Author: Vishwanews.com

पेरिस, १८ फागुन (रासस–एएफपी) । अमेरिका र इजरायलले इरानमा गरेको आक्रमणपछि मध्यपूर्वका देशहरूले आफ्नो हवाई क्षेत्र आंशिक वा पूर्ण रूपमा बन्द गरेका छन्, जसका कारण विश्वव्यापी हवाई यातायातमा सबैभन्दा ठूलो अवरोध देखा परेको छ । हजारौँ उडान ढिलाइ वा रद्द भएका छन्, हजारौँ यात्रुहरू अस्थायी रूपमा विमानस्थलमा रोकिएका छन् । इरान, इराक, इजरायल, सिरिया, कुवेत र संयुक्त अरब इमिरेट्सले शनिबार आक्रमणपछि आफ्नो आकाश नियन्त्रणमा राख्ने घोषणा गरेका थिए ।

प्रमुख एयरलाइन्सहरू जस्तै एमिरेट्स, एतिहाद, एयर फ्रान्स, ब्रिटिस एयरवेज, एयर इन्डिया, टर्की एयरलाइन्स र लुफ्थान्सा समेतले सेवा स्थगित गरेका छन् । उड्डयन विश्लेषक कम्पनी सिरियमका अनुसार मध्यपूर्वमा लगभग चार हजार २१८ उडानमा ९६६ उडान रद्द भए भने आउटबाउन्ड उडानहरू समेत गणना गर्दा सङ्ख्या एक हजार ८०० माथि पुगेको छ ।

इरानले तुरुन्तै आफ्नो हवाई क्षेत्र बन्द गरेको छ भने इजरायलले पनि नागरिक उडानका लागि आकाश बन्द गरेको घोषणा गरेको छ । कतार, इराक, सिरिया, जोर्डन र कुवेतले आंशिक वा पूर्ण रूपमा आफ्नो हवाई क्षेत्र बन्द गरेका छन् । संयुक्त अरब इमिरेट्सले आंशिक रूपमा हवाई क्षेत्र नियन्त्रणमा राखेको बताएको छ । गल्फ क्षेत्रका प्रमुख एयरलाइन्सहरूमा एमिरेट्स र एतिहादले क्रमशः ३८ र ३० प्रतिशत उडान रद्द गरेका छन् । कतार एयरवेजले आफ्नो सम्पूर्ण उडानहरू स्थगित गरेको छ भने सिरिया एयरले सबै उडान अर्को सूचना नआउन्जेल रद्द गरेको छ । इजिप्टएयरले दुबई, दोहा, मनामा, अबु धाबी, बेरुत र बगदाद गन्तव्यका लागि उडान निलम्बन गरेको छ ।

युरोपेली एयरलाइन्सहरू पनि प्रभावित भएका छन् । रोसाभिट्सिया ९रुस० ले इजरायल र इरानका लागि सबै व्यावसायिक उडान रद्द गरेको छ । एयर फ्रान्स, ब्रिटिस एयरवेज, स्विस इन्टरनेसनल एयरलाइन्स र लुफ्थान्साले मध्यपूर्वका प्रमुख गन्तव्यका लागि उडान स्थगित गरेका छन् । नर्थ अमेरिका र एसिया–प्यासिफिकका एयरलाइन्सहरूले पनि उडान स्थगित गरेका छन् । डेल्टा, अमेरिकन, युनाइटेड, एयर क्यानाडा, इन्डिगो, एयर इन्डिया, क्याथे प्यासिफिक र गरुडा इन्डोनेसिया लगायतका एयरलाइन्सले मध्यपूर्वका गन्तव्यका लागि उडान स्थगित गरेका छन् ।

अफ्रिकाका एयरलाइन्स इथियोपियन एयरलाइन्स र केन्या एयरवेजले पनि दुबई, अम्मान, तेल अभिव, दम्माम र बेरुत गन्तव्यका लागि उडान रद्द वा स्थगित गरेका छन् । कोभिड महामारीपछि विश्वव्यापी हवाई यातायातमा आएको सबैभन्दा ठूलो अवरोध यस पटक अमेरिका–इरान द्वन्द्वका कारण भएको हो, जसले यात्रु, व्यवसाय र अन्तर्राष्ट्रिय उड्डयनमा चुनौती थपेको छ ।

दुबई, १७ फागुन (रासस–एएफपी) । आइतबार बिहान खाडीमा इरानी आक्रमणपछि दुबई, दोहा र मनामामा नयाँ विस्फोट र धुवाँ फैलिएको छ, जसले क्षेत्रीय तनाव र व्यापक द्वन्द्वको डर बढाएको छ । अमेरिका र इजरायलले इरानका सर्वोच्च नेता र शीर्ष अधिकारीहरूलाई लक्षित गर्दै गरेको आक्रमणको प्रतिआक्रमण स्वरूप खाडीभरि सैन्य र नागरिक पूर्वाधारमा इरानी कारबाही भएको हो । एएफपीका पत्रकारहरूले दुबई, बहराइनको राजधानी मनामा र कतारमा विस्फोटको आवाज सुनेका थिए । दोहाको दक्षिणमा बिहानको क्षितिजमा बाक्लो कालो धुवाँ उठेको दृश्य प्रत्यक्षदर्शीहरूले देखेका छन् । केही समयपछि विस्फोटको अर्को लहर दुबईमा प्रतिध्वनित भयो ।

अमेरिकी सुरक्षा र खाडीका दीर्घकालीन सहयोगी राष्ट्रहरूको सुरक्षामा चुनौती थपिएको छ । संयुक्त अरब इमिरेट्सको रक्षा मन्त्रालयका अनुसार शनिबार इरानले अबु धाबी र दुबईमा १३७ मिसाइल र २०९ ड्रोन प्रहार गरेको थियो । आक्रमणबाट द पाम र बुर्ज अल अरबमा आगो र धुवाँ देखियो । अबु धाबी विमानस्थलमा कम्तीमा एक व्यक्तिको मृत्यु भएको छ र सात जना घाइते भएका छन् । दुबई विमानस्थल र कुवेतको अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल पनि प्रभावित भएको छ ।

कतारमा, इरानले ६५ मिसाइल र १२ ड्रोन प्रहार गरेको अधिकारीहरूले बताएका छन्, जसमा अधिकांश रोकिएका थिए, तर आठ जना घाइते भए र एकको अवस्था गम्भीर छ । शनिबारको पहिलो दिन अबु धाबी र बहराइनमा अमेरिकी नौसेनाको पाँचौँ फ्लीटको घरबाट धुवाँ उठेको प्रत्यक्षदर्शीहरूले बताए । कुवेतमा पनि अमेरिकी सैन्य अड्डाहरूलाई लक्षित गरिएको बताइएको छ ।

अमेरिकी सैन्य आधारहरूलाई आतिथ्यता प्रदान गर्ने तेल र ग्यास धनी अरब राजतन्त्रहरू इरानी आक्रमणबाट प्रत्यक्ष प्रभावमा परेका छन् । मनामामा ड्रोन र छर्राहरू आवासीय भवनमा खसेको दृश्य सामाजिक सञ्जालमा भाइरल भएको छ, जहाँ अग्ला भवनबाट उठेको धुवाँ र आगो देखिएको छ । शनिबारको अभूतपूर्व आक्रमणले कतारको अल उदेद अमेरिकी सैन्य आधार, साउदी अरेबियाको पूर्वी क्षेत्र र रियादलाई समेत लक्षित गरेको छ । यस घटनाले खाडी क्षेत्रमा सुरक्षा र शान्ति कायम राख्ने चुनौती अझ बढाएको छ र क्षेत्रीय तथा अन्तर्राष्ट्रिय समुदायको ध्यान केन्द्रित गरेको छ ।

काबुल, १७ फागुन (रासस–एएफपी) । अफगान सेनाले पाकिस्तानी विमानमा गोली हान्दा काबुलमा आइतबार लगातार विस्फोट र गोलीबारी भएको थियो र स्थानीय एएफपी पत्रकारहरूले ती आवाजहरू प्रत्यक्ष अनुभव गरेका थिए । सीमा क्षेत्रमा भएको पछिल्ला झडपहरूले तालिबान सरकार र पाकिस्तानबीच तनाव तीव्र बनाएको छ । झडपहरूले नागरिक र सुरक्षा बल दुवै प्रभावित भएका छन् ।

तालिबान प्रवक्ता जबिहुल्लाह मुजाहिदले काबुलमा पाकिस्तानी विमानमा एन्टी–एयरक्राफ्ट फायर गरिएको पुष्टि गर्नुभएको छ । पाकिस्तानले शुक्रबार अफगानिस्तानका प्रमुख सहरहरूमा हवाई आक्रमण गरेको स्वीकार गरेको भए पनि सर्वसाधारणको मारिएको आरोपको जवाफ दिइएको छैन । दक्षिणी कान्दाहारमा दुई हवाई आक्रमणमा कम्तीमा तीन सर्वसाधारणको मृत्यु भएको स्थानीय निर्माणकर्मीहरूले बताएका छन् । २० वर्षीय इनामुल्लाले भने, “हाम्रो आँखाअघि सबै कुरा अँध्यारो भयो, म काबुलमा रोजीरोटी कमाउन मात्रै आएको हुँ ।”

अफगान उपप्रवक्ता हमदुल्ला फित्रतले बिहीबारदेखि सीमा क्षेत्रमा पाकिस्तानी गोली हानाहानमा ३० जना सर्वसाधारणको ज्यान गएको बताए । दुवै पक्षको हताहत दावी स्वतन्त्र रूपमा प्रमाणित गर्न गाह्रो छ । अफगान सुरक्षा बलका अनुसार, पाकिस्तानी लडाकू जेट खसालिएको र पाइलट पक्राउ गरिएको भन्ने दाबी गलत भएको जनाएको छ । तर सीमा नजिकैका बासिन्दाहरूले गोलीबारी जारी रहेको र केही घर छोडेर भाग्नुपर्ने अवस्था आएको बताए । ६३ वर्षीय मोहम्मद रसूलले भने, “बमबारी सुरु भएपछि बालबालिका, महिला सबै बाहिर निस्किए, कसैसँग जुत्ता थिएन, कसैसँग घरको झ्याल–ढोका ढाक्ने कपडा वा सुरक्षा थिएन ।”

कूटनीतिक प्रयासहरू युद्धविराम सुनिश्चित गर्न असफल भएका छन् । साउदी अरेबिया र कतार झडप रोक्ने प्रयासमा संलग्न छन् भने चीनले दुवै देशसँग काम गरिरहेको भन्दै शान्तिका लागि आह्वान गरेको छ । संयुक्त राज्य अमेरिकाले ‘तालिबान आक्रमण विरुद्ध आफ्नो रक्षा गर्ने पाकिस्तानको अधिकार’ लाई समर्थन गरेको जनाएको छ । पाकिस्तानले अफगानिस्तानलाई आक्रमणकारी समूहहरूमाथि कारबाही गर्न असफल भएको आरोप लगाएको छ, जुन तालिबानले अस्वीकार गरेको छ ।

तालिबानसँग सम्बन्धित आतङ्कवादी समूह तेहरीक–ए–तालिबान पाकिस्तान (टिटिपी) ले विगतमा धेरै आक्रमणको दावी गरेको छ । यस हप्ताको हवाई आक्रमण पाकिस्तानले अफगान सरकारी सुविधाहरूमा केन्द्रित गरेको पहिलो ठूलो अपरेशन मानिएको छ । पाकिस्तानका प्रवक्ता मुशर्रफ जैदीले लगभग ३०० अफगान सैनिक र आतङ्कवादी मारिएको र २७ चौकी कब्जा गरिएको दाबी गरेका छन् ।
पाकिस्तानी सूचनामन्त्रीले शनिबारसम्म अफगानिस्तानमा ३७ स्थानमा हवाई आक्रमण भएको बताए । अफगान उपप्रवक्ता फित्रतले ८० भन्दा बढी पाकिस्तानी सैनिक मारिएको र २७ सैन्य चौकी कब्जा भएको जानकारी दिए । काबुलको रक्षा मन्त्रालयले पनि पाकिस्तानको भूभागमा हवाई आक्रमण जारी भएको पुष्टि गरेको छ । पाकिस्तानले ‘खुल्ला युद्ध’ घोषणा गरेको छ भने अफगान सरकारले वार्तामार्फत द्वन्द्व समाधानको आह्वान गरेको छ । यस महिनाको हिंसा अक्टोबरको झडपपछि सबैभन्दा खराब मानिएको छ, जसमा दुवै पक्षका ७० भन्दा बढी मानिस मारिएका छन् र सीमा क्षेत्रमा आम नागरिक जोखिममा छन् ।

गत वर्ष कतार र टर्कीको मध्यस्थतामा भएको युद्धविराम र वार्ता असफल भएपछि साउदी अरेबिया यस महिना हस्तक्षेपमा आएको थियो । यसबीच काबुलमा लगातार गोलीबारी र हवाई आक्रमणले सीमा नजिकका बासिन्दा र मजदुरहरूको जीवन प्रभावित भएको छ, जसले शान्ति र सुरक्षा कायम राख्न अन्तर्राष्ट्रिय समुदायको ध्यान तानिरहेको छ ।

ब्रसेल्स, १७, फागुन (रासस–एपी) । अमेरिका र इजरायलले इरानमाथि सुरु गरेको व्यापक सैन्य आक्रमण र इरानका सर्वोच्च नेता आयातोल्लाह अली खामेनीको रिपोर्ट गरिएको मृत्युले मध्यपूर्वलाई अनिश्चित मोडमा पुर्‍याएको छ । सन् १९७९ को इस्लामिक क्रान्तिपछि सत्तामा रहेको इस्लामिक गणतन्त्रका दोस्रो सर्वोच्च नेताको निधन भएको समाचार बाहिरिएसँगै क्षेत्रीय शक्ति सन्तुलन, आणविक कार्यक्रमको भविष्य र सम्भावित व्यापक युद्धबारे विश्वभर गम्भीर चासो व्यक्त गरिएको छ । विश्व नेताहरूले सावधानीपूर्वक प्रतिक्रिया जनाउँदै संयमता र कूटनीतिक पहलको आह्वान गरेका छन् ।

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले सामाजिक सञ्जालमार्फत खामेनीको मृत्यु पुष्टि गर्दै यसलाई ‘इरानी जनताका लागि आफ्नो देश फिर्ता लिने सबैभन्दा ठूलो अवसर’ बताए । इरानी सरकारी सञ्चारमाध्यमले ८६ वर्षीय नेताको निधन भएको जनाएको छ, तर कारण खुलाएको छैन । इजरायली अधिकारीहरूले नाम नछाप्ने सर्तमा उनको मृत्यु भएको जानकारी दिएका थिए भने इजरायली प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतान्याहुले टेलिभिजन सम्बोधनमा खामेनीको कम्पाउन्डमा गरिएको आक्रमणपछि उनको मृत्यु भएको ‘बढ्दो सङ्केत’ देखिएको उल्लेख गरे ।

खामेनीको स्पष्ट उत्तराधिकारी सार्वजनिक रूपमा तोकिएको थिएन । त्यसैले उनको सम्भावित निधनले इरानको राजनीतिक संरचना र नेतृत्व सङ्क्रमणलाई लिएर अन्योल थपिएको छ । विश्लेषकहरूले यसले आन्तरिक शक्ति सङ्घर्ष चर्किन सक्ने र बाह्य द्वन्द्व तीव्र हुन सक्ने सङ्केत गरेका छन् । संयुक्त राष्ट्रसङ्घ सुरक्षा परिषद्ले यसै विषयमा आपतकालीन बैठक बोलाएको छ ।

अमेरिका र इजरायलले शनिबार इरानविरुद्ध ठुलो आक्रमण सुरु गरेका थिए । राष्ट्रपति ट्रम्पले इरानी जनतालाई वर्तमान धार्मिक शासनविरुद्ध उभिन र ‘आफ्नो भाग्यको नियन्त्रण लिन’ आह्वान गर्नुभएको छ । त्यसको प्रत्युत्तरमा इरानले इजरायल तथा मध्यपूर्वमा रहेका अमेरिकी सैन्य अड्डाहरूमा क्षेप्यास्त्र र ड्रोन प्रहार गरेको जनाएको छ । क्षेत्रीय तनाव तीव्र बन्दै जाँदा प्रतिशोध र प्रतिआक्रमणको चक्र लम्बिने चिन्ता बढेको छ ।

युरोपेली शक्तिहरूले प्रत्यक्ष समर्थन वा निन्दा नगरी वार्ताको बाटो रोज्न आग्रह गरेका छन् । बेलायतका प्रधानमन्त्री किर स्टर्मर, फ्रान्सका राष्ट्रपति इमानुएल म्याक्रोन र जर्मनीका चान्सलर फ्रेडरिक मर्जले संयुक्त विज्ञप्ति जारी गर्दै अमेरिका र इरानलाई तत्काल वार्तामा फर्किन आग्रह गरेका छन् । उनीहरुले आफ्नो देश आक्रमणमा संलग्न नभएको स्पष्ट पार्दै इरानको आणविक कार्यक्रम, ब्यालिस्टिक गतिविधि र क्षेत्रीय अस्थिरताका प्रश्न कूटनीतिक माध्यमबाट मात्र समाधान हुनसक्ने बताएका छन् ।

अरब लिगले इरानी आक्रमणलाई शान्ति र स्थिरताका लागि प्रयासरत देशहरूको सार्वभौमसत्तामाथिको स्पष्ट उल्लङ्घन भनेको छ । मोरक्को, जोर्डन, सिरिया र संयुक्त अरब इमिरेट्सलगायतका राष्ट्रहरूले क्षेत्रका अमेरिकी सैन्य अड्डामा लक्षित इरानी हमलाको निन्दा गरेका छन् । साउदी अरेबियाले इरानी कदमलाई कडा शब्दमा आलोचना गर्दै क्षेत्रीय स्थिरता जोगाउन संयमता आवश्यक रहेको जनाएको छ । वार्ताको मध्यस्थता गर्दै आएको ओमानले भने अमेरिकी कारबाहीले अन्तर्राष्ट्रिय कानूनको सिद्धान्त उल्लङ्घन गरेको टिप्पणी गरेको छ ।

अस्ट्रेलिया र क्यानाडाले अमेरिकी आहड्तालको समर्थन जनाएका छन् । क्यानाडाका प्रधानमन्त्री मार्क कार्नीले इरानलाई मध्यपूर्वमा अस्थिरता र आतङ्कको प्रमुख स्रोत बताएका छन् । यसको विपरीत रुसले आक्रमणलाई पूर्वयोजनाबद्ध सशस्त्र कारबाही भनेको छ र चीनले तत्काल सैन्य कारबाही रोक्न तथा संवादमा फर्किन आग्रह गरेको छ । चिनियाँ विदेश मन्त्रालयले इरानको सार्वभौमिकता र क्षेत्रीय अखण्डताको सम्मान हुनुपर्ने धारणा सार्वजनिक गरेको छ ।

क्षेत्रीय स्तरमा जनजीवनमा मिश्रित प्रभाव देखिएको छ । कब्जा गरिएको पश्चिम किनारमा इजरायलको आइरन डोमले मिसाइल अवरोध गरिरहँदा आकाशमा विस्फोटको आवाज सुनिए पनि दैनिक गतिविधि पूर्ण रूपमा ठप्प भएको छैन । तर इजरायलले चेकपोइन्टहरू बन्द गरेपछि आपूर्ति अवरोधको आशङ्काले पेट्रोल पम्पहरूमा लामो लाइन देखिएको छ । प्यालेस्टिनी प्राधिकरणले अरब राष्ट्रहरूविरुद्ध इरानी आक्रमणको निन्दा गरेको छ, तर अमेरिकी वा इजरायली कारबाहीबारे टिप्पणी गरेको छैन ।

नर्वेका विदेशमन्त्री एस्पेन बार्थ इडेले अवस्था ‘नयाँ, व्यापक युद्ध’ तर्फ जान सक्ने चिन्ता व्यक्त गरेका छन् । नोबेल शान्ति पुरस्कार विजेता इन्टरनेसनल क्याम्पेन टु एबोलिस न्युक्लियर वेपन्सले पनि आक्रमणको निन्दा गर्दै यसले आणविक प्रसार र सम्भावित प्रयोगको जोखिम बढाउने चेतावनी दिएको छ । युरोपेली सङ्घ (इयु) र अरब लिगले सबै पक्षलाई संयम अपनाउन र तनाव वा द्वन्द्व न्यूनीकरण गर्ने प्रक्रियातर्फ अग्रसर हुन आग्रह गरेका छन् ।

खामेनीको रिपोर्ट गरिएको मृत्यु, नेतृत्व सङ्क्रमणको अनिश्चितता र तीव्र सैन्य कारबाहीबीच मध्यपूर्व गम्भीर मोडमा उभिएको छ । कूटनीतिक प्रयास सफल नभए क्षेत्रीय द्वन्द्व अझ फराकिलो दायरामा फैलिन सक्ने जोखिमप्रति विश्व समुदाय सचेत देखिएको छ ।

इरानका सर्वोच्च नेता अयोतोल्लाह अलि खामेनेइ अमेरिकी आक्रमणमा मारिएका छन् । यसको पुष्टि अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प र इरानी सरकारी टेलिभिजनले गरेका छन् । इरानमा ४० दिनको शोक घोषणा गरिएको छ । अमेरिका र इजरायलले इरानमा भयानक आक्रमण गरिरहेका छन् । सो क्रममा दर्जनौ सामान्य नागरिकको समेत ज्यान गैसकेको छ ।

अन्तर्राष्ट्रिय संचारमाध्यमहरुका अनुसार आक्रमणमा खामेनेइकी छोरी, ज्वाइ नाति नातिना र बुहारी समेत मारिएका छन् । सर्वोच्च नेता मारिए पनि अमेरिका बम खसाल्न नछोड्ने अमेरिकी राष्ट्रपतिले जनाएका छन् । शनिबार आफ्नो मुलुकमाथी आक्रमण भए सङ्गै इरानले समेत दुबइ, दोहा, बहराइन, कुवेत लगायत मुलुकमा आक्रमण गरेको थियो । इरानमा अहिलेसम्म २ सय सर्वसाधारणको ज्यान गइसकेको छ ।