Category: विज्ञान प्रविधि

काठमाडौं । नेपालमा सलहको अर्को झुण्ड छिर्न सक्ने जोखिम बढेको छ । भारतको उत्तर प्रदेशको कानपुर र इटावाको बीचमा पर्ने औरैया आसपासमा सलहका दुई झुण्ड रहेको र यी झुण्ड नेपाल छिर्ने सम्भावना रहेको सरकारले बताएको छ । दुई झुण्डले करिब १५० हेक्टर क्षेत्रफल ओगटेका छन् ।

प्लान्ट क्वारेन्टिन तथा विषादी व्यवस्थापन केन्द्र अन्तर्गत रहेको सूचना केन्द्रका अनुसार हावाको वहावले यी झुण्डलाई नेपाल ल्याउन सक्ने सम्भावना रहेको छ । हावाको बहावले सलहको झुण्ड पूर्वतर्फ वाराणसी हुँदै मुजफ्फरपुर र दरभंगाको आसपासका क्षेत्रमा आउने सम्भावना रहेको बताइएको छ ।

यसरी आएका सलहमध्ये नेपालको धनुषा, महोत्तरी, सर्लाही क्षेत्रबाट नेपालतर्फ आउन सक्ने छन् । उता, राजस्थानमा समेत ठूलो संख्यामा सलहका झूण्ड रहेको बताइएको छ ।

यी झुण्डसमेत दक्षिण पश्चिमतर्फ बहेको वायुसँगै नयाँदिल्ली आसपासका क्षेत्र हुँदै उत्तर प्रदेशका मुरादावाद, बरेली तथा शाहजहाँपुरतर्फ अगाडि बढ्न सक्ने पूर्वानुमान गरिएको छ । त्यसो भएमा समेत नेपालमा कोरोनाको दोस्रो झुण्ड आउन सक्ने भएको छ ।

काठमाडौं । मेलम्ची खानेपानी आयोजनाको सुरुङमा पानी हालेर सफल परीक्षण गरिएको छ । आइतबार २६ किलोमिटर लामो सुरुङमा पानी छाडिएको हो । सिन्धुपाल्चोकको मेलम्ची खोलाको पानी काठमाडौं उपत्यकामा ल्याउने बहुप्रतिक्षित यो आयोजना अब भने अन्तिम चरणमा पुगेको दावी सरकारले गरेको छ ।

आइतबार खानेपानी मन्त्री बीना मगरले आयोजना अर्को चरणमा प्रवेश गरिसकेको बताइन् । विभिन्न समस्या र चुनौतीहरू पार गर्दै काठमाडौंवासीको दुई दशकभन्दा लामो ब्यघ्र प्रतीक्षालाई सम्बोधन गर्ने क्रममा सुरुङमा पानी पथान्तरण गरिएको उनको भनाई छ । आजका मितिदेखि आयोजना नयाँ चरणमा प्रवेश गरेको मन्त्रालयको भनाई रहेको छ । सुरुङ परीक्षण गर्न आवश्यक सबै प्राविधिक तयारी सकिएको सरकारको भनाई छ ।

अहिले परीक्षणमा प्राविधिक मापदण्डअनुसार प्रतिसेकेन्ड २६० लिटर पानीका दरले सुरुङमा पानी छोडिएको हो । यसरी पानी पठाउँदा २६ किलोमिटर सुरुङ भरिन करिब १५ देखि २० दिनसम्म लाग्ने भएको छ । पूर्ण रुपमा भरिएको सुरुङलाई करिब १० दिन थुनेर राखिने छ । त्यसपछि पानी भरिएकै परिमाणमा सुरुङबाट पानी छाडिनेछ । यसरी छाड्दा उत्तिकै दिन लाग्ने मेलम्ची खानेपानी आयोजनाले जानकारी दिएको छ ।

सुरुङ खाली भएपछि सुरुङको अवस्थाबारे अध्ययन गरिनेछ । यसको र्ण परीक्षण गर्न अर्को ७ दिन लाग्ने छ । त्यसबेला केही समस्या देखिएमा समाधान गरिने भएको छ । समस्या नदेखिएको अवस्थामा भने नियमित रूपमा सुरुङमा पानी पठाउन थालिने भएको छ । यो आयोजनाको अधिकांश काम इटालियन कम्पनी सीएमसीले गरेको थियो ।

सीएमसीले बीचमै काम छाडेपछि आयोजनाको बाँकि काम चिनियाँ कम्पनी सिनो हाइड्रोबाट भइरहेको छ । यो परीक्षण अनुसार सुन्दरीजलसम्म भने अब मेलम्चीको पानी आउने भएको छ । तर, घर घरमा भने मेलम्चीको पानी भने आइहाल्दैन । मेलम्चीको पानी वितरण गर्न सहरमा जोडिएका  लाइनमा परीक्षण गर्नुपर्ने छ । पानी जम्मा गर्न आठवटा नयाँ ट्यांकी समेत बनाइएका छन् । ती संरचनाको परीक्षण तथा सफाईको काम पानी आएपछि मात्र हुनेछ ।

काठमाडौं । भैरहवामा निर्माण भइरहेको गौतमबुद्ध अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलको निर्माण अवधि ६ महिना पर सरेको छ । अब यो विमानस्थल आगामी डिसेम्बरसम्म सक्ने गरी समयावधी थप भएको हो । यसअघि ३० जुन २०२० मा निर्माण सक्ने लक्ष्य यस विमानस्थल आयोजनाको थियो । तर, कोरोना भाइरसको संक्रमणका बीच आएको अवरोधले प्रभावित भएपछि यो आयोजना पर धकेलिएको हो ।

संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्री योगेश भट्टराईले आगामी डिसेम्बरसम्म भौतिक निर्माण र तयारीको काम सकिने गरी सम्झौता भएको जानकारी गराएका छन् । उनका अनुसार त्यसपछि संचालन पूर्वको तयारीमा करीव ३ महिना समय लाग्नेछ । यसरी आगामी ९ महिनाभित्र विमानस्थल व्यवसायिक सञ्चालनमा आइसक्ने भएको छ । मन्त्री भट्टराईका अनुसार यो विमानस्थलमा अहिले उपकरण जडानको काम जारी छ ।

लकडाउनपछि विदेशमा प्राविधिक कामदार रोकिएपछि रफ्तारमा काम गर्न नसकिएको उनले बताए । लकडाउनको अवधिमा विमानस्थल निर्माणमा ३ प्रतिशत भौतिक प्रगति देखिएको छ । गौतमबुद्ध विमानस्थलको भौतिक प्रगति अहिले ९१ प्रतिशत पुगेको छ ।

गौतमबुद्ध विमानस्थलको भौतिक संरचनाको काम करीव सम्पन्न भएको छ । मन्त्रालयका अनुसार लकडाउनकै बीच धावनमार्ग र पार्किङ जोड्ने लिंक ट्याक्सी वे निर्माणको काम सकिएको छ ।

रनवे लाइट जडानको काम समेत अन्तिम चरणमा छ । टर्मिनल भवनमा एयर कन्डिसन तथा अन्य उपकरण जडान सम्बन्धी कार्य जारी रहेको मन्त्रालयले उल्लेख गरेको छ । मार्वल, टायल राख्ने तथा रंगरोगनको काम समेत भइरहेको छ ।

मेसिनरी र यन्त्र उपकरण आउने क्रम शुरु भएको मन्त्रालयको भनाइ छ । विमानस्थल निर्माणमा अहिले पनि २९ चिनियाँसहित २७५ कामदार खटिएका छन् । यो आयोजना नेपालको राष्ट्रिय गौरवका आयोजनामध्ये एक हो ।

काठमाडौं । नेपालका २४ जिल्लामा सलह पुगेको छ । मंगलबार दिउसोसम्मको तथ्याक अनुसार २४ जिल्लामा सलह पुगेको रिर्पोटिंग भएको छ । प्लान्ट क्वरेन्टिन तथा विषादी व्यवस्थापन केन्द्रका अनुसार मंगलबार काठमाडौं उपत्यकामा समेत सलह देखिएको छ । मंगलबार उपत्यकामा सानो झुन्ड देखिएको थियो । सलहले मकै, धान, केरा खेतीमा क्षति पुर्‍याइरहेको छ ।

अहिलेसम्म कुल क्षतिको अनुमान भने भएको छैन । प्रारम्भिक रुपमा बालीहरूमा सलहले असर पुर्‍याउन थालिसकेको केन्द्रको भनाई छ । नेपालमा शनिबारबाट सलह छिरेको हो । रुपन्देहीको भैरहवा, बारा, पर्सा तथा सर्लाही, मकवानपुर र कपिलवस्तुबाट भित्रिएको ठूलो झुण्ड अहिले नेपालभर बिस्तार हुने क्रममा रहेको छ ।

बारा, पार्सा, रौतहट र सर्लाहीमा देखिएको सलहको झुण्डमा त्यहाँबाट उत्तरतर्फका पहाडी भेगमा उडिरहेको छ । महोत्तरीको बर्दिवास र मकवानपुरगढीसहित सिन्धुलीमा समेत सलह पुगिसकेको छ । उता, मकवानपुरको बकैया र हेटौंडामा पनि सलह पुगेको छ । चितवनमा समेत सलहको उपस्थिति छ काभ्रे र रामेछापमा समेत सलह पुगिसकेको छ ।

रामेछाप, काभ्रे र काठमाडौं उपत्यकामा सानो संख्यामा सलह आएको हो । रुपन्देहीको कालीकानगर, वुटवल र सैनामैनामा ठूलो झुण्ड देखिएको हो । यसले कपिलवस्तु, पाल्पा र गुल्मीमा समेत प्रभाव पारेको छ । स्याङ्जा, दाङ प्युठान र रोल्पामा समेत सलह देखिएको छ । कास्की समेत यसबाट अछुतो छैन ।

काठमाडौं । नेपालको तराई र पहाडका अधिकांश जिल्लामा सलह पुगेको रिपोर्ट आइतबार विभिन्न जिल्लाबाट आएको छ । सोही सन्दर्भमा आइतबार कृषि तथा पशुपंक्षी विकास मन्त्रालयले विज्ञ समुहसँग छलफल गरेको छ । विज्ञहरुले सलह नेपालमै फैलन सक्ने सम्भावना नरहेपनि जोखिम भने कायम नै रहेको बताएका छन् ।

यसअघि मन्त्रालयअन्तर्गतको प्लान्ट क्वारेन्टिन तथा विषादी व्यवस्थापन केन्द्रका प्रमुख सहदेवप्रसाद हुमागाई नेतृत्वको कार्यदलले जेठ २३ मा एक प्रतिवेदन बुझाएको थियो । उक्त प्रतिवेदनको सारांश भने नेपालमा यो वर्ष सलह नआउने उल्लेख थियो । सलह नियन्त्रण गर्न विषादी प्रयोगको सुझाव कार्यदलको थियो । तर, विज्ञहरुले भने सलहलाई विषादी प्रयोग भन्दा जैविक विधिबाट नियन्त्रणको सुझाव दिएका छन् ।

सोही अनुसार प्रदेश ५ र सुदुरपश्चिम सरकारले भने जैविक विधिको प्रयोग गर्न प्रोत्साहनको कार्यक्रम समेत ल्याएका छन् । प्रदेश ५ मा सलह समातेर लगेमा प्रतिकिलो २० रुपैयाँ र सुदुरपश्चिम प्रदेशमा प्रतिकिलो २५ रुपैयाँ मूल्य तोकिएको छ । प्रदेश ५ सरकारले त सोमबार करीव ८ किलो सलह बच्चाहरुबाट खरीद समेत गरिसकेको छ । यो किरा नियन्त्रण गर्न अपनाइएको उपाय थियो ।

नेपालमा सलह प्रवेश गरेको भोलिपल्ट कृषि मन्त्रालय तथा पशु विकास मन्त्रालयले नेपाल आएको सलहको बथान सानो भएको भन्दै नआत्तिन आग्रह गरेपछि यसको फैलावट भने देशभर पुगिसकेको छ । यसले तराई, पहाड र हिमालको प्रमुख बाली मकैमा क्षति गर्ने अनुमान छ ।

मन्त्रालयका अनुसार रुपन्देहीमा क्षतिको अनुमान गरिएको छ । मन्त्रालयले भने अको तीन दिनको मौसमी अवस्था हेरी सलहले लिने फैलावटबारे भन्न सकिने बताएको छ ।

काठमाडौं । शनिबारबाट नेपालमा सलह किराको प्रवेश भएको छ । फट्यांगा प्रजातिको यो किरा बालीनालीका लागि भने विनासकारी मानिन्छ । यो किराको नियन्त्रण गर्न बल्ल सरकार तातेको छ । सलह किरा नियन्त्रणबारे योजना बनाउन आज कृषि मन्त्री घनश्याम भुषालले विज्ञहरुसँग छलफल गर्दैछन् ।

कृषिमन्त्री घनश्याम भुसालको अध्यक्षतामा विज्ञ सम्मेलित टोलीको बैठक बस्न लागेको मन्त्रालयले जनाएको छ । नेपालमा भारत हुँदै बारा र सर्लाहीबाट सलह छिरेको छ । रुपन्देहीबाट समेत ठूलो झुण्ड छिरेको छ ।

आइतबार बिहान पाल्पा, मकवानपुर, सिन्धुली, काभेलगायत पहाडी जिल्लामा समेत सलह उक्लिसकेको छ । यसअघि कृषि मन्त्रालयले गठन गरेको प्राविधिक समितिले तत्कालका लागि नेपालमा सलहको जोखिम टरेको निष्कर्ष निकालेको थियो । तर, सरकारको अनुमान विपरित सलह नेपाल छिरेको हो ।

पाकिस्तान हुँदै भारत प्रवेश गरेको सलहको ठूलो झुण्ड राजस्थानमा पुगेपछि तितरवितर भएको बताइको थियो । नेपालमा यो किराबाट भएको क्षतिको समेत अझै अध्ययन भइसकेको छैन । नेपालमा ६० वर्षपछि सलह छिरेको हो ।

काठमाडौं । बिनासकारी सलह किरा नेपाल छिरेको छ । सरकारी अनुमान फेल खुवाउँदै भारतबाट किराको झुण्ड नेपाल छिरेको हो । स्थानीय बासिन्दाका अनुसार बारा र सर्लाहीबाट सलहको झुण्ड नेपाल छिरेको हो । कृषि मन्त्रालयले समेत यसको पुष्टी गरेको छ । यसअघि मन्त्रालयले अब नेपालमा सलहको संक्ट टरेको बताएको थियो । तर, त्यसअनुमान विपरित सलहको झुण्ड नेपाल आएको हो ।

भारतको बिहारबाट सलह नेपाल छिरेको छ । यससम्बन्धमा सरकारले आज समिक्षा गर्ने भएको छ । सलह नेपाल छिरेपछि यसले पुर्याउन सक्ने क्षति न्यूनिकरण गर्ने विषयमा आज समिक्षा हुने मन्त्रालयले जनाएको छ । मन्त्रालयमा आज आकस्मिक बैठक डाकिएको छ ।

कृषि विकासका स्थानीय अधिकारीले सर्लाही र बारामा सलहको एक झुण्ड देखिएको जानकारी कृषि मन्त्रालयलाई गराएका थिए । त्यो झुण्ड कति ठूलो समूहमा छ भन्ने बारेमा भने सोधखोज भइरहेको बताइएको छ । पूर्व अफ्रिकाबाट शुरु भएको सलहको यात्रा मध्यपूर्व हुँदै दक्षिण एसिया छिरेको हो । पाकिस्तान र भारतमा अन्न बालीमा क्षति गरेको यो किरा अब नेपालसम्म आइपुगेको हो ।

हावाको दिशा नुसार १ सय ३० किमिसम्म समूह बनाएर उड्न सक्ने फट्यांग्रा प्रजातीको यो किरा एक समुहमा ४ देखि ८ करोडसम्म हुने गर्छ । तर, नेपालमा भने त्यति ठूो समुह नआएर हावाको बेगले बगाएको सानो समुह मात्र आउन सक्ने अनुमान छ ।

यो समूहले एकै दिन ३५ हजार मानिसले खाने बराबरको खाना नष्ट गर्ने कृषि वैज्ञानिकहरुको भनाई छ ।