्रम गरेको यो पहिलो पटक हो ।
अमेरिकी दूतावासले सार्वजनिक गफगाफमा लेखिएको छ– ‘अमेरिकामा ४ हजारभन्दा बढी कलेज र विश्वविद्यालयहरू छन् जहाँ अध्ययन गर्न जाने नेपाली विद्यार्थीहरूको संख्या हरेक वर्ष वृद्धि भैरहेको छ । यो अवस्थामा हामीलाई अचम्म लाग्दैन कि सबैभन्दा बढी सोधिने प्रश्न विद्यार्थी भिसा र अमेरिका अध्ययनको विषयमा हुन्छ । प्राचीले राजदूत बेरीलाई सोध्नुभएको सोही प्रश्नको उहाँले यसरी जवाफ दिनुभयो । के राजदूत बेरीले तपाईंलाई अमेरिका अध्ययनका लागि उत्प्रेरित गर्नुभयो ? यदि हो र तपाईंलाई हाम्रा अमेरिकी शिक्षासम्बन्धी सल्लाहकारहरूसँग भेट्नु छ भने ज्ञानेश्वरस्थित USEF-Nepal EducationUSA Advising Center मा जानुहोस्, या https://www.facebook.com/usef.nepal/ मा गई उहाँहरूले प्रदान गर्ने सेवाका विषयमा थप जानकारी प्राप्त गर्नुहोस् ।

राजनीतिक कार्यक्रम भन्दै आलोचना
अमेरिकी दूतावासले अमेरिकी राजदूतसँग गफगाफ कार्यक्रम शुरु गर्ने बताएपछि यसका बारेमा परराष्ट्र मन्त्रालयले असन्तुष्टि जनाइसकेको छ । त्यति मात्र होइन राजनीतिक दलले समेत अमेरिकी राजदूतको यो कदमको विरोध गरेका थिए । राजनीतिक विषयवस्तु आएको अवस्थामा के हुने भन्नेबारेमा अहिलेसम्म दूतावासले प्रष्ट पारेको छैन । त्यसैले प्रमुख सत्तारुढ नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी नेकपाका नेता माधवकुमार नेपाल, नेपाली काँग्रेस र अन्य दलले समेत विरोध जनाएका थिए ।
सोमबारको पहिलो कार्यक्रमलाई हेर्दा राजदूतले सिधै अन्तरक्रिया गर्ने देखिँदैन । प्रश्न लिएर आउने र राजदूतले जवाफ दिएको देखिन्छ । अमेरिकी दूतावासले कार्यक्रम शुरु गर्ने घोषणा गरेपछि चौतर्फी यसको आलोचना भएको थियो । कूटनीतिक क्षेत्रका विज्ञले समेत अमेरिकी दूतावासको यस्तो कार्यक्रमप्रति प्रश्न उठाएका थिए । कूटनीतिक मर्यादाविपरीतको क्रियाकलाप भएको भन्दै संघीय सदनमा समेत यसको आलोचना भयो । तर, कार्यक्रम सार्वजनिक भएपछि भने कसैले पनि प्रश्न उठाएका छैनन् । सबै राजनीतिक दलले विरोध गरे पनि कार्यक्रम शुरु भएपछि कुनै पनि प्रतिक्रिया दिएका छैनन् । अमेरिकी दूतावासले पनि विवाद नहोस् भन्ने तरिकाले कार्यक्रम चलाएको देखिन्छ ।

काठमाडौ

गृहमन्त्री रामबहादुर थापाले राजधानीको बम विस्फोटमा मृत्यु भएकाहरु विप्लब समुहसंग सम्बन्धीतहरु भएको बताएका छन् । प्रतिनिधिसभाको सोमबारको बैठकमा मुलुकको शान्ति सुरक्षाको अवस्थाबारे जानकारी गराउने क्रममा प्रतिपक्षी दलका सांसदहरुले राखेको जिज्ञासाको सम्बोधन गर्दे मंत्री थापालेले विस्फोटमा मृत्यु भएकाहरु सामान्य नागरिक नभएको बताएका हुन् । उनले भने “ती सामान्य नागरिक होइनन् भन्ने नै भनाई हो । ती सामान्य जनता होइनन् । ती घटना घटाउनेहरु हुन् भन्न खोजिएको हो । दुई ठाउकै घटनामा, बम बनाउने क्रममा केही प्राविधिक त्रुटी भए पछि उनीहरुको ज्यान गएको अहिले सम्मका अनुसन्धानले पुष्टि भएको छ । गैह कानुनी र अपराधीक क्रियाकलाप संग सम्बन्धीत नै ती व्यक्तिहरु थिए । त्यस कारणले तीनहरुलाई हामीले सामान्यतयाः जनता भन्दैनौ । उनीहरु घटनासंग सम्बन्धीत् व्यक्ति नै हुन् ती सामान्य नागरिक होइनन् । त्यही रुपमा बुझ्न म अनुरोध गर्छु । ” विप्लव समुहसंग साँठगाँठ त छैन भन्ने प्रतिपक्षी सांसदहरुको प्रश्नलाई उनले “नाजायज प्रश्न” को संज्ञा दिए ।उनले सांसदको उक्त प्रश्नको थप जवाफ दिदै भने “सरकार र विप्लव समुहसंग साँठगाँठ त छैन भन्ने प्रश्नहरु नै नाजायज प्रश्न हो । प्रश्नलाई उल्टाएर हेर्दा कतै ती प्रश्नहरुको सम्बन्ध उतै छ छैन भन्ने लाग्छ ।” उनले शान्ति पुर्ण रुपमा समस्या समाधान गर्नु पर्छ भन्नेमा सरकार स्पष्ट रहेको भन्दै कानुन र संविधान मिच्ने, जनतालाई आतंकित पार्ने गतिविधि आपराधिक हुने भएकाले त्यस्ता आपराधिक घटनालाई सरकारले प्रतिबन्ध लगाएको स्पष्ट पार्ने कोसिस गरे । कानुन मिचेकाले नियन्त्रणमा लिने प्रयास संगै वार्ता संवाद मार्फत गतिविधिलाई नियन्त्रणमा ल्याई मुल प्रवाहमा ल्याउने प्रयास सरकारले गरिरहेको जानकारी दिए । उनले मुलुकमा शान्ति सुरक्षा कायम गर्नमा नै मुलभुत रुपमा सरकार सफल रहेको दाबी समेत गरे । सरकार गठन गर्नु अघि र त्यसपछिको अवस्थाको तुलना गर्दा सरकार शान्ति सुरक्षा कायम गर्न सक्षम रहेको निष्कर्ष सरकारले निकालेको समेत उनको भनाई थियो ।

गृहमन्त्रीको जवाफमा नेपाली कांग्रेसका सांसद देवेन्द्रराज कँडेलले आपत्ती जनाउदै भने “घुमाएर नबोलौ, हिजोको घटनामा कुन पार्टीको कुन माननियको संलग्नता छ । त्यो प्रस्ट रुपमा आउनु पर्छ । हिजोको घटनामा मृत्यु हुने जनता होइनन् भन्ने अधिकार कसले दियो उहाँलाई ? के उनीहरु जनता होइनन् ? हिजो पनि द्धन्द्ध कालमा जति मरे ÷मारिए, के उनीहरु जनता थिएनन् ? नेपाली नागरिक थिएनन् ? त्यसकारण यो गैह् जिम्मेवार शब्द प्रयोग गर्न हुन्न । गर्न पाईन्न । त्यसकारण सांठगाँठ र नाजायक शब्द रेकर्डबाट हटाउन माग गर्दछु । ”

– रवीन्द्र काफ्ले

फिदिम

आरुबोटे बजारबाट करीब ३०० मिटर पर डाँडोमा सानो, चिटिक्क परेको कच्ची घर । घरको माथिल्लोपट्टि कच्ची सडक । तीनकोठे घरको अघिल्तिर सानो भान्साघर । मुनिपट्टि बाख्रा र कुखुराको खोर । घरको पल्लोपट्टि बाँसको टाटी र टिनले बनेका भुइँघर । घरअघि दाउराको लामो थाक ।

भान्सा घरभन्दा मुनि पत–पत धुँवा आइरहेको, घर वरिपरि मानिसहरू बसेका । टाट्नोमा तीन वटा ठूलठूला खसी । भान्साघर छेवैमा थुपारिएका बाँसमाथि खसीतर्फ हेरेर बसेका थिए, बमप्रसाद साम्पाङ राई । साम्पाङले गत सोमबार आफ्ना साथी धनराज शेर्माको घरबाट खसी लैजाने तयारी गर्नुभएको थियो तर उहाँ कारणावश आइपुग्न सक्नुभएन । त्यही सोमबार राति धनराजको पूरै परिवारको हत्या भयो । धनराज, साम्पाङका अत्यन्तै मिल्ने र पुरानो साथी थिए ।

धनराजको घरमा सामथ्र्यविहीन भएर बस्नुभएका साम्पाङ केही भन्न चाहे पनि भन्न सकिरहनुभएको थिएन । “जहिल्यै रबि आउँदा मलाई भेटेर मात्रै घर आउँथ्यो । कहिल्यै मलाई भेट्न छुटाएको याद छैन्”, साम्पाङले भन्नुभयो, “मेरो साथी जाँदा (हत्या हुँदा) मेरो मुटु चोइटिएको छ ।” चलचित्रमा देखेजस्तै गरी आफ्नो साथी गुमाउनुपर्दा मन स्थिर हुन नसकेको साम्पाङको भनाइ छ ।

गत सोमबार राति सामूहिक हत्यामा मारिएका पाँचथरको मिक्लाजुङ गाउँपालिका–३ आरुबोटेका धनराज शेर्मा स्थानीयवासीको आँखामा नबिझाउने मान्छे थिए । “ज्वाइँ त आँखामा नबिझाउने मान्छे थिए, हाम्रो समुदायमा उनीजस्तो मेहनत गर्ने मान्छे अझैसम्म भेटेको छैन्”, स्थानीयवासी बजिन्द्रप्रसाद फियाकले सम्झनुभयो, “यस्ता मान्छेलाई कुन बैरीले यतिसम्म ग¥यो होला ?”

गत वर्ष मात्रै वैदेशिक रोजगारीबाट फर्केका शेर्मा गाउँमा सबैका प्रिय थिए । सासू–ससुराको हेरचाहकै लागि ससुराली गाउँमै घर बनाएर बसेका उनी मेहनतका साथ केही नयाँ काम गरौँ भन्ने चाहन्थे । नियमित आयको स्रोत नहुँदा साम्पाङसँग मिलेर उनी खसी, बाख्रा, कुखुरा बिक्री गर्थे । “त्यहाँ राम्रो खसी छ, आउनुहोस् किनौँ भन्थे”, साम्पाङ सम्झन्नहुन्छ, “जे जति भेटिन्थे, उनले भनेभन्दा एक इञ्च पनि तल माथि नहुने ।”

शेर्मा बाल्यकालदेखिका साथी थिए, छिमेकी पनि । शेर्मा विदेशमा रहँदासमेत आफूसँग नियमित सम्पर्क हुने गरेको साम्पाङ सम्झनुहुन्छ । “साह्रै छिटो घुलमिल हुने मान्छे, चाहिँदा सहयोग पनि गरिहाल्ने । यत्ति बिघ्न नराम्रोसँग मारिने गरि उनले कसैलाई केही गरे भनेर म त कल्पनासमेत गर्न सक्दिन”, साम्पाङले सुनाउनुभयो ।

धनराज र उनकी श्रीमती जस्मिताले बर्खाभरका लागि आठ बोरा चामलको जोहो गरेको देखाउँदै स्थानीय अगुवा बजिन्द्रप्रसादले भन्नुभयो, “यस्तो बुद्धिमानी मान्छे, कहिल्यै खाली नबस्ने ।” स्थानीय अगुवाहरू तथा धनराजका आफन्तहरू धनराज र जस्मिताले बुनेका नयाँ मुढामा बसेका थिए । स्थानीय यामकुमारी फियाकले भन्नुभयो, “बेच्नलाई भनेर यत्ति राम्रा मुढा बनेका थिए । ढाका बुन्न सिकाउने जस्मिता आफैँ पनि ढाकाबाट घरव्यवहार चलाउने पैसा कमाउँथिन् ।” तर बीभत्स हत्यापछि यो मेहनती परिवार अब स्थानीयवासीको स्मृतिमा मात्रै सीमित भएको छ ।

धनराज कुचो (अम्रिसो)को व्यापारसमेत गर्दथे । श्रीमती जस्मिताले ढाका बुन्न सिकाउने गरेको भुइँघरमा जम्मा गरेर बिक्री गर्दथे । “हामी सबैलाई छोडेर जान रहेछ, साह्रै दुःख गरेर सम्पत्ति कमाएको”, धनराजकै घरमा भेटिएका उनका गाउँले दाइ दीपेन्द्रकुमार शेर्माले भन्नुभयो, “सधैँ दुःख र मेहनत गर्ने मान्छेमाथि म त औँला ठड्याउने ठाउँ पनि देख्दिन ।” धनराजको मेहनत देखेर सबै गाउँले चकित थिए । जस्मिता पनि उत्तिकै जाँगरिली थिइन् ।

सोमबार राति शेर्मा दम्पतिसँगै उनीहरूका दुई छोरी १२ वर्षीया युहाना शेर्मा र १० वर्षीया मुना शेर्मा तथा धनराजका भाइकी छोरी ८ वर्षीया इक्सा शेर्माको बीभत्स हत्या भएको थियो । धनराजका ससुरा ७४ वर्षीय बमबहादुर फियाक, सासू ७५ वर्षीया फुर्चिमाया फियाक, उनकी कान्छी साली २६ वर्षीया मनकुमारी फियाक (माखिम) र साइली, सालीकी छोरी १० वर्षीया आशिका खजुमको हत्या भएको थियो ।

हत्यामा शेर्माका कान्छा साढुभाइ मानबहादुर माखिमको संलग्नता देखिएको प्रहरीको भनाइ छ । सामूहिक हत्यापछि मानबहादुरले समेत झुण्डिएर आत्महत्या गरेका थिए । प्रहरीले स्थलगत रूपमा हत्याको विस्तृत अनुसन्धान सम्पन्न गरेको छ । केन्द्रीय अनुसन्धान ब्यूरोको टोलीसमेत अनुसन्धानमा खटिएको थियो ।
रासस

काठमाण्डौ

काठमाण्डौको सुकेधारा र घट्टेकुलोमा भएको विस्फोटमा ३ जनाको ज्यान गएको छ । ६ जना घाइते भएका छन्।
सुकेधारा विस्फोटमा २ जनाको र घट्टेकुलोमा भएको विस्फोटमा १ जनाको ज्यान गएको प्रहरीले पुष्टि गरेको छ । दुई ठाउँमा गरेर ६ जना घाइते भएका छन् ।
प्रहरीले घटना विप्लव नेतृत्वको नेकपाले गराएको पनि प्रारम्भिक अनुमान गरेको छ । घट्टेकुलोमा विस्फोट भएको वस्तु बम नै भएको पुष्टि भएको महनगरीय प्रहरी कार्यालय रानीपोखरीका प्रवक्ता प्रहरी वरिष्ठ उपरीक्षक श्याम ज्ञवालीले जानकारी दिए घटनास्थलमा विप्लव नेतृत्वको नेकपाको पर्चा पनि भेटिएको छ ।

‘घटनास्थल हेर्दा उनीहरुले त्यहाँ पड्काउने योजना बनाएको जस्तो देखिन्न, बस्तीभित्र बम बनाएर बाहिरै लगेर पड्काउने योजना बनाएको देखिन्छ, यद्यपि पुरै जानकारी लिने प्रयासमा छौं’, वरिष्ठ प्रहरी उपरीक्षक ज्ञवालीले बताए ।
श्रोत : उज्यालो

काठमाडौं । बाँदरलाई हाम्रो (मानिसको) पुर्खा भनिन्छ । पुर्खा भएपछि त मानिसले चाहिँ बाँदरको अनुकरण गर्नुपर्ने हो । हुन त केही मान्छेले बिगार्ने, भत्काउने मात्र काम गर्छन् भने त्यसलाई बाँदर प्रवृत्ति पनि भन्ने गरिन्छ । तर सबै मान्छे बाँदर प्रवृत्तिको बिरोधमा हुन्छन् । यसैले मान्छेले बाँदरको अनुकरण गर्दैनन् । बाँदर (पूर्खा) भन्दा मानिस सामाजिक, आर्थिक रुपमा मात्र होइन चेतनास्तरमा समेत सयौं गुणा बढी विकसित भएको छ । पछिल्लो समय बरु बाँदरले चाहिँ मान्छेको अनुकरण गर्न थालेका छन् । पछिल्लो समय बाँदरले मान्छेले जस्तै आईसक्रिम, हल्का पेयपदार्थ खाने गर्छन् । अनि मानिसले आक्रमण गर्ने तरिकाका बारेमा समेत उनीहरु सचेत हुने गर्छन् । शहरबजार र मानिसको नजिक भएका कारण बाँदरले मान्छेको क्रियाकलाप देखेर त्यसको अनुकरण गर्न थालेका हुन् । काठमाडौंको नागार्जुन र आसपासका क्षेत्रमा पाइने राता बाँदरले खानेकुरा पखालेर खाने गर्छन् । त्यहाँका बाँदरले सामान्य माटो लागेको, फोहोर लागेको खानेकुराहरु पानीमा गएर सफा गरेर मात्र खान थालेका छन् । पशुपति, स्वयम्भू र थापाथली आसपासका क्षेत्रका बाँदरले मानिसले आक्रमण गर्ने तरिका सिकेर त्यसको प्रतिकार समेत गर्ने बाँदरविज्ञ डा मुकेश चालिसेले बताए । बाँदर किन आक्रामक हुन्छन् ? गर्मी सुरु हँदै गएको र रुखमा पालुवा पलाउन थालेपछि बाँदर यो समयमा मानिसप्रति आक्रामक रुपमा प्रस्तुत हुन्छन् । पालुवा खाएपछि बाँदरमा आउने पुष्टता र विभिन्न रासायनिक पदार्थका कारण हुने उत्तेजनाले बाँदर यो समयमा आक्रामक हुने गरेका हुन् । यो बेला रुखमा किराहरुले निकाल्ने मह पनि बाँदरले खाने गर्छन । पालुवा खाएपछि बाँदरमा पुष्टता र उत्तेजना आउँछ । उत्तेजित बाँदरले मानिसलाई जिस्काउने, खानेकुरा खोसेर खाईदिने र आक्रमण समेत गर्छन् । पालुवाका कारण बाँदरमा हर्मोनल परिवर्तन आउँछ । त्यतिमात्र होईन प्रजनन् समय भएकाले पनि बाँदरले मानिसलाई आक्रमण गर्छ । भर्खरै पालुवा उम्रिन सुरु भएको र खानेकुरा अभाव हुने भएका कारणले झगडा गरेर बाँदर यो समयमा समूहबाट छुटिन्छन । त्यसैले अहिलेको सिजनमा एक्लो बाँदरको संख्या पनि धेरै देख्ने गरिन्छ । महिला र पुरुष छुट्याएर सोझो र चलाख मानिसको समेत बाँदरले पहिचान गर्छन् । त्यति मात्र होइन बासस्थानको बिनासका कारण पनि पछिल्ला समय बाँदर बढी आक्रामक बन्ने गरेका छन् । प्राकृतिक बासस्थानसँग जोडिएका शहरहरुमा बाँदरले आतंक मच्चाउन थालेको छ । काठमाडौंको थापाथली, पशुपति र स्वयम्भू आसपासको क्षेत्र, धरान, जनकपुर र हेटौंडा लगायतका ठाउँमा बाँदरको आक्रमण र बिनास बढ्दै गएको छ । मानिसको संगतमा रहँदा राता बाँदरले प्रतिकार र नयाँ जुक्ति सिकेकाले समस्या परेको हो । मानिसले लौरो, ढुंगा वा अरु केहीले आक्रमण गर्दा कसरी त्यसको प्रतिकार गर्ने भन्ने कुरा बाँदरले चाँडै नै योजना बनाउने भएका कारण पनि नियन्त्रण गर्न गाह्रो हुने गरेको विज्ञहरु बताउँछन् । पहिले पहिले काभ्रेको माङ्खा, नुवाकोटको भोर्ले, पाल्पाको मतिनडाँडा, लगायत देशका दर्जनौं ठाउँमा बाँदरले भोकमरीनै निम्ताएको थियो । कतिपय ठाउँमा त बाँदरकै कारण बसाईं नै सर्नुपर्ने बाध्यता समेत आएको छ । बिनासकारी जनावरको उपयोगिता पछिल्लो पटक मानिसको स्वास्थ्यमा निकै प्रभावकारी मानिएको छ । बाँदर र मानिसका शारीरिक अंगहरु मिल्दोजुल्दो भएका कारण विभिन्न औषधि र खोपको परीक्षणमा बाँदर निकै उपयोगी मानिदै आएको छ । अहिले पनि एचआईभी एड्स विरुद्ध, स्वाइन फ्लू, क्षयरोगको खोपलगायत बिभिन्न प्रकारका औषधि र खोप बाँदरमा परीक्षण भइरहेका छन् । नेपालमा लंगुर, रातो र आसामी गरी ३ प्रजातिमा ६ उपजातिका बाँदर पाइन्छन् । फोटोमा राख्ने रुखका पालुवा खाएर उत्तेजित बाँदरले मानिसमा आक्रमण गर्छ हर्मोनल परिवर्तनले उसलाई उत्तेजित बनाउन सहयोग गर्छ त्यसैले सोझो मानिसको पहिचान गरेर उसले आक्रमण गर्दछ ।

नयाँ दिल्ली
भारतीय जनता पार्टी (भाजपा)का वरिष्ठ नेता लालकृष्ण आड्वाणीले नेपाल–भारत सम्बन्ध जति निकट र सुमधुर हुन्छ त्यति नै दुवै देशलाई फाईदा हुने बताएका छन् । नयाँ दिल्लीमा रिपोटर्स क्लबले गरेको कार्यक्रममा आड्वाणीले भारत नेपालको बिकास हेर्न चाहेको बताए । उनले भने,‘नेपाल र भारतबीच आर्थिक, सामाजिक र राजनीतिक रुपमा गहिरो सम्बन्ध छ । हामीबीचको जनस्तरको सम्बन्धले दुई देशबीचको सम्बन्ध झनै बलियो बनाएको छ ।’ आड्वाणीले भारतले नेपालको विकास हेर्न चाहेको बताए । उनले थपे,‘मलाई विश्वास छ अब नेपालले छिट्टै आफ्नो विकास र समृद्धि हाँसिल गर्छ । नेपालको विकासमा भारत सरकारको पूरापुर सहयोग रहन्छ ।’ पछिल्लो समय नेपाल–भारतबीचको द्विपक्षीय सम्बन्धमा कुनै समस्या नरहेको पनि उनको दाबी थियो । उनले भने,‘हामीबीच कुनै समस्या छैन, नेपाल र भारतबीच सदियौंदेखि सुमधुर सम्बन्ध रहेकोले हामीबीच हरेक रुपले घनिष्ठ सम्बन्ध छ ।’ भारतले नेपालको राजनीतिमा हस्तक्षेप गर्दैन भारतीय जनता पार्टीकै अर्का बरिष्ठ नेता मुरली मोहन जोशीले पनि नेपाल–भारत सम्बन्ध सुमधुर रहेकोले आगामी दिनमा थप मजबुद हुने स्पष्ट पारे । जोशीले नेपालमा धार्मिक स्वतन्त्रता वा धर्मनिरपेक्षता, वा हिन्दूराष्ट्र जे भएपनि त्यसमा आफूहरुको कुनै हस्तक्षेप नहुने बताए । उनले भने,‘नेपाललाई के बनाउने ? वा के नबनाउने भन्ने विषय त्यो नेपाल र नेपाली जनताले नै तय गर्ने कुरा हो । नेपालको आन्तरिक राजनीतिमा भारतले कहिल्यै हस्तक्षेप गर्दैन् ।’ भारतमा नरेन्द्र मोदी दोस्रो कार्यकालका लागि प्रधानमन्त्री बन्न लागेको सुनाउँदै उनले आगामी दिनमा नेपाल–भारत सम्बन्ध झनै बलियो हुने विश्वास दिलाए । त्यस्तै, भारतीय जनता पार्टीका प्रभावशाली नेता, पूर्व अध्यक्ष एवम् पूर्व गृहमन्त्री राजनाथ सिंहले नेपाल–भारत सम्बन्ध अब धेरै राम्रो हुने विश्वास दिलाए । सिंहले आफूहरुले नेपालको आर्थिक प्रगति र उन्नति चाहेको सुनाउँदै त्यसको लागि भारत सरकार जस्तोसुकै सहयोग गर्नपनि तयार रहेको स्पष्ट पारे । उनले भने,‘नरेन्द्र मोदीको नेतृत्वमा अब बन्ने सरकारले नेपालको विकास र समृद्धिमा झन धेरै सहयोग गर्छ ।’ अहिले नेपाल–भारतबीच कुनैपनि दरार र असमझदारी नरहेको पनि उनले जिकिर गरे । उनले भने,‘मोदी दोस्रो कार्यकालको लागि प्रधानमन्त्री बन्दै हुनुहुन्छ, अब बन्ने उहाँको नेतृत्वको सरकारले नेपाल–भारत सम्बन्ध मजबुद बनाउँछ । प्रभावकारी बनाउँछ ।’ फरक प्रसँगमा उनले नेपाल र भारतबीच भएका सबैखाले समस्याहरु हल गर्नका लागि बनेको नेपाल–भारत प्रवुद्ध व्यक्ति समूह ईपिजीले तयार पारेको प्रतिवेदनमा भारतले अब छलफल गर्ने बताए ।

काठमाडौं

भारतमा वर्तमान प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीको दल भारतीय जनता पार्टी (भाजपा)ले फेरि एक पटक सरकार बनाउने भएको छ । । लोकसभा चुनाव अन्तर्गत सातौं तथा अन्तिम चरणको मतदान आइतबार सम्पन्न भएको थियो । बिहीबार भएको मतगणना पछि (भाजपा)ले ३०३ सिटमा बिजय प्राप्त गरेको छ । वर्तमान प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी पुन अर्को पटक भारतको प्रधानमन्त्री बन्ने निस्चित भएको छ ।
बहुमतका लागि २ सय ७२ सिट आवश्यक पर्ने लोक सभामा सत्तारुढ भारतीय जनता पार्टी नेतृत्वको एनडीए गठबन्धनले कुल ५ सय ४२ सिट मध्ये ३ सय ३ सिटमा विजय हासिल गरेको हो ।कांग्रेस आई नेतृत्वको गठबन्धनले भने जम्मा ५२ सिटमा चित्त बुझाउनु पर्ने भएको छ ।

सम्भावित छिमेक नीति
भारतीय प्रधानमन्त्री मोदी आफ्नो कार्यकालमा सबैभन्दा धेरै नेपाल भ्रमण गर्ने एक मात्र भारतीय प्रधानमन्त्री हुन् । उनी पहिलो कार्यकालमा विभिन्न समयमा गरी चार पटक नेपालको भ्रमणमा आएका थिए । धार्मिक, औपचारिक र नेपालको राजकीय भ्रमणसमेत उनले गरेका छन् । आफ्नो शपथ ग्रहणका क्रममा समेत छिमेकी देशका नेताहरुलाई बोलाएर उनले सम्बन्ध नजिक राख्न खोजेका थिए ।
नेपाल मामिलामा मोदी जति लोकप्रिय बन्न खोजेका थिए, त्यति नै विवादितसमेत बनेका छन् । उनले नेपालको संविधानमा असन्तुष्टि मात्र जनाएनन्, इतिहासमा सबैभन्दा खराब काम नेपाललाई नाकाबन्दीसमेत लगाए । त्यसको चौतर्फी आलोचना हुँदै आएको छ । पछिल्लो समय भने उनले त्यसलाई सच्याउने कुरा अगाडि सारेका छन् । भारतमा रहेका नेपालीभाषीका समस्या र नेपाललाई हेर्ने दृष्टिकोणमा उनको खासै परिवर्तन आउने देखिदैंन । तर, पहिले जस्तो सजिलै बस्ने पक्षमा उनी हुने छैनन् ।
राजनीतिक विश्लेषकहरुले मोदीको दोस्रो कार्यकालमा छिमेक नीति देखिनेगरी परिवर्तन हुने बताएका छन् । नेपालसँगको सम्बन्धलाई पनि नयाँ रुपमा देख्न सकिनेछ । भारतमा पाकिस्तान विरोधी राष्ट्रवाद चुनावमा प्रमुख एजेण्डा भएजस्तै नेपालमा पनि भारतविरोधी राष्ट्रवाद चुनावको प्रमुख एजेण्डा बन्दै आएको छ । यो कुराको राम्रो ज्ञान भएका मोदीले पहिलेको नीतिलाई निरन्तरता दिने पक्षमा देखिँदैनन् । नेपाल मामिला मात्र नभएर दक्षिण एसियाली क्षेत्रमै उनी नयाँ परिवर्तनका लागि पहल गर्नसक्ने सम्भावित नेता हुन् ।
पाकिस्तानका प्रधानमन्त्री इमरान खानले सरकारी टेलिभिजनसँग कुराकानी गर्दै केही दिनअघि मोदीको उदय भएमा भारत–पाकिस्तान वार्ता नयाँ ठाउँबाट अगाडि बढ्ने बताएका थिए । पाकिस्तानसँग वार्ताको जोखिम मोल्न सक्ने नेता मोदी नै भएको उनले बताएका थिए । त्यसैले पनि मोदीले आफ्नो दोस्रो कार्यकालमा भारतको बिग्रिएको सम्बन्धलाई सुधार गर्ने पक्षमा जाने सम्भावना बढी छ ।
पाकिस्तानका वरिष्ठ पत्रकार जहिर खान भारतमा मोदीको फेरि उदय हुने सम्भावना व्यक्त गर्छन् । उनी भन्छन्– ‘भारतले संयुक्त राष्ट्रसंघसँग काश्मीरका विषयमा गरेको प्रतिबद्धता पूरा गर्नुपर्छ । त्यसका लागि भारतको हिम्मत भएको नेता आवश्यक पर्छ । मोदी त्यस्तो नेता हुन सक्छन् । भारत र पाकिस्तानले काश्मीर विवाद सुल्झाएको अवस्थामा दक्षिण एसिया शान्तिका लागि नयाँ गन्तव्य बन्न सक्छ । यो इच्छाशक्ति मोदीमा हुनसक्छ ।’
दक्षिण एसियामा भारतको हेपाहा दृष्टिकोण छ । त्यसैले भुटानबाहेक अन्य देश ऊप्रति असन्तुष्ट छन् । भुटान भने सधैं अन्धभक्त भारतको समर्थनमा रहँदै आएको छ । नेपाल, श्रीलंका, बंगलादेश र पाकिस्तान भारतको विरुद्धमा उभिँदै आएका छन् । सत्ता परिवर्तनपछि माल्दिभ्स भने भारतको नजिक छ । तर, त्यहाँसमेत भारतविरोधी जनता धेरै छन् । सीमा जोडिएको चीन पनि भारतसँग व्यापारिक सम्बन्धमा मात्रै छ । त्यसैले मोदीका लागि नयाँ चुनौतीका रुपमा छिमेकीसँगको सम्बन्ध राम्रो बनाउनु रहनेछ ।
बंगलादेशका वरिष्ठ पत्रकार अब्दुल बुलबुल भारतले अब छिमेकीसँगको सम्बन्ध राम्रो बनाउनुपर्नेमा जोड दिन्छन् । उनी भन्छन्– ‘पाकिस्तान र बंगलादेशलाई शत्रुवत व्यवहार भारतले गरिरहेको छ । जुन कुरा गलत हो । अन्य देशसँग पनि सम्बन्ध राम्रो छैन । काश्मीरमा लेनदेन गरेर विवाद मिलाउनुपर्छ । यो मानवहितमा हुनेछ । निहित स्वार्थका लागि भन्दा पनि मानवीय स्वार्थ ठूलो हुनुपर्छ । मोदीले त्यो जाँगर देखाउनु पर्छ । तर पहिले छिमेकीलाई पेल्ने र हेप्ने खालको भारतको नीति रह्यो । जुन कुरा गलत भएको धेरै पछि मात्र मोदी सरकारले महसुस ग¥यो ।’

सम्भावित नेपाल सम्बन्ध
नेपालमा भारतीय चासो हुनु स्वाभाविक छ । हजारौं नेपाली र हजारौं भारतीय एकअर्काका देशमा आश्रित मात्र रहेका छैनन् लामो समयदेखि बसोवाससमेत गरेका छन् । तर पनि भारतले नेपाललाई आफ्नो नियन्त्रणमा राख्न खोजिरहेको छ भने नेपालले आफूलाई स्वतन्त्र राख्न चाहन्छ । राजनीतिक व्यवस्थाका विषयमा पनि भारतले नेपालको संविधान परिवर्तन गरेर आफूमा निहित अर्थराजनीति चाहन्छ भने नेपालले भारत अनुकूल नहोस् भन्ने चाहना राख्छ । त्यसैले भारतविरोधी नेपालको मानसिकतामा परिवर्तन ल्याउनु अब मोदी सरकारको मुख्य चुनौती हो ।
नेपालमा भारतीय जनता पार्टीको एकमात्र चाहना हिन्दू राष्ट्र रहेको छ । त्यो सँगसँगै कतै न कतै पूर्वराजाको सक्रियतामा भाजपा अडिग देखिन्छ । भाजपाका नेतासमेत रहेका उत्तर प्रदेशका मुख्यमन्त्री योगी आदित्यनाथले यी दुई एजेण्डाका विषयमा हालै मात्र पूर्वराजा ज्ञानेन्द्र शाहसँग भेटवार्ता गरेका छन् । नेपाली काँग्रेस लगायतका दलका हिन्दूवादी नेतासँग पनि उनले निरन्तर संवाद जारी राखेका छन् । उनलाई मोदीपछि भारतको प्रधानमन्त्रीको रुपमा समेत हेरिएको छ । प्रभावशाली नेताले नेपालको संविधान प्रतिकूलका एजेण्डालाई उठाएकाले नेपालसँगको सम्बन्धमा दरार आउने सम्भावना बढी देखिन्छ ।
मोदी भने नेपालसँगको सम्बन्ध सुधार गर्ने पक्षमा देखिन्छन् । उनले पक्कै पनि शपथग्रहणका क्रममा यसको संकेत दिनेछन् । पछिल्लो नेपाल भ्रमणका क्रममा उनले अब आउँदा लुम्बिनीको भ्रमण गर्ने बताएका थिए । चीनसँगको निकटता कम गर्ने उनको प्रमुख उद्देश्य बन्ने देखिन्छ । त्यसका लागि नेपालसँग मिलेर जाने वा दबाब दिएर भन्ने कुरा भारत र चीनसँगको सम्बन्धमा भर पर्छ । नेपालका लागि मोदीको उद्देश्य जे भए पनि नेपालले कसरी प्रयोग गर्ने भन्नेमा ध्यान दिन जरुरी रहेको राजनीतिक विश्लेषकहरुको भनाइ रहेको छ ।
नेपाली राजनीतिक विश्लेषकहरुले समेत मोदीको नयाँ कार्यकालमा अहिलेको जस्तो अवस्था नरहने बताएका छन् । अबको कार्यकालमा नेपाल–भारत सम्बन्ध पहिलेको नाकाबन्दी लगाउनुपूर्वको अवस्थामा फर्किने वा नाकाबन्दीका बेला जस्तो रहने अनुमान गरिएको छ । पछिल्लो भारतीय प्राथमिकताले पनि त्यस्तै देखाउँछ । तर, भारतले नेपालका राजनीतिक दलभित्र खेल्ने रोग भने अब झन्–झन् बलियो हुने सम्भावना देखिन्छ । राजनीतिक दलभित्रको विवादले तीव्रता पाउने र केही राजनीतिक दल विभाजनको अवस्थासम्म पुग्ने सम्भावना पनि उत्तिकै छ । भारत आन्तरिक राजनीतिमा खेलेर रमाउने पुरानै परम्परा हो । मोदीले यो परम्परालाई समेत निरन्तरता दिन सक्छन् ।

विश्वन्युज संवाददाता
काठमाडौं – नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (क्रान्तिकारी माओवादी)का महासचिव मोहन बैद्यले सरकारलाई दुई तिहाई मतको धम्की नदिन चेतावनी दिएका छन् । महासचिव बैद्यले जनमत बदलिने र नेपालका सच्चा कम्युनिष्ट क्रान्तिकारीहरुले मुलुकमा जनवादी क्रान्ति पुरा गरेरै छाडने दाबी पनि गरे । सीपी गजुरेलद्वारा लिखित पुस्तक ‘राजनीतिक घटनाक्रम र प्रवृतिहरु’ को शुक्रबार काठमाडौंमा एक कार्यक्रमका बीच सार्वजनिक गर्दै उनले सच्चा कम्युनिष्टहरु मुलुकको वैकल्पिक शक्ति भएकाले ढिलै भएपनि मुलुकमा जनवादी क्रान्ति सम्पन्न गर्ने पनि बताए । उनले सत्तारुढ नेकपाप्रति संकेत गर्दै संशोधनवाद/अवसरवादमा फसेका कम्युनिष्टहरुले मुलुकलाई डुबाएको पनि बताए । ‘अब सच्चा क्रान्तिकारीहरु एकजुट हुनु जरुरी छ’ उनले भने ।

विश्वन्युज संवाददाता
काठमाडौं – नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी(नेकपा) अध्यक्ष पुष्पकमल दाहालले मदन भण्डारीले विकसित गरेका विचारलाई अझै परिमार्जन गर्दै लैजानुपर्ने बताएका छन् ।
अध्यक्ष दाहालले मदन भण्डारीले तत्कालीन अवस्थामा पुराना कुरालाई नदोहो¥याई नयाँ परिस्थितिको विश्लेषण गरेर नयाँ चुनौतीको सामना गरेर अघि बढेको उल्लेख गर्दै अब पार्टीले पनि अहिलेको चुनौतिलाई सामना गर्ने गरी नयाँ ढंगले अघि बढनुपर्ने आवश्यकता औंल्याएका हुन् । २६ औं मदन–आश्रित स्मृति दिवस तथा दुई पार्टीबीच एकता भएको वर्ष दिन पुरा भएको अवसरमा काठमाडौंको मदननगर बल्खुमा आयोजित एक कार्यक्रममा बोल्दै उनले भने ‘मदन भण्डारीले जे–जे भन्नु भयो, त्यही कुरालाई दोहो¥याई राख्ने कि नयाँ राष्ट्रिय तथा अन्तराष्ट्रिय चुनौतिहरुको सामना गरेर अघि बढने ?’
‘आजको राष्ट्रिय/अन्तराष्ट्रिय परिस्थिति, नेपाली जनताको आवश्यकता र चाहनाको ठिक ढंगले मुल्यांकन गरेर मदन भण्डारीको विचारलाई नयाँ परिस्थिति अनुसार अझ विकसित गर्दै लैजानु जरुरी छ’ अध्यक्ष दाहालले भने । पुरानै मान्यतालाई छोडन नसक्ने केही पुराना कम्युनिष्ट नेताहरुले नेपाली क्रान्ति र समाजका लागि सिन्को समेत योगदान गर्न नसकेको दाबी गरे ।
उनले मदन भण्डारीको नयाँ परिस्थितिको विश्लेषण गरेर अघि बढने आँट र साहसकै प्रेरणाबाट दुई पार्टीबीच एकता गरिएको पनि स्पष्ट पारे ।
अध्यक्ष दाहालले पार्टी एकीकरणको बाँकि काम छिट्टै सम्पन्न गरी पार्टीलाई अझ गतिशील र जीवन्त बनाउने गरी नयाँ राष्ट्रिय अभियान संचालन गर्ने घोषणा पनि गरे । उनले देशको आवश्यकता, नेपाली कम्युनिष्ट आन्दोलनको आवश्यकता र जनताको चाहना अनुसार जनतासँग गहिरो सम्बन्ध राखेर अघि बढने योजना पनि अघि सारे । अध्यक्ष दाहालले पार्टीको जिल्ला अधिवेशन हुँदै केन्द्रिय अधिवेशन गरेर पार्टीलाई बैचारिक रुपमा अझ स्पष्ट, सांगठानिक रुपमा अझ सुदृढ र जनतासँगको सम्बन्धलाई अझै बलियो बनाएर लैजाने प्रतिवद्धता पनि व्यक्त गरे । अध्यक्ष दाहालले समाजवादको आधार तयार पार्ने गरी पार्टीको काम कार्वाहीलाई उचाईमा पु¥याउनुपर्ने पनि बताए ।