Category: अन्तर्वार्ता

अन्तर्वार्ता: डा. बद्री पोख्रेल
अध्यक्ष, जयतु संस्कृतम्, नेपाल

डा. बद्री पोख्रेल संस्कृतका विद्वान र योगका साधक हुनुहुन्छ । धेरै वर्ष नेपालको सरकारी सेवामा विताएर झण्डै एक दशकदेखि संस्कृतको सेवामा पुरै समर्पित हुनुभएका डा. पोख्रेलले संस्कृत दर्शनमा आचार्य र अर्थशास्त्रमा पिएचडी गर्नु भएको छ । १८ महापुराणलाई अध्याय पिच्छेको सारांश लोखेर प्रकाशित गरिसक्नुभएका पोख्रेलले नेपाली, अंग्रेजी र संस्कृत भाषामा साहित्य, अर्थशास्त्र, यात्रा विवरण आदि विषयमा दुईदर्जन भन्दा बढी पुस्तक लेखिसक्नुभएको छ । विद्वान डा. पोख्रेलले लेखेका नेपाली महापुराणहरु अमेजन किन्डलमा समेत उपलव्ध छ । उहाँले नेपालका ७७ जिल्ला, विश्वका अन्टार्टिका लगायतका सबै महादेश र ४० वटा देशको समेत भ्रमण गर्नुभएको छ । जयतु संस्कृतम्को अध्यक्ष लगायत धेरै समाजिक संस्थामा आवद्ध हुनुभएका पोख्रेलले हाल अमेरिकामा वसेर संस्कृतको प्रचार प्रसार गरिरहेको सन्दर्भमा विश्व सन्देशको तर्फबाट योगेश आदीले लिएको अन्तर्वार्ता –

१. कसरी र किन जोडियो पुराणसंग सम्बन्ध ?

• परिपक्वता आएपछि जो सुकैलाई वा सामान्यतः उमेरको उत्तरार्धतिर पुगेपछि हरेक मान्छेलाई धन सम्पत्तिको नभएर शान्तिको आवश्यकताको अनुभूतिहुन थाल्छ । त्यस वेलाको शान्ति प्राप्तगर्ने श्रोत र उपाय पौराणिक ग्रन्थ, दैवी गाथा र सत्यकथा नै हुन्छन् भन्ने महसूस गरेर सवैलाई शान्तिमय जीवन विताउने उपाय पस्कने क्रममा म पुराणको प्रचारतिर लागेको हूँ ।

२. पुराण धर्म हो, वा कर्म हो वा अनुशासन ?

• पुराणको महत्व यति धेरै छ कि यसलाई धर्म वा कर्म वा अनुशासनमा सीमाबन्ध गर्न सकिदैन । पुराण अथाह ज्ञान राशी हो । पुराण भित्र ज्ञान विज्ञान, धर्म दर्शन, आयुर्वेद, गणित, ज्योतिष, नीतिशास्त्र, अर्थशास्त्र, आचारशास्त्र, कर्मकाण्ड लगायत सवै ज्ञानभण्डार विद्यमान छ । पुराणभित्र नभएको वस्तु मैले पाएको छैन । यसलाई प्रयोगशालामा पुर्याएर आधुनिक विज्ञानसंग संयोजन गर्नुपर्ने आवश्यकता छ ।

३. पुराण हिन्दुधर्मभन्दा फरक हो कि नितान्त धार्मिक ग्रन्थ हो ?

• पुराणलाई कुनै पनि धर्म विशेषसंग जोडिएको ग्रन्थका रूपमा लिनु हुँदैन । यो नितान्त मानवधर्मसंग सम्बन्धित वाङ्मय हो । सदाचार, धर्म, अर्थ, ज्ञान विज्ञान, राजनीति–समाजशास्त्र, तर्कशास्त्र, वास्तुशास्त्र आदि विषय पुराणभित्र भएकाले यो सवै वर्ण, धर्म, लिङ्ग, भाषाभाषीको शास्त्र हो । संस्कृतमा लेखिएको कारणले र ऋषिमुनिहरुको ज्ञानलाई उद्घाटन गरेकाले हिन्दु धर्मको ग्रन्थजस्तो देखिएको मात्र हो । वस्तुतः पुराण विश्वकै साझा सम्पत्ति हो, ज्ञान र विज्ञानको उपयोगगर्ने विशिष्ट ज्ञान–शास्त्र हो ।

४. तपाइंले धर्म र हिन्दुत्वसंग जोडिएर लामो समय काम गर्नुभयो, के रहेछ धर्म, के रहेछ हिन्दुत्व ?

• मेरो दीर्घकालीन अध्ययनमा धर्म भनेको जीवनचर्या हो । यसैले धर्म सर्वत्र विद्यमान हुन्छ । हिन्दुत्व एउटा वर्ग विशेषसंग सम्बन्धित हुन्छ । त्यसैले सीमित हुन्छ र साँघुरो दायरा भित्र वसेको हुन्छ । यसैले धर्म र हिन्दुत्व नितान्त भिन्न विषय हुन् । संसारभरका मानिसहरु कडा वा नरम रुपमा कुनै न कुनै धर्मसंग आवद्ध हुन्छन् । तर सवै जना हिन्दु हुँदैनन् । हिन्दु र सनातनलाई पनि एउटै मान्न मिल्दैन । हिन्दु वर्ग विशेषसंग जोडिएको शब्द हो तर ‘सनातन’ संस्कृतिसंग सम्बद्ध शब्द हो । कसैले ‘हीनान् दूषयतीति’ अर्थात् खरावसंग संगत नगर्ने भन्ने अर्थमा हिन्दु शब्द वनेको भन्ने गर्छन् भने कसैले सिन्ध (क्षेत्र)बाट हिन्द र त्यहाँ वस्नेहरुलाई हिन्दु भनेको पनि पाइन्छ । जे होस्, हिन्दुत्व कुनै जात नभएर सनातन संस्कृतिको नाम हो ।

५. धर्म र अध्यात्ममा के फरक छ ?

• धर्म भनेको मानिसले लिने विश्वास हो । परम्परा, संस्कृति, प्रचलन, रितिरिवाज पनि धर्म हो । यो हरेकसंग हुन्छ र हरेकको फरक फरक हुन सक्तछ । अध्यात्म भनेको आत्मज्ञानसंग सम्बन्धित छ । पार्थिव शरीर र आत्माको भिन्नतालाई व्याख्यागर्ने शास्त्र वा चिन्तन अध्यात्म हो । रामका पिता श्याम, श्यामका पिता हरि, हरिका पिता कृष्ण इत्यादि भन्दै गर्दा अन्तिममा जो प्रमाणित हुन्छ उही परमात्मा हुन्छ । सांसारिक दृश्य वस्तु अस्थायी हो र स्थायी अविनाशी वस्तु भनेको परमात्मा वा आत्मा हो । सवैमा आत्मा हुन्छ, आत्मा छैन वा हुँदैन भन्नु अज्ञान वा भ्रम मात्र हो भन्ने ज्ञान वा दर्शन अध्यात्म हो ।

६. तपाइंले नेतृत्व गरिरहनुभएको जयतु संस्कृतम् वारे पनि वताइदिनुहोस् ?

• जयतु संस्कृतम् को अर्थ संस्कृतको जय होस् भन्ने हो । संस्कृत भनेको संस्कार गरिएको वस्तु वा विचार हो । संस्कार गरिएको भनेको मैलो फालिएको धोइएको हो । जसरी धोइएको वस्तुको प्रयोगले साइड इफेक्ट हुँदैन, व्याक्टेरिया वा विकृति आउँदैन त्यसैगरी संस्कृत वस्तुको प्रयोगले सधैं हित नै गर्छ, अहित गर्दैन । संस्कृत भनेको सवैको कल्याण चिताउनु, सवैको हित गर्नु, सवैलाई सहयोग गर्नु हो । सर्वे भवन्तु सुखिनः भन्ने धारणा नै संस्कृत हो । विश्वबन्धुत्व, मित्रता , सद्भाव, परोपकार सवै संस्कृत हो । यो भावनाको विकास गर्ने उद्देश्य जयतु संस्कृतम् को हो ।
  जयतु संस्कृतम् सन् १९४७ तिर नेपालमा संस्कृत पढ्ने विद्यार्थीहरुले चलाएको आन्दोलन हो । त्यतिखेर नेपालमा राणा शासन थियो र सवैलाई शिक्षाको अवसर थिएन । सीमित राणा परिवार शाह परिवार र उनीहरुको नातेदारहरुलाई मात्र पढ्न पाउनेगरी स्थापना गरिएका अत्यन्त सीमित स्कूलहरु थिए । राणाहरुको विरोध गर्दा मृत्यु दण्ड समेत हुने गथ्र्यो । त्यस किसिमको भयावह अवस्थामा संस्कृत पढ्नेहरुले अरु भूगोल, इतिहास, अंग्रेजी आदि पनि पढ्न पाँउनुपर्छ र अरु विषय पढ्ने र पढाउनेहरुले पाए जत्तिमै सेवा सुविधा संस्कृत पढ्ने पढाउनेहरुले पनि पाउनुपर्छ भनेर गरिएको आन्दोदन नै जयतु संस्कृतम् थियो । वस्तुतः शिक्षा क्षेत्रको समग्र विकासको लागि गरिएको यो आन्दोलन नै जनस्तरबाट राणा शासकहरुको विरोधमा भएको पहिले आन्दोदन थियो । यो आन्दोदनले सफलता पाउँदै गर्दा नेपालमा राणा शासनलाई समाप्त गरेर प्रजातन्त्र स्थापनागर्न सकिएको थियो ।
  आन्दोलनको रुपमा रहेको जनबललाई संस्कृत भाषा र वाङमयको प्रचार, प्रसार र विकास गर्ने, अन्तरराष्ट्रिय रुपमा संस्कृतलाई लैजाने समेतका उद्देश्य राखेर सन १९९७ तिर संस्थाको रुपमा विधिवत दर्ता गरेर सञ्चालन गरिदै आएको संस्था नै जयतु संस्कृतम् हो । हाल यो संस्था विश्वव्यापी रुपमा लोक प्रियहुदै गएको संस्कृतलाई अझै व्यापकता दिने, संस्कृतमा भएका ग्रन्थहरुलाई अरु भाषामा अनुवाद गर्ने, संस्कृतलाई लोकभाषाको रुपमा लैजाने, संस्कृत भाषामा वोल्न प्रोत्साहितगर्न संस्कृत सम्भाषण शिविरहरु सञ्चालनगर्ने, अन्तरराष्ट्रिय रुपमा बढ्दै गएको संस्कृतको लोकप्रियता र यस भित्रका ज्ञानविज्ञान, योग, आयुर्वेद, दर्शन, कर्मकाण्ड, साहित्य आदिलाई जनस्तरमा ल्याउने, उत्तर महाभारत लेख्ने, संस्कृतसंग नजिक रहेर कामगर्ने संस्थाहरुसंग सहकार्य गर्ने, अन्तरराष्ट्रिय संस्कृत सम्मेलन गराउने जस्ता कामहरु गरिरहेको छ । संस्कृतको अत्यन्त भरपर्दो भाषागत नियमको आधारमा नासा जस्ता संस्थाहरुले गर्नलागेको अध्ययन, अनुसन्धान, अनुकरण, जस्ता कामहरुको पनि प्रचार र प्रवर्धन गरिरहेको छ ।

७. यो संस्था सामान्य गरिखाने मान्छेसंग कसरी जोडिन्छ ?

• सोझै हेर्दा यो संस्थाले कसैलाई रोजगारी दिएर सहयोग गर्ने होइन । तर मानवीय मूल्य के हो, म को हूँ, मेरो मानवीय कर्तव्य के हो, म कुन संस्कृतिमा हर्किएको हूँ र समाजको लागि मैले के गर्नुपर्छ भनेर सिकाउने भएकाले जयतु संस्कृतम्को महत्व अत्यन्त गहिरो छ, नाप्न सकिदैन । पशुले पनि परिवार जन्माउछ, खान्छ, तर म समाजको लागि त्यो भन्दा फरक हुनुपर्छ भन्ने सन्देश दिने भएकाले यो संस्थाको महत्व वताउर सकिदैन ।

८. अमेरिकामा वसेर संस्कृतको उत्थानमा लाग्नु भएको छ, यसको महत्व नेपालमा बढी छ, होइन र ?

• व्यक्ति वा संस्था जुन रुपमा रहदा पनि मेरो उद्देश्य लोक कल्याणगर्नु नै हो । यसैले जहाँ वसे पनि म संस्कृतको सेवा नै गर्छु । संस्कृतको मातृभूमि नेपाल भएकाले तपाइंले महत्व बढी छ भन्नु भएको होला । अमेरिका विश्वकै आकर्षणको देश, धेरै देशका मानिसहरुको वसोवास भएको देश र अनुसन्धान र अध्ययनको लागि सुविधापूर्ण देश समेत भएकाले अमेरिका पनि संस्कृतको विकासको लागि उर्वर छ । यसैले अमेरिकामा पनि जयतु संस्कर्कतम्को शाखा स्थापना गरेर संस्कृतको विकासमा कार्य गर्न थालिएको छ । नेपालमा त शैक्षिक पाठ्यक्रममा समावेशगर्ने, भाषा प्रचार गर्ने, अनुवाद गर्ने, संस्कृतको विकासको लागि सहकार्य गर्ने जस्ता काम भइनै रहेका छन् ।

९ अमेरिका जस्तो करिव ३५० भन्दा बढी भाषा भएको देशमा संस्कृतको स्थान कहाँ छ ?

• संस्कृत प्राचीन र धेरै किसिमका ज्ञानविज्ञानको भाषा र वाङ्मय भएकाले यसको सम्बन्ध विश्वका सवै भाषा र साहित्यसंग भएको भाषाशास्त्रीहरुको भनाई छ । यसवारे अनुसन्धान पनि भैरहेको छ । अंग्रेजी भाषाको मूल ल्याटिन भाषासंग संस्कृतको सम्बन्ध भएकाले पनि संस्कृतको सम्बन्ध अमेरिकामा खोज्न सजिलो हुन्छ भन्ने ठानेको छु ।

१०. संस्कृतलाई ज्ञानको रुपमा फिजाउने कि चलनचल्तीको भाषाको रुपमा ?

• संस्कृतलाई तत्काल ज्ञान विज्ञानकै रुपमा लिनुपर्छ । यसलाई चलन चल्तीको भाषाको रुपमा ल्याउने प्रयास नेपालबाट भैरहेको छ । नेपालको जनगणनामा पनि संस्कृतभाषीहरुको संख्या बढाउने प्रयास गरिरहेका छौं ।

११. तपाईंले धर्मलाई योगसंग पनि जोड्नुभएको पाएँ । के छ सम्बन्ध ?

• योगको सम्बन्ध धर्मसंग भन्दा संस्कृत संग बढी छ । संस्कृतमा भएको ज्ञानविज्ञानसंग योगको सम्बन्ध खोज्दा बढी नजिक पुग्न सकिन्छ । हरेक देशमा गरिने योगका आसनहरुको नाम संस्कृतमै भएकाले पनि योग र संस्कृतको अविभेद्य सम्बन्धलाई स्पष्ट गर्दछ । योग विश्वभरनै ग्राह्य हुँदै गएको छ । हरेक एलोप्याथिक डाक्टरहरुले पनि आफ्ना विरामीलाई शारीरिक र मानसिक स्वस्थताको लागि योगगर्ने सल्लाह दिने गरेको हामी सबैलाई थाहा छ । संयुक्त राष्ट्रसंघले पनि विश्व योग दिवस मनाउन थालिसकेको छ ।

१२. अमेरिकी जीवन शैलीमा योगले कसरी स्थान लिदैछ ?

• विश्वभर नै योगको महत्व एकाग्रता, चिन्तन, शान्तिसंग जोडने गरिएको र योगलाई मनको मैलो पखालेर चिन्तन शुद्ध वनाउन प्रयोग गरिने उपायको रुपमा लिन थालेको सन्दर्भमा अमेरिकी जीवनशैली परिवर्तनमा पनि अपवाद हुँन सक्तैन भन्ने लाग्दछ ।

१३. योग र अध्यात्मको बीचमा सम्बन्ध छ कि छैन ?

• अवश्य छ । योग विना अध्यात्मज्ञान अधुरो मात्र होइन, असम्भव नै हुन्छ । अध्यात्मको लागि एकाग्रता र मनःशान्ति अपरिहार्य हुन्छन् भने त्यो एकाग्रता र मनः शान्तिको श्रोत नै योग हो ।

१४. मैले सोध्न छुटाएका र तपाईंलाई भन्न मनलागेका के ही विषय छन् कि ?

• संस्कृतको महत्व र योगका वारेमा एक पटकमा वा एउटै व्यक्तिबाट व्यक्तगर्न सम्भव हुँदैन । यसमा अनवरत अध्ययन र अभ्यासको आवश्यकता हुन्छ । यसैले म सबैलाई संस्कृतको महत्व बुझ्न र योग गरिरहन अनुरोध गर्दछु । चरैवेति चरैवेति भन्ने संस्कृतको वेदवाक्यलाई प्राक्टिस मेक्स् पर्फेक्ट भन्ने भनाईले प्रमाणित गरिनै रहेको छ । योगलाई जीवनमा नउतारेसम्म यो तथ्यको लाभ लिन सकिदैन । यसैले म सबैलाई योग गर्न अनुरोध गर्दछु।

अष्टलक्ष्मी शाक्य
नेता, नेकपा

अष्टलक्ष्मी शाक्य नेकपाको नेता हुन् । पूर्वमन्त्रीसमेत रहेकी शाक्यको पछिल्लो समय सक्रियता निकै घटेको छ । अहिले शाक्यको जिम्मेवारी प्रदेश तीनको सांसदको मात्र रहेको छ । त्यसले पनि उनको सक्रियता घटेको होला भन्ने अनुमान धेरैले गरेका छन् । वर्तमान सरकारको गतिविधि, काम गर्ने शैली लगायतका बारेमा शाक्यको धारणा के छ त ? मोहन बास्तोलाले गरेको कुराकानी—

तपाईं त पूर्वमन्त्री पनि , अहिले देशमा दुई तिहाईको सरकार छ । सरकारको समीक्षा कसरी गर्नुहुन्छ ?
सरकार गठन भएको दुइ वर्ष पूरा भैसकेको छ । सरकारका काम–कारबाही कसरी अघि बढेका छन् भन्ने कुरा प्रधानमन्त्रीज्यूले पनि समीक्षा गर्नु भएकै होला । दुई तिहाईको सरकारबाट जनताले स्वाभाविकै रुपमा अपेक्षा बढी नै गर्ने नै भए । त्यसैले जनअपेक्षाअनुसार काम गर्न सकियो कि सकिएन, समृद्धि र विकासको नारा लगाइरहँदा त्यो अनुसार काम गर्न सक्यौं कि सकेनौं भनेर स्वंय सरकारले आफैं पनि समीक्षा गर्नुपर्छ भन्ने मेरो बुझाइ छ । यो कुराको पार्टीको संस्थागत तहले पनि वस्तुनिष्ट समीक्षा गर्नुपर्छ । धेरै आलोचना भएपछि उतिबेलै पार्टीको बैठक डाँकेर सरकारको कामको छुट्टै समीक्षा गरिनुपर्छ भनेर माग पनि हामीले राखेकै हो ।

तपाईंले यसो भन्दै गर्दा प्रधानमन्त्रीज्यूले मन्त्रीमण्डल हेरफेर गर्नुभएको छ । यो सन्दर्भलाई चाहिँ कसरी लिनुहुन्छ ?
यो सन्दर्भमा कार्यसम्पादन मूल्याङ्कन नै कस्तो बन्यो भनेर त्यहाँबाट समीक्षाको थालनी गरिनुपर्छ । जनताले राम्रो ढंगले काम गरिरहेका भनेर स्यावासी दिएकाहरु हटेका छन् भने केही यथावतै रहेका छन् । सही आधारले कार्यसम्पादन मूल्याङ्कन भएन नि भन्ने प्रश्न पनि उठेको छ । भन्दा तीतो लाग्ला तर म भन्छु हाम्रो दिमाग अब गुटबन्दीबाट ठ्याक्कै मुक्त हुनुपर्छ । अब पनि संकिर्ण विचारबाट, गुटबन्दीको सोचबाट, शैलीबाट चल्ने हो भने यत्रो पार्टीलाई सिङ्गो रुपबाट परिचालन हुन सक्दैन । तर अहिले पनि त्यो संकीर्णताबाट मुक्त हुन सकेको पाइँदैन ।
अहिले जुन ढंगले मन्त्रीमण्डल फेरवदल भयो यो पनि पुरुषबादी सोचबाटै बढी आवी भयो भन्ने लाग्छ । संविधानले हामीलाई एक तिहाई महिला सबै ठाँउमा पु¥याउनुपर्छ भन्छ । यो सबै राजनीतिक दलहरुले संयुक्त प्रतिबद्धतासहित संविधानमै भनेको कुरा हो । यसलाई पनि आत्म सात गर्न नसक्ने भनेपछि त नेतृत्वको सोचाइहरु कति कमजोर रहेछ भन्ने प्रमाणित हुन्छ ।

उपनिर्वाचन भर्खरै सम्पन्न भएको छ । त्यो परिणामले त नेकपा कमजोर भयो भन्ने प्रमाणित गर्छ नि होइन ?
यो उपनिर्वाचनको समग्र परिणाम हेर्ने हो भने नेकपाको पहिलेको स्थितिबाट घटेको र सरकालाई खासै असर पारेको भन्ने होइन । किनकी हामी पहिले हारेको ठाँउमा पनि अहिले जितेका छौं । त्यसैले हामीले यसलाई समग्र रुपबाट हेर्नुपर्छ । हारेको ठाउँको मात्र मूल्याङ्कन गरेर हुँदैन । त्यसरी हेर्दा नेकपा आत्तिहाल्नु पर्दैन । सबै ठाँउमा जित्न पाएको भए त राम्रै हुन्थ्यो । त्यो सम्भव भएन । तर, हामीले समग्र मूल्याङ्कनसहित छलफल गरिरहँदा भक्तपुर हामीले जित्छौं नै भन्ने आँकलन थियो । तर सुरुवाती दिनमा उम्मेदवार छनौटमै सचिवालयले निर्णय गरिरहँदा केही असन्तुष्टीहरु व्यक्त भयो । यसले केही नकारात्मक सन्देश गयो । दोस्रो कारण अन्तिम अवस्थामा आएर नेमकिपा, राप्रपा लगायत अन्य सबै शक्ति एक ठाउँमा हामीविरुद्ध एकताबद्ध भए । यसले पनि हामीलाई केही बेफाइदा भयो । तलतिर अलि गहन ढंगले सल्लाह गर्ने चलन पनि अचेल टुटेको छ । माथिबाट जे विश्लेषण गर्न मन लाग्यो त्यही गर्ने, तलका प्रदेश र स्थानीयलाई के हो त ? भनी सोधपुछ समेत नगर्ने चलन हावी भएको छ । त्यसले पनि केही प्रभाव पा¥यो भन्ने लाग्छ ।

यो उपनिर्वाचनको परिणाम लामो समय संगठन निश्क्रिय बन्नुको परिणाम पनि हो भन्यो भने नि ?
कमिटी निस्क्रिय पनि रह्यो । अर्को कुरा कमिटी निर्माणमा पनि हामी जान सकिरहेका थिएनौं । त्यसले गर्दा पार्टी पङंतिलाई जसरी परिचालित गर्नुपर्ने हो, जसरी कमिटी निर्माण गरेर योजनावद्ध ढंगले लानुपर्ने हो, त्यसरी काम हुन नसकेकै हो ।

अब त पार्टी एकताले पनि पूर्णता भएको छ, पार्टी बलियो बन्ला भन्ने अपेक्षा गर्न सकिन्छ ?
गति नआइ त सुखै छैन । गति आउनै पर्छ । हामीले लामो समयदेखि नै भनिराखेको हो की दुइवटा अध्यक्ष भइसकेपछि सबैलाई चलायमान बनाउनका लागि कामको जिम्मेवारी महत्वपूर्ण हुन्छ । संगठनात्मक क्षेत्रमा, परिचालनको क्षेत्रमा काम विभाजन भन्ने कुरा अत्यन्तै महत्वपूर्ण हो । लामो समय हामी यो काममा चुक्यौं । पछि आएर बल्ल–बल्ल एक व्यक्ति एक पदको कुरा आयो । अहिले पार्टी अध्यक्ष तथा सम्माननीय प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओली बिरामी भएको अवस्थामा पनि हुनुहुन्छ । उहाँलाई नै यतिबेला सबै जिम्मेवारी दिएर गर्न सक्ने स्थिति पनि त छैन नि । यही कारणहरुले पार्टी निस्क्रिय बन्ने, नोक्सान हुने स्थिति अवश्य बन्छ । त्यही बुझेर सचिवालयले अर्को अध्यक्षलाई पार्टीको समग्र जिम्मा र र्को अध्यक्षले सरकार हेर्ने भनेर तोकेको छ । त्यो सकारात्मक नै भएको छ । यही स्पिरिटमा पार्टी अब अगाडि बढ्नुपर्छ । सचिवालय खासमा कमिटी नै होइन । मूल कमिटी भनेको त स्थायी कमिटी, केन्द्रीय कमिटी हो । त्यसका बैठकहरु ठप्प भइरहेको छ । चलायमान पटक्कै छैन । सम्पूर्ण शक्ति निस्क्रिय अवस्थामा पुगिसकेको जस्तो देखिनछ । यत्रो पार्टी छ, तर स्थायी समिति सदस्यले हाम्रो जिम्मेवारी के भनेर खोज्नुपर्ने ? केन्द्रीय कमिटी बैठक जम्मा एक चोटी भयो । सबै कुरा सचिवालयको तजविजमा गरिएको छ । ९ जना बसेपछि सवैथोक गर्न सकिन्छ जस्तो । सिस्टम त्यो होइन । सिङ्गो पार्टी परिचालनमा, निर्माणमा त्यस्तो तरिका हुँदै होइन, हुनु पनि हुन्न ।

तपाईं प्रदेश तीनको सांसद पनि हुनुहुन्छ सरकार र पार्टीबीच कतिको समन्वय भएको छ ?
प्रयासमा छौं । पार्टीको ३ नं प्रदेश कमिटी बनिकेपछि हामीले बेला बेलामा बैठक डाक्ने गरेका छौं । मुख्य मन्त्री, मन्त्रीहरु सहितको दलको बैठक नियमित जसो डाकिरहँदा सुझाव सल्लाह दिएकै छौं । निर्देशनहरु दिएकै छौं ।

प्रदेश तीनको राजधानीको नाम र स्थानले कहिलेसम्ममा पूर्णता पाउला भनी अपेक्षा गर्न सकिन्छ ?
यो बारेमा अध्ययन भइसकेको छ । संभावित ठाँउबारे पहिचान भएको छ । हामीले छिटौं गरौं भनेका छौं । धेरै गाह्रो भएको छ । राजधानी राख्ने कुरा कहाँ राखेपछि सबैलाई पायक हुन्छ भन्ने पनि हेर्नुपर्छ । यसको भौगोलिक अवस्थिति तथा सबै कुरा हेरेर प्रदेश सभाले तोक्छ । एकजना कसैलाई अनुकूल भयो भन्दैमा त्यही जिल्लामा लानुपर्छ भन्ने कुरा होइन ।

वामदेव गौतमलाई उपाध्यक्ष बनाउने भन्ने कुरा अहिले के भयो ?
त्यहाँ भित्र के के कुरा भयो, त्यो त हामीलाई पनि थाहा हुने कुरा भएन । तर एकत उपाध्यक्ष भन्ने पद विधानमा नै छैन । हामी वामदेव कमरेड लगायत, भिम रावल, युवराज ज्ञवाली र म चुनावबाटै जितेर आएका हौं । तर एकिकरणको दौरानमा त्याग गरेकै हो । त्यो ठुलो कुरा भएन । नेकपा बन्ने कुरा ठुलो हो, हाम्रो पद गौण हो भनेर हामीले ठुलो कम्युनिष्ट पार्टी बन्ने लालशामा आफ्नो पुरानो पद छोडेको हो । कतिपय कुरा त विधानमै नभएको काम पनि राजीतिक समझदारीमा भइरहेको पनि पाइन्छ । यही कुरा पनि सचिवालयले मात्र गर्नै सक्दैन । वामदेव कमरेड उपाध्यक्ष राखिनुपर्छ भनिरहँदा युवराज, अष्ट र भीम रावल किन नहुने भनेर नेता कार्यकर्ताले त प्रश्न उठाएका छन् नी । अर्को कुरा ९ जना पुरुष नै पुरुष भयो, यसले लैगिक सन्तुलन भएन भनेर कुरा त उठिरहेकै छ नी । त्यसलाई आधार बनाएर केही महिला सदस्य बनाउन नसकिने होइन । त्यतातिर त उहाँहरुको सोच नै भएन ।

कृष्णलाल भँडेल
नवनिर्वाचित प्रदेश सांसद
क्षेत्र नम्बर १ (क), भक्तपुर

देशभरिका १ प्रतिनिधि सभा, ३ प्रदेश सभा, १ उपमहानगर, ४ गाउँपलिका र ४३ वडा अध्यक्षका लागि भएको चुनावमा पहिलो स्थान सत्तारूढ नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (नेकपा)ले हात पारेको छ भने प्रमुख प्रतिपक्षी दल नेपाली कांग्रेसले दोस्रो स्थान पक्का गरेको छ । यी दुई दलबीच प्रतिष्पर्धा मात्र होइन सिट खोसाखोस पनि भएको छ । कांग्रेसले नेकपाबाट एक प्रदेशसभा र एक उपमहानगरपालिका खोस्न सफल भएको छ । अघिल्लो निर्वाचनमा नेकपाले जितेको भक्तपुर प्रदेशसभा काँग्रेसको पोल्टामा परेको छ भने धरान उपमहानगरपालिका पनि नेकपाबाट खोसेर काँग्रेसले कब्जा गरेको छ । इतिहासदेखि नै एकक्षत्र जित्दै आएको धरान उपमहानगरको नेतृत्व यो पटक नेकपाबाट फुत्किएको छ । एक प्रदेश र एक उपमहानगरमा नेकपाले हार व्यहोरे पनि कास्कीमा आफ्नो पुरानो ठाउँ सुरक्षित गरेको छ । दाङ र बागलुङमा पनि पहिला जितेका ठाउँ जोगाएको छ । यता गाउँपालिका तहमा भने नेकपाले अरूबाट सिट खोसेको छ । महोत्तरीको पिपरा गाउँपालिका अध्यक्ष नेकपाले जितेको छ । दुई वर्षअघिको चुनावमा त्यहाँ राष्ट्रिय जनता पार्टीले चुनाव जितेको थियो । त्यस्तै पाँचथरको फाल्गुनन्द गाउँपालिकाको अध्यक्ष पनि नेकपाले जितेको छ । यो गाउँपालिका उसले नेपाली कांग्रेसबाट खोसेको हो ।
नेकपाले एक गाउँपालिका उपाध्यक्ष पनि कांग्रेसबाट आफ्नो पोल्टामा पारेको छ । हुम्लाको खर्पुनाथ गाउँपालिका उपाध्यक्ष पहिला कांग्रेसले जितेको थियो । यसपालि नेकपाले जितेको छ । वडाअध्यक्षमा भने नेकपाले २०७४ को स्थानीय चुनावभन्दा २ सिट बढाएको छ । उसले कांग्रेसबाट सात वडाध्यक्ष खोसेको छ भने कांग्रेसले पनि नेकपाबाट ६ वडा आफूतिर तानेको छ । यसरी हेर्दा दुबै दलको हार–जितको टक्कर देखिएको छ । भक्तपुर क्षेत्र नम्बर १ (क) मा नेपाली कांग्रेस विजयी भएको छ । कांग्रेस उम्मेदवार कृष्णलाल भँडेल १३ हजार ४ सय ४९ मतसहित प्रदेशसभा सदस्यमा विजयी भएका हुन् । उनका निकटतम प्रतिस्पर्धी नेकपाका उम्मेदवार डीपी ढकालले ११ हजार २ सय ६ मत पाएका छन् । नेमकिपाका निरज लवजुले ५ हजार ८ सय २९ मत पाएका छन् । यस अघिको निर्वाचनमा यो क्षेत्रबाट नेकपा विजयी भएको थियो । नेकपाको किल्ला तोड्दै विजयी भएका भँडेलसँग मोहन बास्तोलाले गरेको कुराकानी—

भक्तपुर क्षेत्र नम्बर १ (क) बाट १३ हजार ४ सय ४९ मतसहित प्रदेशसभा सदस्यमा विजयी हुनुभएको छ । यो विजयलाई कसरी लिनुभएको छ ?

मैले यो विजयलाई भक्तपुर क्षेत्र नम्बर एक (क)का सम्पूर्ण मतदाता र जनताको विजयको रुपमा लिएको छु । उहाँहरुले जुन आशा, विश्वास र भरोसाका साथ मलाई विजयी बनाउनु भएको छ म यो सञ्चारमाध्ययम मार्फत धन्यवाद दिन चाहन्छु । साथै उहाँहरुको आशा र भरोसालाई मर्न नदिने गरी काम गर्ने प्रतिवद्धता पनि व्यक्त गर्न चाहन्छु । मैले यो मेरो मात्र विजयी होइन सबै भक्तपुर क्षेत्र नम्बर एक (क)का सम्पूर्ण मतदाता र जनताको विजयको हो भन्ने ढंगले नै काम गर्ने प्रण पनि गर्न चाहन्छु ।
हामीले निर्वाचनका बेला राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टीसँग चुनावी गठबन्धन गरेका थियौँ । उहाँहरुले पनि जुन ढंगले साथ र सहयोग गर्नुभयो त्यो कुराप्रति पनि म आभारी छु । त्यसैगरी मेरो पार्टी नेपाली काँग्रेस जसले मलाई विश्वास गरेर उम्मेदवार बनायो र मतदाताले पनि विश्वास गरेर मलाई विजयी गराउनुभयो त्यो प्रति पनि आभारी छु ।

भनेपछि तपाईंप्रति यहाँका जनताको विश्वास रह्यो भन्ने नै देखायो यो निर्वाचनले होइन त ?

निश्चय पनि । म यही ठाउँमा लामो सयम विताएको व्यक्ति हुँ । यहाँका जनताको सुख, दुःख र भावना अनि मर्मलाई पनि मैले नजिकबाट चिन्ने अवसर प्राप्त गरेको छु । मलाई जहाँसम्म लाग्छ । त्यसको परिणाम पनि हो यो ।

अघिल्लो निर्वाचनमा नेकपाले जितेको स्थानमा यस पटक तपाईंले विजयी प्राप्त गर्दैगर्दा यो क्षेत्रका जनताले नेकपाभन्दा पनि काँग्रेसप्रति बढी विश्वास गरे भन्ने अर्थले पनि बुझ्न सकिन्छ ?

यो सत्य नै हो । त्योसँगै काँग्रेसका सबै साथीहरु एकतावद्ध ढंगले प्रस्तुत भएको परिणाम पनि हो, यो । सबै नेता, कार्यकर्ता र सुभेच्छुकहरु उपनिर्वाचनमा केन्द्रित भएर एक ढिक्का भएर नलाग्नु भएको भए यो परिणाम सायदै आउने थियो । मैले यसरी विजयी हुँदै गर्दा त्यो कुरालाई पनि मनन् गरेको छु ।

तपाईंलाई यसरी विजयी हुँदै गर्दा चुनौती पनि त थपिएको छ नि ?

यहाँले भनेका कुराप्रति म सतर्क छु । हो, मलाई अहिले यसरी विजयी हुँदै गर्दा अवसर भन्दा पनि बढी चुनौती थपिएको महशुस भएको छ । जुन विश्वास गरेर मलाई यहाँका जनताले मत दिनुभएको छ । उहाँहरुको भावनालाई आत्मसाथ गर्दै काम गर्नुपर्ने ठूलो जिम्मेवारी मेरो काँधमा आएको छ । म यी चुनौतिलाई पार गर्दै अवसरका रुपमा बदलेर अघि बढ्ने प्रयास निरन्तर गर्ने छु ।

अब तपाईं विजयी भएर आएसँगै यो ठाउँको विकासका लागि दिनुपर्ने प्राथमिकताहरु के–के छन् ?

सबै भन्दा पहिलो नगरकोटको अधुरो बाटोलाई पूर्णता दिन लाग्ने छु । सुन्दर पर्यटकीय क्षेत्र नगरकोट जाने बाटो अधुरो हुनु भनेको हाम्रो नेपाल पर्यटन वर्ष २०२० लाई गिज्याउनु पनि हो । त्यसैले सबै भन्दा पहिलो यो बाटोलाई पूरा गर्नेतिर नै मेरो ध्यान केन्द्रित हुनेछ ।
त्यो सँगै यो क्षेत्रका मतदाता, यहाँका विकासप्रेमि व्यक्तिहरु, उद्योगी, व्यवसायीहरु, विभिन्न राजनीतिक दलका प्रतिनिधिसँग छलफल गरेर यहाँको विकास के गर्दा हुन्छ । यहाँका जनता के गर्दा खुशी हुन्छन् भन्नेतिर केन्द्रित रहेर नै अघि बढ्ने छु । विकास सबैको साझा बन्नुपर्छ ।

अहिले तपाईंले भक्तपुर एक (क)बाट विजयी प्राप्त गर्दै गर्दा यहाँको नगरपालिका संघ र केन्द्रसम्म पनि फरक पार्टीको नेतृत्व रहेको छ । यस्तो अवस्थामा त काम गर्न असजिलो होला नि ?

मलाई काम गर्न त्यति असजिलो होला भन्ने लागेको छैन । विकास त सबैको चाहना हो नि त । सबैको हातोमालोबाटै विकास हुने हो । त्यसकारण विकासमा बाधक होला भन्ने मैले ठानेको छैन ।

केन्द्रमा दुई तिहाईको सरकार छ । उपनिर्वाचनलाई हेर्ने हो भने वर्तमान सरकारप्रति केही असन्तुष्टि देखियो र केही अझै सच्चिएर अघि बढ्नुपर्छ है भन्ने अभिमत पनि देखियो । यस्तो अवस्थामा सरकारलाई दिने तपाईंको सल्लाह–सुझाव चाहिँ के छ ?

सरकारलाई मेरो महत्वपूर्ण सुझाव भनेको जनता शुसासन चाहन्छन् । जनताले शुसासन र विधिको शासन चाहेका छन् । यसतर्फ दुईतिहाईको सरकार लाग्नुपर्छ । स्थानीय र प्रदेश सरकारको पनि ध्यान त्यसमा केन्द्रित हुन जरुरी छ ।
उहाँहरुले जनताको भावना बुझेर, जनताको मनोभावलाई नकुल्चिकन जनता के चाहन्छन् भन्ने बुझेर काम गर्नुको अर्को विकल्प छैन । जनता नै सर्वोपरी हुन् । जनता नै परिवर्तनको बहाक हुन् । यो मिनि जनतमत संग्रहले पनि यहि सन्देश दिएको छ । वर्तमान सरकारले गरेको गतिविधिबाट जनता त्यति धेरै सन्तुष्ट छैनन् भन्ने सन्देश यो निर्वाचनले दिएको छ । यो कुरालाई नेकपाले पनि ख्याल गर्नुपर्छ र काँग्रेसले पनि बढी मात्तिनु हुँदैन भन्ने नै छ ।

विशेष अन्तर्वार्ता, न्यूयोर्क

मिसेस नेपाल टुरिजम् २०१९, को उपाधि धेरैको सपना थियो । श्रीमती छिरिङ्ग डोल्मा शेर्पाले आफ्नो प्रतिभा, सुन्दरता र क्षमतालाई प्रभावकारी ढंगले प्रस्तुत गरी निर्णायकको मन जित्न सफल भईन । दोलखाको ग्रामिण परिवेशमा हुर्किएर शिक्षा र समुन्नतीकोलागि राजधानी काठमाडौं छिरेका छिरिंग डोल्मा शेर्पाको जीवनगति सधैं प्रगती उन्मुख रहेको छ । परिवारको साथ आमा र गृहिणी, साथीभाईको सहृदयी अनि व्यवसायमा अब्बल रहने व्यवहारिक ज्ञान नै उनको सफलताका घोतक हुन् । यतिबेला उनै व्यक्तित्व “भिजिट नेपाल २०२०” को सदभावना दुतको रुपमा अमेरिका भ्रमणमा आएका छन् । यसै भ्रमणको उद्देश्य लगायत बिबिध बिषयमा जानकारी पाउनका हेतु विश्व सन्देश साप्ताहिक पत्रिकाको लागि योगेश आदीले लिएको भेटवार्ता;

• डोल्माजी अमेरिकामा स्वागत छ । कस्तो भईराको छ ?

– धन्यबाद । सोचेभन्दा राम्रो भईरहेको छ । मैले प्रवासमा रहेका नेपाली दाजूभाई दिदीबहिनीहरुको माया र सहयोगको गुन कहिले तिर्ने होला जस्तो लागिसक्यो । सबैजनाले कस्तो आफ्नै जस्तो व्यवहार गर्छन् । 

• किन आउनु भो अमेरिका ? विशेष कारण छ कि घुमघाम मात्र ?

– दुबै भनेर बुझ्दा हुन्छ । नयाँ ठाउँमा पुग्दा कस्लाई घुम्न मन लाग्दैन र ? खासगरी यो पटक म नेपालको पर्यटन प्रवर्धनको लागि सदभावना दुत भएर आएको कारणले गर्दा त्यसैको लागि बिभिन्न कृयिकलापहरु गर्दैछु । सबैले सकारात्मक लिएका छन् ।

• बढी माया पाउनु भएको कारण तँपाईको नाम वा पदवी त होईन ?

– हैन होला । नेपालीहरु त्यतिसारो स्वार्थी कहिल्यै हुँदैन । हामी हुर्केको संस्कारले नै हामीलाई अपनत्व कायम राख्न सिकाएको हुन्छ । मैले अमेरिकाको मात्र कुरा गरेको होईन । थाईल्याण्ड, अस्ट्रेलिया, बेलायत आदि देशमा लामो समय बसेका नेपालीहरुले मेरो पदको नहुँदा पनि माया नै गर्थे ।

• धेरै देश पुगिसक्नु भएछ । किन जानुभएको ?

– मेरो व्यवसाय र घुमघामको लागि गईरहन्थे । मेरो श्रीमानलाई पनि देशबिदेश डुल्न मनपर्ने अनि मलाई पनि । अरु के चाहियो र ? (हाँसो…)

• के हो यो सद्भावना दुत ईत्यादि भनेको ?

– दुत ईत्यादि होईन । पर्यटन मन्त्रालयले  पर्यटन प्रबर्द्धनका हेतु नियुक्त गरेको – Visit Nepal 2020 को लागि सद्भावना दुत, भनेर मात्रै बुझ्दा हुन्छ । मैले जितेको मिसेस नेपाल टुरिजम् टाईटलको धेरै उद्देश्य मध्येको एउटा मुख्य उद्देश्य यो पनि हो । यसले नेपालको पर्यटन प्रवर्दनको लागि काम गर्दछ ।

• के के गर्नु भयो त ? कामबाट सन्तुष्ट हुनुहुन्छ ?

– बिस्तारै गर्दैछु । हुँदैछ । ‘छु मन्तर’ हुने कुरा होईन यो । मैले अहिले यो जिम्मेवारी लिएकोले मात्र होईन लामो समयदेखि नेपालको पर्यटनलाई विश्वसामु चिनाउँदै आएकी मान्छे हुँ । अहिले शुरुको दिन भएर होला, सम्मान भेटघाटले पनि अल्मल्याईराको छ । हुनत यस्तो काम भेटघाटबाटै शुरु हुन्छ ।

• कसरी गर्ने हो ? तौर तरिका भन्न मिल्छ ?

– किन नमिल्नु, मज्जाले मिल्छ । हामीले पर्सपेक्टिभ प्लान बनाएका हुन्छौं । टार्गेट समुदाय र क्षेत्र हुन्छ । प्रोमोशनल प्याकेज हुन्छ । आर्ट, कल्चर, कस्ट्युम र फोटोग्राफीको एक्सपान्सन वे हुन्छन् । वान टु वान भिजिट्, मिडिया क्याम्पेन, डकुमेण्टरी सेमिनार… यस्तै अनेक छन् । ख्यालख्याल होईन यो । हेर्दै जानुस्, हाम्रो लक्ष्य मीट हुन्छ ।

• गुड लक । अरु देशकाहरुले गरेको जस्तोपनि तरिका होलान् । मलाई पनि खुसी लागेको छ । अरुको आईडिया पनि लिने होला नि ?

– हामीले पनि अलिकति आफ्नो, अलिकति अरुको अनुशरण गर्ने हो । हामीसँग संसारलाई देखाउने चिज धेरै छन् । हामीले एकपटक स्पीड लिएपछि हाम्रो स्पीडसँग सबै हार्छन् । हामीले विश्वास जित्नु पर्नेछ । सबै चाँडै ठीक हुनेमा विश्वस्त छु । 

• २०२० त आउनै लाग्यो त ! भ्याउनु हुन्छ त ?

– हामी पूर्ण तयार छौं । देश तयार छ । राजनैतिक स्थायीत्व छ । शान्तिसुरक्षा राम्रो बन्दैछ । अन्धकार हटेको छ । देखाउने कला, संस्कृती, झरना, हिमाल सबै छन् । प्रचारप्रसार तिब्र पार्दै छौं ।

• यहाँका माथिल्लो तहको व्यक्तित्वहरुसँग पहुँच बनाउन र डिल गर्न आत्मविश्वास आउँछ ?

– म आफ्नो तर्फबाट कन्फिडेन्ट छु । नेपालमा हुने दर्जनौं सौन्दर्य प्रतियोगिताहरुमा निर्णायकको भूमिका निर्वाह गरिसकेको व्यक्ति हुँ । ममा त्यो क्षमता देखेर नै त मलाई सदभावना दुतमा नियुक्त गरेका होलान् नि ।

• खासमा तँपाईको दायित्व चैं के हो ?

– नेपालको पर्यटन प्रबर्धन गर्दै समृद्ध नेपाल र व्यवस्थित पर्यटनका लागि कार्य गर्नुनै मरो पहिलो दायित्व हो । यसका लागि म तयार छु । गर्दैछु ।

• समयको लागि धन्यबाद । हाम्रो शुभकामना छ ।

– धन्यबाद । मेरो बिचार राख्ने मौका दिनुभो । तपाईको पत्रिकालाई पनि शुभकामना ।

“मिन विश्वकर्मा नेपाली कांग्रेसका केन्द्रीय सदस्य हुन् । पूर्व मन्त्री समेत रहेका विश्वकर्मा कांग्रेसभित्र स्पष्टवक्ताको रुपमा परिचित छन् । उनै विश्वकर्मा अमेरिका आएको समयमा उनीसँग यस अनलाइनका लागि सम्पादक सुरज भण्डारीले गर्नुभएको कुराकानीको सम्पादित अंश प्रस्तुत गरिएको छ ।” 

कांग्रेसमा फेरि किन हिन्दु राष्ट्रको कुरा उठेको होला, धर्म निरपेक्ष कांग्रेसलाई मन नपरेको हो ? 

– सर्वप्रथम नेपाली कांग्रेस राष्ट्रिय पार्टी हो । यसले स्थापनासँगैं राष्ट्र, राष्ट्रियता र समाजवादलाई अंगिकार गरेर अघि बढेको हो । पार्टीका संस्थापक जयूहरुले यो पार्टीलाई सबैंको पार्टी बनाउने गरी अघि बढ्नुभएकैं कारण आज नेपाली कांग्रेस सबैंले मान्ने र सबैं अट्ने पार्टीको रुपमा रहेको छ । 

कांग्रेसले वैचारिक स्वतन्त्रता, आर्थिक स्वतन्त्रता, प्रेस तथा अभिव्यक्ति स्वतन्त्रता, धार्मिक स्वतन्त्रताको पक्षमा आफूलाई सधैं उभ्याउँदैं आएको छ । तर यसको अर्थ धार्मिक स्वतन्त्रता भनेको कुनैं एक धर्म मान्ने भन्ने होइन ।  हामीले जतिबेला संविधान निर्माण गर्यौं त्यो समयमा हामीले धर्म निरपेक्ष भन्ने शब्द नराखेको भए हुने थियो त्यसले अहिले जसरी सापेक्ष वा निरपेक्ष भन्ने कुरा उठाउने काम भएको छ त्यो हुने थिएन । धार्मिक स्वतन्त्रता शब्द राख्न सकेको भए बुझाई सजिलो हुने थियो । तर बिग्रिहालेको केही छैन धर्म निरपेक्षलाई कुनैं धर्म मान्न पाउँदैंनौं वा भनौं कुनै एक धर्म विरुद्ध हो भनेर गलत तरिकाले बुझ्नुहुदैंन ।

तसर्थ धार्मिक स्वतन्त्रताको कुरा आउँदा हिन्दु राज्य वा भनौं कुनैं एक धर्म विशेषको राष्ट्र हुनुपर्छ भन्ने होइन । र हाम्रो जस्तो देश नेपालमा जहा वहुजाती, वहुभाषी, वहु धर्मालम्बीहरु छौं त्यहा अहिलेको २१ औं शताब्दीमा कुनैं एक धर्म वा जातलाई जोडेर कुनैं एक पार्टी अगाडि बढ्छ भन्ने कुरा संभव छैन, अझ नेपाली कांग्रेस जस्तो राष्ट्रिय पार्टीले त्यो गर्ने कुरैं रहेन । त्यसैले मलाई लाग्छ यो हिन्दु राष्ट्र बनाऊ भन्ने कुरामा अब बहस गर्नु राम्रो हुँदैंन । तर यति भनिरहँदा एउटा महत्वपूर्ण पाटो बारे पनि बहस हुनु आवश्यक छ । यता, धर्म निरपेक्ष राख्ने अर्कोतर्फ अहिलेको नेकपाको सरकार र त्यो पार्टी नेताहरुले अरु धर्मको प्रचारक बनेर जसरी काम गरिरहेका छन् त्यसले हिन्दु धर्म मान्नेहरुलाई शंसकित बनाएको छ । हाम्रो धर्ममाथि आक्रमण भैरहेको अनुभूती उनीहरुले गर्न थालेका छन् । धर्म निरपेक्ष मुलुकको सरकारले एउटा कुनैं धार्मिक संस्थाको निम्ति काम गर्यो त्यसले हिन्दु धर्म मान्नेहरुमा अव मुलुकमा अरु कुनैं धर्म लाद्ने काम हुन थालेको छ भन्ने भान हुन पुगिरहेको छ, यसले गर्दा अहिले हिन्दु राष्ट्रको वहस आउन पुगेको हो, यो हुनुमा अहिलेको सरकार कारक हो । 

कांग्रेसको आउँदो महाधिवेशनमा हिन्दु राष्ट्रको एजेण्डा आउने होला, होइन ? 

– होइन, हिन्दु राष्ट्र बनाउने विषय हाम्रो महाधिवेशनको एजेण्डा बन्ने कुरा हुदैंन । यसमा कुनैं दुइ मत छैन । नेपाली कांग्रेस जुन पार्टी राष्ट्रिय कार्यदिशा बोकेर अगाडि बढेको हुन्छ त्यो पार्टीले कुनैं एक जात वा धर्मलाई काखी च्यापेर अगाडि बढ्ने कुरा हुदैंन र बढ्दैंन । यसमा मैले एउटा सानो उदाहरण पनि दिन चाहन्छु गत महासमिति वैठकमा हिन्दु राष्ट्रको पक्षमा हामीले  हस्ताक्षर संकलन गरेका छौं भनेर केही नेताले एजेण्डा राख्नुपर्यो भन्दा एकजना महासमिति सदस्य जो महिला आदिवासी जनजाती हुनुहुन्थ्यो उहाँले हिन्दु राष्ट्र मान्ने र हिन्दु धर्मलाई काखी च्याप्ने निर्णय कांग्रेसले गरे हामी अरु धर्म मान्नेहरु कसरी यो पार्टी भित्र अट्छौं भनेर जसरी मार्मिक तर्कपूर्ण ढंगले विषय राख्नुभयो, त्यसले महासमिति बैंठकमा ठूलो चर्चा पायो र त्यो हिन्दु राष्ट्रको निम्ति हस्ताक्षरको कुराको चर्चा सेलायो । 

यसको अर्थ के हो भने नेपाली कांग्रेसले सबैंलाई समेटेर जाने पार्टी हो । यसमा सबैंको समान अस्तित्व बनेको हुन्छ । त्यसैले गर्दा हामी सँग महाधिवेशनमा लग्ने र छलफल गर्नुपर्ने धेरैं विषयहरु छन् अव हामी संभव नहुने र गर्न नहुने विषय उठाउने पक्षमा छैनौं, र महाधिवेशनमा त्यो एजेण्डा बन्ने त कुरैं भएन । 

तपाई हुन सक्दैंन भन्नुहुन्छ, तर महामन्त्री शंशाकले त्यसको पक्षमा अभिव्यक्ति दिइरहनुभएको छ ?  

– मलाई लाग्दैंन कि विपि पुत्र हाम्रा महामन्त्री डा. शंशाक कोइरालाले त्यो गलत हुने कदम उठाउनुहोला भन्ने, नेपालको वस्तुस्थिति बारे उहा“ले धेरैं बुझ्नुभएको छ भन्ने लाग्छ । यो अवस्थामा कांग्रेसका संस्थापक आर्दश व्यक्तित्व विपिका पुत्रबाट त्यस्तो जुन विषयले कांग्रेसलाई कमजोर पार्ने काम गर्नेछ त्यो विषय उठ्दैन भन्ने मलाई लाग्छ ।  कहिले काँही विषय उठाउँदा आफ्नो चुनावी क्षेत्रका जनतालाई खुशी पार्ने खालका केही विषयहरु उठाउन सकिएला उठ्लान् तर  त्यही आम नेपाली र राष्ट्रको हुनुपर्छ भन्ने हुदैंन । कतिपय निवार्चन क्षेत्रमा हिन्दु धर्मालम्बी बढि होलान्, कुनैमा बौद्व धर्मालम्बी, कुनैंमा इस्लाम, कुनैंमा क्रिस्चियन या कुनैंमा अन्य कुनैं धमालम्बीहरु हुनुहोला भनेर त्यही अनुसार धारणा दिने र त्यही राष्ट्रिय मुद्दा हुनुपर्दछ भन्ने हुदैंन । जस्तो मेरो निर्वाचन क्षेत्रको कुरा गर्दा त्यहाँ आदिवासी जनजाती अझ त्यसमा पनि राईहरुको बसोबास अलि बढि छ मैले त्यहाँ प्राथमिकतामा राई भाषा राख्नुपर्छ भन्छु भन्नुपनि पर्दछ तर मैले राई भाषा नैं राष्ट्रिय भाषा हुनुपर्छ भन्न थाले भने के हुन्छ मेरा क्षेत्रका ती राई भाषी त खुशी हुनुहोला नेपाल भर बस्ने नेपालीका लागि के त्यो सही हुन्छ यस्तो कुरामा खासगरी राष्ट्रिय नेताहरु बढी संवदनशिल बन्नुपर्दछ । त्यसैले हाम्रा पार्टी शिर्ष नेतृत्ववाट यस्तो विषय उठ्ने छैन र उठ्दैंन भन्ने लाग्छ ।   

उसो भए संभव नैं नहुने कुरा चाँहि किन उठिरहेको होला ? 

– हाम्रो जस्तो देश जहाँ वहुसंख्यक जाती, भाषी, बहु धर्मालम्बीहरुको बसोबास रहेको छ त्यहा कुनैं एक पक्षलाई काखी च्यापेर अगाडि बढ्दा फाइदा हुँदैंन भन्ने कुराको उदाहरण हाम्रै अगाडि छन् । म केही उदाहरण प्रस्तुत गर्न चाहन्छु । हिन्दु राष्ट्र माग्ने, संवैधानिक राजतन्त्र चाहियो भन्ने मेची महाकाली गाई पुगेर हिड्ने कमल थापाको पार्टीको हालत सबैंले देख्यौं, भलैं अहिले त्यही पार्टीले गाईलाई भिरबाट खसालेर मार्यो  । आदिवासी जनजातीको छुट्टैं पार्टी खोल्छौं भनेर तत्कालिन नेकपा एमाले छाडेर अर्को पार्टीका खोलेकाहरुको हैसियत पनि देख्यौं, त्यो पार्टीको अवस्था पनि देख्यौं, मधेशको छुट्टैं पार्टी बनाउँछौं भनेर एमाले, कांग्रेस,माओवादीवाट गएकाहरुको अवस्था पनि देख्यौं यी सबैंले के देखाउँछ भने नेपालमा कुनैं जात, धर्म वा क्षेत्रको आधारमा जनताले मत दिदैंनन् जनता धेरैं सचेत छन् । अझ यसमा एउटा उदाहरण प्रस्तुत गर्न चाहन्छु तत्कालिन एमालेका नेता माधव नेपाल जो बाहुन हुन्, उनलाई सबैंले हिन्दु धर्मालम्बी भन्छन्, उनी आफू क्रिस्चियन धर्मको प्रचार गर्छन्, मधेशी अझ त्यसमा पनि पिछडिएको समुदाय र मुस्लिम समुदायको उल्लेख्य वसोवास रहेको  रौतहट जो मधेशमा पर्दछ,त्यहाको निर्वाचन क्षेत्रवाट चुनाव जित्छन् अब भन्नुहोस् नेपाली जनताको सोंचमा कुनैं जात, जाती, धर्म वा क्षेत्रीयताले स्थान पाउँदैंन । यो केवल माधव नेपालको केशमा मात्र होइन हाम्रा पार्टीका नेताहरुको चुनाव क्षेत्रमा पनि त्यो देखिन्छ यसर्थ यहा जनताले कुनैं जात, धर्म, क्षेत्रीयताको आधारमा समर्थन गर्दैनन् र राष्ट्रिय पार्टीको हकमा त्यो संभवको विषय पनि होइन । 

हिन्दु राज्य मात्र होइन राजतन्त्रकैं कुरा आइरहेको छ त ? के यो संभव छ ? 

– वास्तवमा मलाई संभव नैं नभएको राजतन्त्र फर्कन्छ भनेर विषय उठाइएको छ । अझ म त भन्छु हामी प्रतिपक्षमा रहेका र सरकारमा भएका पार्टीहरुले समेत एकले अर्कालाई आरोप लगाउन र तर्साउन यो विषय उठाएका छौं । राजतन्त्र अव नेपालको निम्ति आउटडेटेड भैसक्यो । नेपालमा अव २ वटा मात्र शक्ति छन्, एउटा प्रजातान्त्रिक विचार धारा बोक्ने शक्ति जसको नेतृत्व कांग्रेसले गर्छ र अर्को भनेको कम्युनिष्टहरु हुन् । त्यसैले अव अर्को कुनैं पक्षलाई अगाडि सार्ने कुरा एकले अर्कोलाई दोष देखाउने उपाय मात्र हो ।  अहिले कम्युनिष्टको सरकार छ, हामी वैकल्पिक शक्ति अहिले पनि छौं, जनताले अहिलेको सरकारले गलत गरिरहँदा  कांग्रेसले किन केही गरिरहेको छैन भन्ने गरिरहेका छन्, कांग्रेसको सरकार कुरिरहेका छन् अव भन्नुहोस् राजतन्त्र कसरी आउ“छ । 

यो सरकारको सन्दर्भमा तपाईको धारणा के छ ? 

– जनतालाई कम्युनिष्ट सरकारले केही गर्छ की भन्ने लागिरहेको थियो एक प्रकारको भ्रम उनीहरुले जनतामा दिएका थिए । जनताले पनि ४९ सालको ९ महिने कम्युनिष्ट सरकारले छरेका लोकप्रियताका कार्यक्रमलाई हेरे । ९ महिनामा सरकार ढल्यो, हामीलाई गर्न दिएनन् भन्ने मौका पाए, त्यसपछि पनि उनीहरु पटक पटक सरकारमा आए, कहिले नेतृत्व गरे र कहिले सरकारमा सामेल भए, तर लामो समयसम्म ती सरकारहरु टिकेनन् जसका कारण उनीहरुले गर्न पाएनौं भन्ने अवसर पाए, र त्यसै कारणले पनि हुनसक्दछ नेपाली जनताले लगभग २ तिहाईको सरकार बनाउने मत दिए, अव हाम्रो कारणले यो सरकारलाई काम गर्न पाएन भन्ने मौका दिनुहुदैंन । यो सरकारको आफ्नैं गतिविधि र क्रियाकलापबाटैं यो सरकार टिक्दैंन तर उनीहरुलाई हामीलाई आरोप लगाउने मौका दिनुहुदैंन । जनताले पनि बुझ्नेछन् खासमा कम्युनिष्टले केही गर्न सक्दैनन् भन्ने त्यसैले हामी हाम्रो हिसावले अघि बढ्नुपर्दछ । त्यसको राष्ट्रियता, अखण्डता, राष्ट्रिय एकता, धार्मिक आक्रमण यी यस्ता खालको देशकैं निम्ति अहित हुने गतिविधि हुदा विरोध गर्दै बाकी सवालमा यिनीहरुलाई काम गर्न दिनुपर्दछ । अहिले बढिरहेको भ्रष्टाचार, जनताको अधिकार कुण्ठित गर्ने खालका विधेयक निर्माण, प्रेस स्वतन्त्रता विरोधी विधेयक, गुठी विधेयक, सुरक्षा परिषद्लाई अवमुल्यन गर्ने विधेयक, मानवअधिकार आयोगको अधिकार कटौती, देशभर बढेको बलात्कार,हत्या,अपराधका घटनाामा वृद्दिले यो सरकार अलोकप्रिय बनिरहेको छ त्यसैले यो सरकार आफ्नैं कारणले सकिन्छ तसर्थ यतातर्फ कांग्रेस लाग्नुहुदैंन । हुनतः यो सरकार बन्दा देखिनै संविधानको उल्लंघन भएको छ, राष्ट्रपति, प्रधानमन्त्री, सभामुख संविधान विपरित बन्नुभएको छ, संविधानको उल्लंघन त्यही बाट भएको छ, यो सरकार लोकतन्त्र  र संविधान विरोधी छ भन्ने कुरा जनताले बुझ्दैं गएका छन्, सँगसँगैं अव कम्युनिष्ट सरकारले केही गर्न सक्दैन भन्ने पनि जनताले बुझ्नेछन् । त्यसैले हामी वेटिङ गर्भमेन्टको रुपमा बसेर हाम्रो संगठनलाई बलियो बनाउन लाग्नुपर्दछ । 

तपाईको आशय, जनताले कम्युनिष्टलाई विचार गर्नका लागि जिताएका हुन् भन्ने रह्यो, तर कांग्रेसलाई नरुचाएर पनि होला नि ? 

– हामीले राणासँग, पंचायतसँग, राजासँग कसरी लड्ने भन्ने बारे बुझेका रहेछौं । कम्युनिष्टसँग कसरी लड्ने भन्ने कुरामा हामीले राम्ररी बुझ्न सकेनछौं । फेरि विश्वभर नैं हराईरहेको कम्युनिष्टहरुबारे हामीले त्यो रुपमा जान्न पनि पाएनौं । हाम्रो नजिकको राष्ट्र चिन, जहाँ कम्युनिष्ट शासन भन्नका लागि मात्र छ, त्यहा पुरैं पुजीवाद छ, खुल्ला अर्थ व्यवस्था छ, र अन्य जहा कम्युनिष्ट शासनहरु भएका देशहरु छन् त्यहाको आर्थिक अवस्था खस्कदो छ  यी सबैं कारणले गर्दा नेपालमा कम्युनिष्ट आउँछन् जस्तो लागेको थिएन । तर यहा(नेपाल) त सबैं खालका कम्युनिष्टहरु थिग्रिएर बसेका रहेछन् । हामीले चिन्न मात्रैं नसकेका रहेछौं । र उनीहरुले पनि समाजवादको कुरा गर्ने र हामीले समाजवादको कुरा गर्ने एउटै एउटैं होइछ कि भन्ने पनि जनतालाई लागेको हुन सक्दछ । हामीले पनि उनीहरुलाई चाहेको समाजवाद यस्तो खालको भनेर बुझाउन सकेनौं । अहिले जसरी व्यक्तिगत सम्पक्तिलाई नियन्त्रण गर्ने, राज्यले कर थोपर्ने जस्ता कामहरु भैरहेको छ यसले जनताले कम्युनिष्टले कस्तो समाजवादको कुरा गर्दा रहेछन् भन्ने कुरा थाहा पाइ रहेका छन् । कांग्रेसको समाजवाद र कम्युनिष्टको समाजवाद बीचको फरक जनताले बुझेपछि कम्युनिष्टप्रतिको जनताको सम्मान स्वतः घट्नेछ ।

महाधिवेशन अघि कांग्रेसले के गर्नुपर्दछ भन्ने लाग्छ ? 

– सबैभन्दा मुख्य कुरा कांग्रेसले आफ्नो संगठन बलियो बनाउनुपर्दछ । महाधिवेशनवाट हामीले एन्टी कम्युनिष्ट दस्तावेज पास गर्नुपर्दछ । हाम्रो अबको लडाई कम्युनिष्टसँग हो भन्ने कुरामा हामी पहिला क्लियर हुनुपर्दछ । देश बाहिर रहेको युवा शक्तिलाई देशसँग कसरी जोड्ने त्यसमा पनि कांग्रेसको ठोस धारणा आउनुपर्दछ । अव बैचारिक रुपमा अगाडि आउनुपर्दछ । हामीले ल्याउने समाजवाद के हो भन्ने कुरामा जनतालाई प्रष्ट पार्न सक्नुपर्दछ , आन्तरिक रुपमा संगठनको व्यवस्थापनसँगैं बाहिर पनि हामी उत्तिकैं सक्रिय हुनु आवश्यक छ । 

महाधिवेशनमा युवाको सहभागितालाई कसरी हेर्नुभएको छ, के युवाको नेतृत्वमा संभावना देख्नुहुन्छ ?

– हामीले के बुझनुपर्दछ भने पार्टी सबैं मिलेर बन्ने हो । अझ लामो इतिहास बोकेको पार्टी कांग्रेससग अनुभवी धेरैं नेताहरु हुनुहुन्छ । युवा पुस्ता पनि अगाडि आइरहेको छ । विगतमा भन्दा युवा पुस्तावाट केन्द्रीय नेतृत्व आउने प्रतिशत बढिरहेको छ । १२ औं महाधिवेशनमा करिव ३० प्रतिशत रहेको युवाको केन्द्रीय नेतृत्वमा सहभागिता १३ औं महाधिवेशनमा ४१-४२ प्रतिशत पुगेको छ आउँदो १४ औं महाधिवेशनमा ५० प्रतिशतको हाराहारीमा पुर्याउने गरी लाग्नुपर्दछ । रह्यो कुरा नेतृत्वमा जाने वा पदाधिकारीमा उठ्ने भन्ने कुरा यसमा मेरो अलि फरक विचार छ । अनुभवी नेताहरुको साथ,सहयोग र सुझावको आधारमा युवा पुस्ता अगाडि बढ्नुपर्दछ । हामीले के बिर्सन हुदैंन भने गाली गरेर वा चुनौती दिएर अगाडि बढ्ने कुरा सही हुदैंन । यसले पार्टीलाई बलियो होइन कमजोर बनाउँछ । अहिले पनि केन्द्रीय नेतृत्वमा कुरा गर्दा ३ वटा पुस्ता छ, पहिलो, दोस्रो र तेस्रो पुस्ता हामीसँग छ, तेस्रो पुस्ताले जम्प गर्ने क्रममा दोस्रो पुस्ताले अपमानको अनुभूति नगरोस् यस तर्फ पनि सचेत हुनु आवश्यक छ । युवा जोशले स्थान पाइरहदा हामीसँग रहेको अनुभवी र परीपक्क पुस्ता बाहिरिनु पर्यो वा त्यो पुस्ता निस्क्रिय रह्यो भने कांग्रेसलाई झन् बढी घाटा लाग्छ । यी सबैं पक्षलाई केलाएर अगाडि बढ्नु पर्दछ । भारतको भारतीय जनता पार्टीलाई नैं हेरौं त्यहाँ नरेन्द्र मोदी आएका छन्, तर लालकृष्ण आणवानी जस्ताको पनी कदर भैरहेको छ, त्यो रुपवाट हामी अघि बढ्नुपर्दछ । एक प्रकारले भन्दा हामीले आगामी महाधिवेशनलाई पार्टी नेतृत्वका लागि दोस्रो पुस्ता तयार गर्ने महाधिवेशनको रुपमा अगाडि लैजानुपर्दछ ।

 

गैर आवासीय नेपाली संघ अन्तराष्ट्रिय समन्वय परिषद्को ९ औं अन्तराष्ट्रिय सम्मेलन आउँदो अक्टुबर १५ देखि १७ सम्म काठमाण्डौंमा हुदैंछ । संघको नया नेतृत्व समेत चुन्ने त्यो सम्मेलन हुनु केही महिना अघि अहिलेदेखिनैं चुनावी चर्चा पनि बाक्लिन थालेको छ । आसन्न सम्मेलनमा हालका उपाध्यक्ष समेत रहेको कुल आचार्य पनि अध्यक्षमा उठ्ने चर्चा छ । उनैं आचार्यसग उनी अमेरिका भ्रमणमा आएको समयमा विश्व सन्देश र यसको अनलाइन पोर्टल विश्व न्यूजका लागि सुरज भण्डारीले गरेको कुराकानीको सम्पादित अंश प्रस्तुत गरिएको छ ।

 

चुनावी अभियान सुरु भैसकेको हो ?

चुनावी अभियान भन्दा पनि यसलाई अहिले राष्ट्रिय समन्वय परिषद्हरुको अधिवेशनहरु भैरहेको छ त्यसमा सहभागी भएको हिसावले मैले लिएको छु । अहिलेको पदीय हिसावले पनि राष्ट्रिय अधिवेशनहरुमा पुग्नु स्वभाविक हो । राष्ट्रिय अधिवेशनहरु भव्य र सभ्य ढंगवाट सम्पन्न गराउनु हाम्रो पनि जिम्मेवारी हो । त्यही अनुरुप विभिन्न राष्ट्रिय अधिवेशनहरुमा हामी आइसिसीमा रहेका पदाधिकारीहरु सहभागि भैरहेका छौं । यसरी अधिवेशनहरुमा सहभागि हुने क्रममा साथी भाई हरु सँग भेटघाट हुदा अलि अलि चुनावी कुरा हुनु स्वभाविक नै हो । संस्थामा अगाडि बढिरहदा आकांक्षी बन्नुलाई सहज रुपमा लिनुपर्दछ भन्ने लाग्छ ।

 

एनआरएनएमा तपाईको संलग्नताबारे केही बताइदिनुहोस् न ?

म एनआरएनए बेलायतको स्थापनादेखिनैं सक्रिय छु । त्यहाको संस्थापक सदस्य हुदैं २००५ देखि सदस्य उपाध्यक्ष हुदैं अध्यक्ष, त्यहावाट आइसिसी सदस्य, युरोप संयोजक र अहिले आइसीसीको उपाध्यक्षको भूमिका रहेको छु । आइसिसीमा मात्रैं पनि मैले काम गरेको १२ वर्ष पुगिसकेको छु । यो विचमा पदीय भूमिकासँगैं आवश्यकता अनुसार विभिन्न टास्क फोर्सहरुमा बसेर तथा नेतृत्व गरेर काम गरेको छु । अझ खासगरी एनआरएनए आइसिसीका विभिन्न च्यारिटीका योजनाहरुमा मैले धेरैं कामहरु गरेको छु । म यस संस्थामा लागेदेखिनैं सक्रिय रहँदैं आएको छु ।

अहिले तपाई नेतृत्वमा उठ्ने चर्चा छ, पछाडि फर्कने संभावना चाहि के छ ?

मैले अगाडि बढ्ने इच्छा जाहेर गरिसकेको छु । मैले यो इच्छा पछाडि हट्नका लागि जाहेर गरेको होइन । सबैं साथीहरुको सर सल्लाहमानैं म अगाडि बढेको हु । मैले यो संस्थामा गरेको योगदान र मेरो सक्रियता देखेरनैं साथीहरुले अगाडि बढ्दा हुन्छ भनेर नैं म अगाडि बढेको हु । म पछाडि हट्ने हुदैंन । अर्को कुरा म कुनैं सम्झौताका लागि उम्मेद्वारी दिने कुरा गरिरहेको छैन । म अगाडि बढेको छु, आवश्यक परे प्रतिष्पर्धा हुदा पनि अगाडि बढ्ने गरी मेरो तयारी हो । यसलाई कसैले पनि अन्यथा बुझ्ने र लिनु पर्दछ भन्ने मलाई लाग्दैन ।

तपाई अघि बढिरहदा जित्ने आधार चाहि के हो नी ?

मैले अघि पनि भने यो मेरो सक्रियता र एनआरएनए अभियानप्रतिको मेरो लगाव नैं मेरो अगाडि बढ्नुको कारण हो । मलाई चिन्नुभएका एनआरएन साथीहरुले मलाई विश्वास गर्नुहुन्छ, यसले संस्थालाई गरेको छ भनेर उहाहरु जनकार नैं हुनुहुन्छ त्यसैले उहाहरुको विश्वास नैं मेरो जितको आधार पनि हो । जहावाट एनआरएनको सुरुवात भएको थियो, त्यो देशवाट नैं म काम गर्दै अगाडि आएको हु । आधार तहवाटनैं मैले काम गरेको हो भनेर बुझ्दा पनि हुन्छ, त्यहावाट सुरु गर्दै अहिले आइसिसीको उपाध्यक्ष हुदा धेरैं कुराहरु सिक्न, बुझ्न र गर्न पाए, त्यो अनुभववाट सिकेर मेरो एनआरएनएलाई कसरी लैजानुपर्दछ भन्ने एउटा छुट्टै भिजन पनि छ । म यसलाई कार्यक्रम भन्दा पनि मेरो चाहनाको रुपमा लिन्छु किनकि एनआरएन भनेको एउटा अभियान हो । यसमा व्यक्तिको एजेण्डा भन्दा पनि सामुहिक निर्णयले बढी अर्थ राख्दछ । संस्थाको योजनाले नैं एनआरएनए मुभमेण्ट अगाडि बढ्न सक्दछ । इसतर्फ मेरो जोड विगतदेखिनैं रहदैं आएको छ र आगामी दिनमा पनि मेरो यसमा नैं जोड रहन्छ । सामुहिक ढंगवाट संस्थालाई अगाडि बढाउने मेरो धेय सधैं रहेको हुन्छ । यसको अर्थ नेतृत्वको निति र भिजन हुनुहुदैंन भन्ने होइन त्यो निति र भिजन मैले पनि लिएको छ, अहिले विभिन्न एनसिसीहरुको अधिवेशनहरुमा सहभागि हुदैं गर्दा केही विषयहरु पनि कलेक्सन गरिरहेको छु । अहिले एनसिसीहरुको अधिवेशन गराउने दौड धुप भैरहेको छ, विस्तारैं एनसिसीका अधिवेशन सकिए पछि यसबारे छलफल गरी मेरा योजनाहरु पनि बाहिर ल्याउनेछु । मैले मुख्यत: यो एनआरएनए संस्थामा बाहिर वस्ने नेपालीको भावना कसरी जोड्न सकिन्छ त्यसतर्फ विशेष जोड दिनेछु ।

 

उसो भए अहिलेको दौडाई शक्ति संचयको लागि हो त ?

होइन, होइन शक्ति संचय गर्न हिडेको होइन । मेरो शक्ति त अलेरेडी नैं छ नी , यो संस्थामा १२ वर्ष काम गरे, मेरो कामको मुल्याकंनले मेरो शक्ति बारे बोलिहाल्छ भन्ने लाग्दछ । १२ वर्षमा जोडिएका एनआरएन साथी भाईहरुनैं मेरा शक्ति हु । १२ वर्षमा नभएको कुरा अहिले एक डेढ महिनामा कसरी होला त यो केवल साथी भाईसगको भेटघाट हो, एनसिसीहरुको अधिवेशनमा सहभागिता जनाउने कुरा हो । यसमा भाग लिन जादा चुनावको बारेमा कुरा हुनु सरसल्लाह गर्नु समान्य नैं हो भन्ने लाग्छ ।

 

अन्यले पनि त एनआरएनएमा योगदान गर्नुभएकै छ नि होइन ?

होइन मैले त्यसो पनि भन्न खोजेको होइन, मैले पनि समय धेरैं नैं खर्च गरेको छु हैं यो एनआरएनए अभियानमा भन्न मात्र खोजेको हु । अन्यले गर्नु भएकैं छैन भनेको होइन । र अर्को यो एनआरएनए एउटा संस्था मात्र नभएर अभियान पनि भएकाले यसमा जो जहिले आउनुहुन्छ र केही लगानी गर्नुहुन्छ उहाहरु सबैंको समान अस्तित्व हुन्छ । यसमा लागेर संस्थाको हितमा निस्वार्थ ढंगले काम गर्ने हो, जो विगतमा अग्रजहरुले पनि गर्नुभयो, हामीहरु लागेर पनि यसमा त्यही गर्ने हो आवश्यकता अनुरुपको योजना दिएर संस्थालाई एक्टिभ बनाउने नैं हो, जो मैले पनि नेतृत्वमा आए गर्न सक्छु भनेको हु ।

उसो भए सहमती हुने संभावना छैन ?

होइन सहमतीको लागि त सधैं खुल्ला नैं छौं । हामी (कुमार पन्त र आफू) आत्मिय मित्र हौं । धेरैं कारणले हामी नजिक पनि छौं । मिल्ने कुरामा अब्जेक्सन छैन, र यो सेवा मुखी संस्थामा दिन र सेवा गर्न जाने भएकाले त्यसमा नमिल्नुपर्ने कारण नै छैन । तर चुनाव भयो भने वा प्रजातान्त्रिक पद्दती मार्फत मतदान भएर नतिजा आए मिलिदैंन भन्ने पनि हुदैंन । डेमोक्रेटीक सिस्टमलाई विश्वास गर्ने हामीले यसलाई अन्यथा लिनुहुदैंन । यसलाई सकारात्मक रुपमा लिनुपर्दछ । प्रजातान्त्रिक विधि जान परे पनि डराउनु वा अर्को अर्थमा त्यसलाई लिनुपर्दछ भन्ने लाग्दैन । तर आफूलाई सही लागे सहमती नत्र आफूलाई गलत लागे असहमती भनेर अड्डी कस्नु पनि राम्रो हुदैंन । बरु जित्नेले हार्नेलाई सगैं लिएर हिड्ने र हार्नेले जित्नेलाई सहयोग गर्छु भन्ने प्रतिवद्धता नैं महत्वपूर्ण हो यही अनुरुप अघि बढ्नु पर्दछ ।

भनेपछि तपाई यदि निर्वाचनमा जादा परिणाम अनुकुल आएन भनेपनि सहयोगी भूमिका खेल्नुहुन्छ होइन ?

पक्कैपनि म हारेपनि जितेपनि यो अभियानमा सगैं रहन्छु । म हारे पनि सहयोग गर्छु । यो मैले अहिले मात्र भनेको होइन, अहिलेको कार्यसमितिमा समेत यो विषयलाई मैले उठाउदैं आएको थिए । यसलाई जोडेर मैले कतिपय सन्र्दभमा डिफरेन्ट मत पनि राखेको थिए । हामी जित्नेले दम्भ देखाउने होइन जित्दैमा कसैलाई निषेध गर्ने कुरा राम्रो होइन भन्दैं आएको छु । जितको दम्भ नराखी सबैलाई समेटेर लाने हो । र यो एनआरएनए हामी सबैंको हो हामी कसैले हार्ने वा जित्ने भन्ने हुदैन यसमा त सबैंको समान भूमिका रहन्छ ।

 

एनआरएनएलाई संस्थागत ढंगवाट अगाडि बढाउनु पर्दछ भनेर तपाईको अभिव्यक्ति कतिपय मिडियामा आएको थियो , के अहिले व्यक्तिगत ढंगवाट यो चलेको छ र ? या तपाई अभिव्यक्ति को प्रति लक्षित हो ?

मेरा अभिव्यक्तिहरु कक्सैप्रति लक्षित होइनन् र मैले त्यस्तो खालको अभिव्यक्ति दिएको पनि छैन । मेरो सबैं एनआरएनए अभियन्ताहरु प्रति सम्मान छ । अग्रजहरु प्रति पनि सम्मान छ । मैले बोलेको विषयलाई बग्याएर दिदा कसैलाई फाइदा पुग्छ कि भनेर बंग्याइएको हुन सक्दछ तर मैले एनआरएनए अभियानसग जोडिनुभएको व्यक्तिहरुप्रति लक्षित गरी केही टिकाटिप्पणी गरेको छैन ।

विधानले एनआरएनए गैर राजनितिक संस्था भनेको छ, तर व्यवहारमा त राजनितिक संस्था जस्तो देखिन थालेको छ नि के भन्नुहुन्छ ?

राजनितिको कुरा गर्दा यो एनआरएनए संस्था स्थापनाको हिसावले नैं साझा संस्था हो । देश वाहिर रहेका आम नेपालीको प्रतिनिधिमुलक संस्था हो । इसमा राजनिति गर्ने भन्ने कुरा होइन् अझ मेरो कुरा गर्नुहुन्छ भने त मेरो व्यवहार र मेरो कार्यले पनि मैले यस्तो गर्दिन भन्ने कुरा देखाउछ । म एनआरएनए बेलायतको कार्यसमिति सदस्य देखि अहिलेसम्मको मेरो भूमिकालाई नजिकलाई हेर्नुभएका सबैले थाहा पाउन सक्नुहुन्छ कि म राजनितिक दृष्टिले केही पनि हेर्दिन । तर यहा अर्को प्रश्न के पनि छ भने आफूलाई अनुकुल हुदा राजनिति छिराइहाल्ने र आफूलाई फाइदा हुदा त्यो चाहि राजनिति नदेख्ने र अरुलाई फाइदा वा आफ्नो प्रतिकुल भए राजनिति गऱ्यो भनेर चिच्याइहाल्ने प्रवृत्ति जुन छ यसले एनआरएनए संस्थालाई घाटा पुऱ्याइरहेको छ । यस्तो प्रवृत्ति बन्द हुनुपर्दछ, राजनितिक विचार व्यक्तिले बोक्दछ संस्थाले होइन यतिमात्र बुझ्दा पनि धेरै विषयहरु सम्वोधन हुन सक्दछन् ।
मेरो हकमा कुरा गर्नुहुन्छ भने मैले यो संस्थाको हितका लागि गरेको योगदान हेरेर सहयोग गर्नुहोस् मैले गर्न सक्छु भन्ने लाग्छ भने सहयोग गर्नुहोस् नत्र नगर्दा पनि हुन्छ । मैले हामी एनआरएनहरुको दु:खको साथी जसरी एनआरएनए बन्नुपर्दछ त्यसमा नैं मेरो जोड रहदैं आएको छ ।

चुनावमा त समुहनैं बन्छ होला सन्तुलन कसरी मिलाउने सोच्नुभएको छ ?

आधिकारिक समुहनैं बनाउने भन्ने भन्दा पनि आफूलाई बुझेका र मन मिल्ने साथीहरु मिलेर जाने भन्ने हुन्छ । यसबारेमा कुराकानी पनि भैरहेको छ । अव विस्तारैं साथीहरुको इच्छा बुझेर त्यतातर्फ लागिन्छ । र एनआरएनए ठूलो र संजालको हिसावले समेत फैलिदैं गएकाले वर्ग, क्षेत्र, जात, जाती, लिंग, लगायत सबैंलाई समेटेर साझा रुपवाट अगाडि बढ्ने भन्ने कुरामा मेरो जोड छ ।

।

सबैंलाई समेट्ने कुरा गर्दा, हाम्रो उपस्थिति भएन भन्दैं अमेरिकामा रहेका एनआरएनहरुको धेरैं गुनासो सुनिन्छ के यस्मा के भन्नुहुन्छ ?

अमेरिकाको हकमा कुरा गर्दा पक्कैपनि धेरैं पोटेन्सियल भएको एनसिसी मध्ये अमेरिका पर्दछ । यहा बस्ने नेपाली बौद्धिक, आर्थिक हरेक हिसावले सक्षम हुनुहुन्छ । तर पनि अमेरिकावाट खासगरी अन्तराष्ट्रिय कार्यकारी कमिटिमा उपस्थिति हुन सकिरहेको छैन । अमेरिकावाट रतन झा महासचिव हुनुभएको थियो त्यसपछि धेरैं नैं ग्याप भएको छ । यसमा मुख्यत अमेरिकाकैं साथीहरुको दोष देख्छु म, कम्तिमा तपाईहरु जो उठ्न खोजिरहनुभएको छ यहीकैं साथीहरु एउटै पदमा नउठ्नुहोस् , एउटैं पदमा धेरैंले दावी नगरौं, कमसेकम अहिलेसम्म हाम्रो वेलायतवाट एउटै पदमा एक भन्दा बढी उठेको इतिहास छैन , यो कुरा अमेरिकामा पनि हुदा यसले सजिलो गराउछ । सबैं मिलेर जादा पालो सबैंको आउछ । सबैं सल्लाह गरेर एक भएर आउदा नतिजा राम्रैं आउछ त्यसतर्फ सोच्न म सबैंमा आग्रह पनि गर्दछु ।

एनआरएनएले उद्दश्य अनुरुप काम गरेन, चर्चा मात्रैं बढी गऱ्यो पनि भन्छन् नि ?

होइन हामीले नगरेको होइन, विगतका कार्यसमिति र अग्रजहरुले पनि नगर्नुभएको भन्ने होइन । सबैंवाट भएर नैं आज एनआरएनए संस्था रिकगनाइज हुन सकेको छ । यो संस्थाले भूमिका पाइरहेको छ । हो बरु हामीले गरेको काम बारे जानकारी गराउन सकेनौं होला, प्रचार प्रसारमा अलि चुक्यौं होला । हामीले सकेको गरेका छौं, पुराना योजनाहरु सम्पन्न गर्दै नया कामहरुको पनि थालनी गरेका छौं ।

नेपाल सरकारसँग एनआरएनएको समन्वयलाई कसरी हेर्नुभएको छ, सरकारको सहयोग कत्तिको रहेको पाउनुभएको छ ?

नेपाल सरकारले हामीलाई सहयोग गर्दै आएको छ । विगतका सरकार हुन् या अहिलेको सरकारले हाम्रा कुराहरु सुनिरहेको छ । नेपाल सरकारको सहयोग विना त हामीले नितिगत कुराहरु गर्न सक्ने अवस्था थिएन । यतिमात्र होइन नेपालसग जोडिएर हामीले बनाएर योजनाहरुमा समेत नेपाल सरकारको सहयोग रहदैं आएको छ । अहिले संविधानले नैं दोहोरो नागरिकता सुनिश्चित गरिदिएको छ, त्यसलाई कानुनत: सरल र सुलभ कसरी बनाउने भन्ने तर्फ छलफल भैरहेको छ, त्यससग नजिक रहेर काम गरिरहेकाले पनि म के भन्न सक्छु भने हाम्रा कुराहरु सुनुवाई भैरहेको छ, राज्य व्यवस्थामा अहिले छलफल चलिरहेको छ, कतिपय अव्यवहारिक बुदाहरु हटाउन र केही सरल भाषामा बुझ्न सकिने खालका बुदाहरु समावेश गर्नका लागि छलफल हरु भैरहेको छ । नागरिकता पछि पासपोर्टको कुरामा छलफल अगाडि बढाउने सोंच रहेको छ । त्यस पछि नेपालमा सम्पक्ति किन्न र त्यहाको बैंकमा नगद राख्न, लगानी गर्न र आवश्यक परेको खण्डमा कर्म देशमा ल्याउन विद्यमान कानुनी झन्झटलाई सहज तुल्याउनको लागि पहल गर्न जरुरी छ । यसो गर्न सक्दा विदेशमा हुर्किरहेको पुस्ता पनि नेपालसग जोडिन सजिलो हुन्छ । त्यसतर्फ पनि नेपाल सरकार सकारात्मक हुन्छ भन्ने हाम्रो विश्वास रहेको छ ।
एनआरएनए संस्थालाई रिकनाइज गर्ने कुरामा नेपाल सरकारले ठूलो सहयोग गरेको छ । एनआरएनएले उठाएका मागका सम्बोधन गर्ने देखि लिएर समन्वय गरी विभिन्न कामहरु भैरहेका छन् । लगानी सम्मेलनमा एनआरएनएलाई दिएको भूमिकाले पनि त्यो दस्र्याउछ । राष्ट्रपति , प्रधानमन्त्री एनआरएनएको कार्यक्रममा आउनु, कतिपय कार्यक्रममा सहकार्य गर्नुले पनि नेपाल सरकारले हामीलाई सकारात्मक रुपमा हेरेको छ भन्ने हामी बुझ्नुपर्दछ । कही कतैं विषयहरुमा मिस अन्डरस्ट्यान्डिङ भए छलफल गरेर समाधान खोज्न सकिन्छ । हामी नेपालको विकास र समृद्दिको यात्राका सहयोगी बन्न चाहन्छौं । नेपाल सरकारको चाहना पुरा गर्न सहयोग गर्न चाहन्छौं यसलाई सरकारले पनि बुझेको छ भन्ने लाग्छ ।

अन्त्यमा केही ?
हामीले समाजलाई मिलाएर लैजानुपर्दछ । हाम्रो मात्र हामी पछिका पुस्तालाई पनि एनआरएनए के हो किन चाहिन्छ भन्ने कुरा बुझाउदैं नेपालसग कनेक्ट गराउनुपर्ने आवश्यकता रहेको छ । यसतर्फ सोच्दैं देश वाहिर रहेका सबैं नेपालीको आस्था र विश्वासको संस्था एनआरएनएलाई अझ संस्थागत र सुदृढ बनाउन तर्फ सबैं लागौं यति भन्न चाहन्छु । एनआरएन हाम्रो, सवै मिलेर बनाऊ राम्रो, धन्यवाद ।

ईश्वर पोख्रेल

उपप्रधान तथा रक्षामन्त्री

पछिल्लो समय सबैभन्दा बढी चर्चा नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (नेकपा)को स्कूल विभागको विषयलाई लिएर चर्चा भयो । शुरुमा उपप्रधान तथा रक्षामन्त्री ईश्वर पोख्रेलले त्यो विभागको जिम्मेवारी पाउने चर्चा भए पनि पछिल्लो समय त्यो विभागका आकांक्षी बढ्दै गए । नारायणकाजी श्रेष्ठ, बेदुराम भुसाल, घनश्याम भुसालले मात्रै होइन पूर्व अध्यक्ष झलनाथ खनालले समेत स्कूल विभागमा चासो देखाए । तर, अन्तिममा ईश्वर पोख्रेलले नै बाजी मारे । पोख्रेलसँग यिनै विषयमा मोहन बास्तोलाले गरेको कुराकानी 

निकै चर्चामा रहेको नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (नेकपा)को स्कूल विभागको जिम्मेवारी प्राप्त गर्नुभयो । सबैभन्दा पहिला त बधाई छ ?

– धन्यवाद ।

यो विभागको जिम्मेवारी प्राप्त गरेपछि यो सन्दर्भमा चाहिँ तपाईंको प्रतिक्रिया के छ ?

– म पार्टीको एउटा जिम्मेवार कार्यकर्ता भएको नाताले मैले पार्टीले दिएका हरेक जिम्मेवारीलाई यो अघि पनि पूरा गर्दै आएको इतिहास साक्षी छ । त्यसै क्रममा अहिले मलाई पार्टी स्कूल विभागको जिम्मेवारी पार्टी सचिवालयको निर्णयबाट मैले प्राप्त गरेको छु । मैले पहिला प्राप्त गरेका जिम्मेवारीलाई मेरो योग्यता, क्षमताले पूरा गर्ने प्रयत्न गरे जस्तै यो जिम्मेवारी पनि पूरा गर्ने गरी लाग्ने छु ।

तत्कालीन नेकपा एमालेमा शक्तिशाली महासचिवको जिम्मेवारी सम्हालेको तपाईंसँग अनुभव छ । पार्टी एकता हुँदा स्वाभाविकै रुपमा तपाईं महासचिवको जिम्मेवारीबाट अलग रहनु भयो । अहिले फेरि शक्तिशाली विभागको जिम्मेवारी तपाईंलाई प्राप्त भएको छ । स्कूल विभागमा तपाईंबाहेक अरुले पनि आशा गरेका थिए । तर, अन्तिममा तपाईंले नै प्राप्त गर्नुभयो । अब फरकफरक लक्ष्यसहित हिँडेका दुई कम्युनिष्ट पार्टी एक भएको अवस्थामा विचारलाई पनि संगठित बनाएर लैजानु पर्ने जिम्मेवारी तपाईंले सम्हालेको विभागको काँधमा छ । यसलाई कसरी लिनुभएको छ ?

– यसलाई सबैभन्दा पहिला यसरी बुझ्नु पर्छ । हामी पहिला आआफ्नो बैचारिक मान्यता अनुसार अघि बढेका थियौँ । त्यो सन्दर्भमा कतिपय अवस्थामा हाम्रा आआफ्नौ कार्यशैली पनि थिए । परिवर्तित सन्दर्भमा हामी एक भएका छौँ । अहिले नेकपा एमाले पनि छैन र नेकपा माओवादी केन्द्र पनि छैन । अहिले नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी नेकपा मात्रै छ । त्यसैले अब हाम्रो पार्टीका अध्यक्षदेखि हामी सबैले के बुझ्नु पर्छ भने यो नयाँ पार्टीलाई एकताबद्ध

बनाएर लैजाने हाम्रो संकल्प हो, त्यो बन्नुपर्छ । दुनियाँभरी कम्युनिष्टहरु फुट्न मात्रै जान्दछन् भन्ने असाध्यै नकारात्मक धारणा अहिले फैलिएको छ । यस्तो बेलामा हामी फुट्न मात्रै होइन जुट्न पनि जान्दछौँ भन्ने हामीले एउटा दृष्टान्त प्रस्तुत गरेका छौँ । यहाँको परिस्थिति अनुसार यहाँको माक्र्सवादलाई आफ्नो ढंगले प्रयोग गर्दै अघि बढ्नु पर्छ भन्ने ठाउँमा हामी पुगेका छौँ । विगतमा हाम्रो बारेमा हामी उपयुक्त समयमा बस्तुनिष्ठ समिक्षा गर्ने नै छौँ । तर, अहिले हामी जुन ठाउँमा छौँ । हामी विचारमा समान छौँ । संगठनात्मक हिसावले सुदिृढ बन्नुपर्छ भन्ने निष्कर्षमा हामी समान छौँ र नेतृत्व निर्माणको एउटा बैज्ञानिक विधिबाट अघि बढ्नु पर्छ भन्ने कुरामा पनि हामी समान छौँ ।

अलकअलक पृष्ठभूमिबाट आएका दुई पार्टी एक ठाउँमा मिसिएपछि अलिक परसम्म दुई नदी मिल्दा पानीको अलकअलक रंग देखिए जस्तो हुनु स्वाभाविक नै हो । तर, अब हामी एक भै सकेका छौँ अब रगं पनि छुट्याउन सक्ने अवस्थामा छैन । त्यसैले हामी अब एक ढिक्का भएर अघि बढेका छौं।

त्यसैले यति बेला पूर्व नेकपा एमाले र पूर्व नेकपा माओवादीका कुरा अघि सारेर अहिलेको ऐतिहासिक एकतालाई विथोल्ने काम कसैबाट पनि हुनुहुदैँन । यसलाई कमजोर ढंगले बुझ्ने काम पनि कसैबाट गर्नुहुँदैन । त्यो कसैमा पनि छैन । जुन ऐतिहासिक सफलता प्राप्त गरेका छौँ । त्यसलाई पनि व्यवस्थित गर्नु पर्ने गहन जिम्मेवारी चाँहि हाम्रा सामू छ । अहिले पनि कतिपय नमिलेका कुरामा दुई अध्यक्ष बसेर गृहकार्य गर्ने, उहाँहरुले धारणा ल्याउने र हामीले सामूहिक रुपमा निर्णय गरेर पठाउने गरेका छौँ । अझै पनि हामीले एकता प्रक्रियाका केही बाँकी कामलाई टुंगोमा पुर्याउनु पर्ने जिम्मेवारी छ । हामी त्यसलाई पनि जति सक्दो छिटो टुंगोमा पुर्याउने छौँ । हामी यो प्रक्रियालाई टुंगोमा पुर्याउने वित्तिकै पार्टीको स्थायी कमिटी बैठक पनि राख्छौँ  र त्यो बैठकबाट हामीले गर्नुपर्ने थप कामको योजना बनाएर अघि बढ्छौँ । जहाँसम्म पार्टी स्कलू विभागको सन्दर्भ छ । हाम्रो पार्टीमा ३३ आेटा विभाग छन् । ती मध्यको एक महत्वपूर्ण विभाग पार्टी स्कूल विभाग पनि हो । कुनै विभागले आफ्नो छुट्टै नयाँ निर्णय गरेर पार्टी एकातिर विभागहरु अर्कैतिर हुने होइन, हुन सक्दैन । बरु पार्टीले गरेका संस्थागत निर्णयलाई ती विभागले कार्यान्वयन गर्दै जाने हो । विभागले पनि पार्टीलाई चलायमान बनाउन आफनो विभागका गतिविधिलाई सस्ं थागत ढगंले चलायमान बनाउने हो । त्यसलै यसलाई अन्यथा ढंगले बुझ्नुपर्छ जस्तो मलाई लाग्दैन र बुझ्न जरुरी पनि छैन ।

अहिले एउटा भ्रमचाँहि के चलाइएको छ भने यो स्कूल विभागको विषयलाई लिएर भयंकर बहस चलाइएको थियो । तर, त्यस्तो होइन त्यो निर्णय गर्ने बेलामा एजेण्डाका रुपमा उठ्यो र हामीले सर्वसहमतिबाट त्यसलाई टुंगोमा पुर्याउने काम गर्यौँ । होला बाहिर समूहमा केही त्यो विषयमा पनि बहस भयो होला तर कमिटीमा पहिलो पटक औपचारिक ढंगले त्यो विषयमा छलफल भयो र हामीले फेरि पनि भन्छु । हामीले सम्र्वसहमति ढंगले निर्णय गर्यौँ ।

कतिपय कुरा बाहिर आउँदा भित्रको यथार्थ नबुझि आइदिन्छन् । अनि हामी त्यसैमा केन्द्रित भएर बहसमा सहभागी भइदिन्छौँ । त्यसले भित्रि कुरालाई बोकेको हुँदैन । यो समस्याका रुपमा पनि आएको छ । यो विषयमा मैले एक शब्दमा भन्दा अरु नेताहरुले विभिन्न जिम्मेवारी पाउनु भयो त्यति मध्येको एउटा जिम्मेवारी मैले पनि पाएको हुँ।

भनेपछि यो स्वाभाविक प्रक्रिया हो ?

– हो, मैले अघि पनि भने यो विभाग मैले पाउने वित्तिकै मैले फरक ढंगले चलाउने कुरा त होइन । मैले पार्टीको निर्णय अनुसार नै चलाउने हो । त्यसैले यो विषयमा धेरै बहस र चर्चा गर्नुको औचित्य छ जस्तो मलाई लाग्दैन । हरेक विभाग पार्टीको अधिनस्त भएर चलेका हुन्छन् । याजे ना पनि त्यसै अनुसार चल्ने हुन् । मैले पनि चलाउने त्यसैगरी हो ।

भनेपछि बैचारिक रुपमा दुई पार्टीलाई एक बनाएर अघि लैजाने कुरामा तपाईँको भूमिका महत्वपूर्ण रहने छ ?

हामी जुन बैचारिक जगमा उभिएका छाँै । त्यो जगमा उभिएर त्योसँग गाासिएका कतिपय पृथकपृथक लाग्ने पृथकपृथक देखिने कुरालाई मिलाएर जानुपर्छ, त्यसको विकल्प छैन । फेरि पनि भन्न चाहन्छु अब एमाले पनि छैन । माओवादी पनि छैन । अहिले हामी सबै नयाँ पार्टी नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी नेकपा भएका छौँ । हामी त्यहि अनुसार नै अघि बढ्नुपर्छ । यो पार्टीमा सुसंगत, बैचारिक श्रृंखला हुनुपर्छ त्यो भएन भने त्यो विचार बोकेर हिड्ने मान्छेहरुको पब्क्ति पनि कमजोर भएर जान्छ । त्यसैले यो कुरामा पनि हामीले हेक्का राख्न जरुरी छ ।

आज हामी संविधानको सर्वोच्चता, कानुनको शासन, आवधिक निर्वाचन, प्रतिस्पर्धाको राजनीति, शान्तिपूर्ण प्रर्दशनको कुरा, नियन्त्रण र सन्तुलनको कुरा, समाजका बहलुता, बहलुवादी खुला समाज जस्ता कुरालाई हामी मानेर अघि बढिरहेका छौँ । वास्तवमा भन्ने हो भने हामी यस्ता कुराबाट निर्देशित भएर हामी अघि बढ्ने हो । राज्य सञ्चालनका यी मुलभूत कुरालाई हेक्का राख्दै अघि बढ्नु पर्ने पनि दायित्व छ ।

हाम्रो यतिबेलाको विचार यी नै कुरामा निर्देशित भएर अघि बढ्छदै माक्र्सवादलाई सिर्जनात्मक ढंगले लागु गर्ने र कार्यान्वयन गर्ने कुरामा पनि ध्यान दिन जरुरी छ । पार्टी स्कूल विभागले पनि यी कुरालाई नै सिर्जनात्मक ढंगले देशव्यापि ढंगले पार्टी पब्क्तिमा लैजान्छ ।

७० वर्षको इतिहासलाई हेर्ने हो थुप्रै पटक टुटफुटको सिकार कम्युनिष्ट पार्टी पनि भयो । अब एकताबद्ध सन्देश दिएर अघि बढ्नु हुन्छ ?

– निश्चय पनि ।

देवेन्द्र पौडेल
नेता, नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (नेकपा)

नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी नेकपाका नेता देवेन्द्र पौडेल विप्लव माओवादीका गतिविधिलाई प्रश्रय दिन नहुने तर्क गर्नुहुन्छ । संविधानले नै वर्जित गरेका गतिविधि अघि बढाए सरकारले नियन्त्रण गर्ने उनको चेतावनी छ । कुनै समय एउटै मोर्चामा आन्दोलन गरेका विप्लवलाई सकेसम्म सच्चिन उनले आग्रह गरेका छन् । पौडेलसँग मोहन बास्तोलाले गरेको कुराकानी—

नेपालमा दुई तिहाई नजिकको कम्युनिष्ट नेतृत्वको सरकार छ । यो सरकारले जनअपेक्षाअनुसार काम गर्न नसकेको भन्ने आरोप पनि लाग्ने गरेको छ । तपाईंले चाहिँ यो सन्दर्भलाई कसरी लिनुभएको छ ?
तपाईंले भनेअनुसार नै तत्कालीन नेकपा एमाले र तत्कालीन नेकपा माओवादी केन्द्र एक भएपछि जनअपेक्षाअनुरुप काम होला भनी जनताले विश्वास गरेर नै दुईतिहाई नजिकको मत दिएका हुन् । अहिले जनताले आफूले मत प्रकट गरे अनुसारका काम भए कि भएन भनेर समीक्षा गर्नु, गुनासो गर्नु जस्ता कुरालाई हामीले अन्यथा लिनुपर्छ जस्तो लाग्दैन । उहाँहरुले जे गर्नुभएको छ । जुन खालको खबरदारी गरिरहनु भएको छ । त्यो स्वाभाविक छ । हामीले पनि त्यो खबरदारीलाई अन्यथा रुपमा लिएका छैनौँ । उनीहरुको अपेक्षाअनुसारकै काम क्रमशः हामीले गर्दै जानुको विकल्प पनि छैन ।

भनेपछि तपाईंहरुले पनि जनताबाट खवरदारी भै रहेको छ भन्ने हेक्का राख्नुभएको छ ?
अवश्य पनि । पछिल्लो दश वर्षको अवस्थालाई नै हेर्ने हो भने पनि पछिल्लो समय देखिएका पूर्वाधार विकासलाई हेर्ने हो भने त्यति सन्तोषजनक छैन । पछिल्लो समयमा संविधान जारी मात्रै भएको छैन । तीन तहका सरकारसमेत निर्माण भएर हामी संघीयता कार्यान्वयनको चरणमा अघि बढिरहेका छौँ । यो अवस्थामा हामीले अझ जिम्मेवार भएर जनअपेक्षा अनुसार काम गर्दै लामो समयको संघर्ष र बलिदानीबाट प्राप्त भएको संविधानको रक्षा गर्दै अघि बढ्नु पर्ने छ ।
हामी अहिले पनि आधार तयार गर्ने चरणमै छौँ । वर्तमान सरकारकै कुरा गर्ने हो भने पनि हामीले अहिले केही समय विभिन्न खाले कानुन र ऐन निर्माणका लागि धेरै समय खर्च गर्नु परेको छ । त्यस कारण पनि अहिले धेरै कामहरु द्रुत गतिमा अघि बढ्न सकेका छै्रनन् । अब विस्तारै विकास निर्माणका काममा पनि हामी अघि बढेका छौँ ।

भनेपछि कानुन निर्माण गर्ने लगायतका कारण जनताका अपेक्षाअनुसार काम गर्न ढिलाइ भएको चाहिँ सत्य हो ?
निश्चय पनि । मैले अघि पनि भने विस्तारै सरकारले अब विस्तारै कामका गतिलाई अघि बढाएको छ र बढाउनुपर्छ । अझ मैले नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी नेकपाको जिम्मेवार नेताको हैसियतले भन्नु पर्दा बाहिर जे जति चर्चा हुने गरेका छन् । त्यस्तो अवस्था भित्र छैन । योजनाबद्ध रुपमै काम अघि बढाउने कार्य भैरहेको छ ।

अब गुनासा सुनेर अघि बढ्नु पर्ला नि त ?
हामीले भनेकै छौँ नि । हामीलाई जनताले नै विजयी बनाएर पठाएका हुन् । हामी जनताभन्दा टाढा हुनै सक्दैनौँ । त्यसैले हामीले जनअपेक्षाअनुरुप काम गर्नुको अर्को विकल्प छैन । यो लोकतन्त्रको भरपुर उपयोग गर्ने अवस्था हो । त्यसैले हामीले जनताका गुनासा, जनताका अपेक्षा, जनताका चाहना र जनताका भावनालाई बुझेर अघि बढ्नुपर्छ । हामी त्यसै अनुसार नै अघि बढ्छौँ ।

भनेपछि अहिलेको सबै अवस्था सहज नै छ भन्ने तपाईंको तर्क ?
अहिले हेर्ने हो भने प्रतिव्यक्ति आय क्रमश सुधार हुँदै आएको छ । राष्टिय गौरवका आयोजनाहरु पनि विस्तारै निर्माण हुँदै आएका छन् । त्यसैले पनि निकै सुधारको संकेत देखाएको छ । रेमिट्यान्सको कुरा गर्ने हो भने पनि सन्तोषजनक नै देखिन्छ । आर्थिक सुचाङ्क पनि सन्तोषजनक नै देखिएको छ । राजनीतिक रुपमा पनि केही छिटफुट घटना बाहेक त्यति धेरै असन्तोषजनक अवस्था देखिएको छैन । संविधान जारी हुने बेलाका केही विमतीहरुलाई पनि विस्तारै हल गर्दै अघि बढेको अवस्था छ । यी सबै कुरालाई हेर्ने हो भने अहिले बर्बात भयो भनेर आत्ति हाल्नु पर्ने अवस्था केही छैन । सुधारात्मक र सन्तोषजनक अवस्था नै देखिन्छ ।
सामाजिक क्षेत्रको कुरा गर्ने हो भने पनि केही छिटफुट अपराधका घटनालाई छाड्ने हो भने सन्तोषजनक अवस्था नै देखिन्छ । अहिलेका केही अपराधिक घटनालाई पनि विस्तारै हल गरेर जानेतर्फ सरकार चनाखो देखिएको छ । त्यसैले हामीले आशा गर्ने ठाउँ निकै छ ।
यसरी हेर्ने हो भने आर्थिक, राजनीतिक सामाजिक र शान्ति–सुरक्षाकै कुरा गर्ने हो भने पनि कहाली लाग्दो अवस्थामा छैन भनेर ढुक्कका साथ भन्न सक्ने अवस्था छ । यसलाई अझै सुधार गरेर जानुपर्छ र सरकारले पनि यो कुरामा ध्यान दिनुपर्छ भन्ने लाग्छ ।
बजेटको सन्दर्भमा कुरा गर्ने हो भने पनि यो पटकको बजेट सन्तोषजनक रुपमा आएको छ । अहिले पहिलाको जस्तो भनई तीन तहका सरकार रहेका छन् । तिनीहरु सबैले बजेट कार्यान्वयनका लागि आ–आफ्नो ठाउँबाट भूमिका खेलिरहेकै अवस्था देखिन्छ । त्यहाँ पनि केही कमजोरी त अवश्य छन् । ती कमजोरीलाई पनि सुधार गर्दै सिंहदरबारको अधिकार गाउँगाउँमा पुगेको अनुभूति दिने गरी जनप्रतिनिधिले काम गर्ने हो भने हामीले केही वर्ष भित्रमै नेपालको मुहार अवश्य फेर्न सक्छौँ । यसका लागि सबैको साथ र सहयोग अवश्य चाहिन्छ । सत्तापक्ष र प्रतिपक्षको मात्र भावना राखेर अघि बढ्ने हो भने विकासको गति रोकिने छ र हाम्रो विकासको सपना त्यसै मुर्छित हुने छ । यो कुराको हेक्का पनि हामी सबैले राख्न जरुरी छ । यो भयो भने हामीले पाँच वर्षमा पुर्वाधारको केही संकेत दिन्छौँ भनेका छौँ । त्यो दिन सक्छौँ ।

कुनै समय एउटै मोर्चामा रहेका नेत्रविक्रम चन्द अहिले विद्रोहको जेहाद छेड्ने गरी अघि बढेको देखिन्छ । पछिल्लो समयकै तथ्याङ्कलाई हेर्ने हो भने हिंसात्मक गतिविधि उनको नेतृत्वको दलले गरिरहेको छ । यो अवस्थामा त केही समस्या होला नि ?
हो, तपाईंले भनेजस्तै केही समस्या भएको छ । शान्तिसुरक्षासँग सम्बन्धित प्रश्नमा यसले केही गम्भीर समस्या पनि देखाएको छ । राज्यलाई नै गम्भीर संकटमा पु¥याउने गरी अथवा शान्ति प्रक्रिया नै पूरै खलल हुने गरी भएका यी गतिविधि चाहिँ यी होइनन् । तर, केही समस्या त अवश्य भएको छ । यो सकारात्मक सन्देश त हुँदै होइन । अहिलेको संविधानले पनि त्यस्ता गतिविधिलाई प्रसय दिँदैन । त्यसैले त्यसलाई नियन्त्रण गर्नु राज्यको दायित्व हो । यद्यपि पार्टी खोल्ने, राजनीति गर्ने, आफ्ना एजेण्डाहरु जनताको बीचमा लैजाने जस्ता छुट छ, छँदैछ । आलोचना, विरोध र असहमति जस्ता कुरा लोकतन्त्र गर्न पाइन्छ, यो छुट सबैलाई छ । अहिले जुन ढंगले विप्लव माओवादीले गतिविधि गरिरहेको छ । यसलाई राजनीतिक रुपमै हल गरेर जानुपर्छ सरकार त्यहीअनुसार नै अघि बढेको छ ।