Category: फिचर

  • ट्याटू र प्रेम

    ट्याटू र प्रेम

    आरएल श्रमजीवी
    लण्डन, बेलायत

    नेपालमा भदौ १० गते (अगष्ट २६ तारिख) भोटेकोशी आकस्मिक र अकल्पनीय रुप लिएर उर्लियो । शहरका बस्ती बगायो । घर, कार्यालय, स्कूल, कलेज, चौकी, ब्यारेक बगायो, खेत बगायो, पहिचानको नागरिकता, राष्ट्रिय परिचयपत्र, लालपूर्जा, पेन्सन पट्टा बगायो, बस्तीका अनेकौं अनुहार पनि बगायो । समग्रमा नदी छेउका सभ्यता नै बगाएर बगर बनायो । यो प्रलयको कथा लेखी साध्य छैन । म कल्पना मात्रै गर्न सक्छु भोग्ने यस म्यागेजिनका योगेश आदीलाई थाहा छ । म टेलिभिजनका दृश्य हेर्दै यी हरफ लेखिरहेको छु, ट्याटू र प्रेमलाई आधार बनाएर ।


    पानी ओर्लिएपछि हिलोमा केही लासहरु थिए– चिन्नै नसकिने । आफन्तहरु फोटो बोकेर रोइरहेका थिए– ‘मेरो मान्छे यस्तो थियो’ भनेर । त्यही भिडमा एउटी आमाले एउटा हात समातेर चिच्याइन्– ‘यो मेरो छोरोको लास हो !’ प्रहरीले सोध्यो– ‘कसरी चिन्नुभयो ?’ आमाले नाडी देखाइन् । त्यहाँ सानो अक्षरमा खोपिएको थियो– ’आमा’ ।
    त्यसैगरी अर्को छातीमा गुलाफको फूल खोपिएको थियो । एउटी युवतीले त्यो गुलाफ हेरेर भनिन्– ‘यो मैले छानेको डिजाइन हो । उसले भनेको थियो– ‘तिमी फूल जस्तै कोमल छौ भनेर ।’ त्यो दिन भोटेकोशीले सिकायो– कागजको परिचयपत्र पानीले बगाउँछ, छालाको परिचयपत्र बगाउँदैन ।


    गोदना ः हाम्रो आफ्नै मौलिक इतिहास हो । ट्याटू त अंग्रेजी शब्द हो, हाम्रो शब्द त गोदना हो र यो कुनै नयाँ फेसन होइन, हाम्रै पूर्खाको छाला साहित्य हो । नेपालमा ट्याटूको इतिहास खोज्दा पहिला थारु समुदायमा– थारु दिदीबहिनीको गोदना अनिवार्य संस्कार थियो । हात, खुट्टा, घाँटीमा सिकर्मीको औजारले कोटेर गोदना खोपिन्थ्यो । मयूर, घोडा, फूल, बेलबुट्टा बनाइन्थ्यो । बिहे गरेर टाढा जाँदा माइतीको याद त्यही गोदना थियो । पछि मगर, गुरुङ, लिम्बु, तामाङ समुदायमा लाहुरे जाने चलन भयो । लाहुर जाने बेलामा हातमा नाम, गाउँको नाम, ओम, त्रिशूल खोपिन्थ्यो । लडाइँमा मरे पनि लास चिनियोस्– यो फलानो गाउँको फलानो हो भनेर । हिजो नेवार समुदायमा गोदना नखोपेकी चेलीको बिहे नै हुँदैनथ्यो भन्ने चलन थियो । यो शुद्धताको प्रतीक थियो ।


    दलित समुदायमा– बादी, दमाई, सार्की, कामी समुदायका महिलाहरुका हातका गोदना त कला संग्रहालय नै हुन्थे । उनीहरुले आफ्नो दुःख, आफ्नो प्रेम, आफ्नो देवतालाई सियोले लेख्थे । किनकि उनीहरुलाई कागजमा लेख्ने अधिकार थिएन, त्यसैले छालामा लेख्थे । पहिला भनिन्थ्यो– ‘मतवालीले मात्र गोदना खोप्छ ।’ होइन । अहिले गोदना त नेपालीको साझा भाषा साहित्य भएको छ । आज समयसँगै त्यो सोंच बदलिएको छ ।


    नेपाली समाजमा हिजो ट्याटू संस्कृति केही जातिविशेषको मात्रै थियो । आज ट्याटू मतवाली जातिको मात्र होइन । आज ब्राह्मण युवाले हातमा ’ॐ’ खोप्छ । क्षेत्री केटाले छातीमा नेपालको नक्सा र आफ्नो प्यारो नेता वा आफ्नो पार्टीको चुनाव चिह्न खोप्छ । नेवार केटाले पिठ्यूँमा आँखा झ्याल खोप्छ । लिम्बु केटीले हातमा धानको बाला खोप्छिन् । मधेसी युवाले पाखुरामा मिथिला आर्ट खोप्छ । दलित युवाले बाबा साहेब अम्बेडकरको हस्ताक्षर खोप्छ ।

    नेपालीहरु विश्वव्यापी भएसँगै ट्याटू संस्कृति पनि मौलाएको छ । प्रेमको निशानी भएको छ । आज ट्याटू जातको होइन, भावनाको भएको छ । कोही आमा–बाबुको नाम खोप्छन्, कोही छोराछोरीको जन्ममिति, कोही प्रेमिकाको लागि गुलाफ, कोही आफैंले भोगेको दुःख बिर्सन बुद्धको आँखा । ट्याटू अब विद्रोह होइन, छालामा लेखिने डायरी भएको छ।


    १९ वर्षको केटाको नाडीमा । आमाले भनिन्– ‘काठमाडौंबाट फर्किएको छोरालाई मैले त गाली गरेकी थिएँ, छाला किन बिगारिस् भनेर ? आज त्यही बिग्रेको छालाले मेरो छोरोको सद्गद् गर्न परिचय फर्कायो । मृत्यु संस्कार गर्दै उसको आत्माको चीर शान्तिको कामना गरियो ।’ २४ वर्षको केटाको छातीमा । प्रेमिकाले भनिन्– ‘उसले मलाई सधैं भन्थ्यो । तिमी गुलाफ जस्तै छौ, काँडा भए पनि सुन्दर छौ । त्यसैले उसले आफ्नो मुटुमाथि मलाई रोपेको थियो ।

    त्यो अन्तिम साससम्म उसको याद बाँचिरहने भयो ।’ एउटी बुहारीको औंलामा । लोग्ने कतार जाँदा सुनको औंठी किन्ने पैसा थिएन । त्यसैले ट्याटूको मसीले औंठी खोपिदिएँ– ‘पैसा कमाएर सुनको ल्याउँछु भन्थ्यो, यो बाढी आएको बेला छुट्टीमा आउँदा उसलाई बगायो ।’ सुनको औंठी त आएन, ट्याटूमसीको कहिल्यै नफुकालिने गरी औंठी उसैको निशानी भयो । उसको लास बेपत्ता छ । यस्ता कयौं कहानी छन् ट्याटूका । बगेका कागजको नागरिकता हिलोले मेटायो, तर छालाको नागरिकता मेटिएन ।


    अन्त्यमा,
    हामी प्रेमपत्र लेख्छौं– च्यातिन्छ । फोटो खिच्छौं– धमिलो हुन्छ । तर सियोले दुखाइ–दुखाइ हजार पटक घोंचेर, त्यो दुखाइ सहेर लेखिएको एउटा गुलाफ, त्यो त चितासम्म सँगै मात्र जान्छ । त्यसैले त ट्याटू प्रेमको सबैभन्दा ठूलो तपस्या हो । वितण्डा मच्चाउने भोटेकोशीले सिकायो– मान्छेको परिचय उसको अनुहारमा होइन, उसको जातमा पनि होइन, उसको अन्तिम पहिचान ट्याटूमा हुने रहेछ ।

    मान्छेको परिचय उसले कसलाई कति गहिरो माया ग¥यो भन्ने हो र त्यो माया कहिलेकाहीँ थारु आमाको हातको मयूर भएर, कहिलेकाहीँ गुरुङ लाहुरेको पाखुराको ओम भएर, कहिलेकाहीँ दलित चेलीको घाँटीको फूल भएर, कहिलेकाहीँ भोटेकोशीमा बगेको छातीको गुलाफ भएर बाँचिरहन्छ ।
    घर बग्छ, नाम बग्छ, तर प्रेम बग्दैन । प्रेम त छालाबाट मन मस्तिष्कमा सर्छ ।

  • दुबईमा रामको छलाङ : शिक्षा र सीपले सफलता

    दुबईमा रामको छलाङ : शिक्षा र सीपले सफलता

    लक्ष्मण खनाल
    यूएई
    काठमाडौंको स्वयम्भू, धार्मिक, सांस्कृतिक र ऐतिहासिक पहिचान बोकेको यो ठाउँमा धेरैका बाल्यकालका कथा जोडिएका छन् । त्यही स्वयम्भूको मध्यमवर्गीय परिवारमा जन्मिएका राम मोक्तानको जीवनकथा पनि यहीँबाट शुरु हुन्छ । सामान्य पारिवारिक वातावरणमा हुर्किएका मोक्तानले बाल्यकालमा ठूलाठूला सपना देखेका थिए वा थिएनन्, त्यो अलग विषय हो । तर समयक्रममा उनले भोगेका चुनौती, गरेका निर्णय र अवसरलाई समात्दै अघि बढ्ने दृढताले उनको जीवनलाई एउटा लामो संघर्षमय यात्रामा रुपान्तरण ग¥यो ।


    नेपाली सेनामा कार्यरत बाबु र गृहिणी आमाका तीन सन्तानमध्येका एक रामले आफ्नो बाल्यकाल स्वयम्भूमै बिताए । एक दिदी र एक बहिनीसँगै हुर्किएका उनले पारिवारिक स्रोत सीमित भए पनि शिक्षाको अवसर पाए । आमाबाबुले आफूले सकेको समय, श्रम र आर्थिक स्रोत व्यवस्थापन गरेर छोराछोरीको शिक्षामा लगानी गरे ।
    २०४७ को एसएलसीपछि उच्च शिक्षाको यात्रालाई निरन्तरता दिने क्रममा उनी काठमाडौंको पिपल्स कलेजमा आईकम अध्ययनका लागि भर्ना भए । आईकम उत्तीर्ण गरेपछि संयुक्त पाटन क्याम्पसमा बीकम अध्ययन शुरु गरे । अध्ययनलाई निरन्तरता दिँदै उनले विभिन्न ठाउँमा अध्यापनको कामसमेत गर्न थाले । त्यो समय सम्झिँदा मोक्तानको स्मृतिमा आज पनि एउटा अंक ताजा छ– दुई हजार रुपैयाँ । ‘त्यो बेला दुई हजार रुपैयाँ तलब थियो । झण्डै तीन वर्ष मैले पढाएँ’, उनी विगत सम्झन्छन् । आजको हिसाबले सामान्य लाग्न सक्ने त्यो रकम त्यतिबेला उनको जीवनमा महत्वपूर्ण आम्दानी थियो । अध्ययनसँगै काम अनि आत्मनिर्भर बन्ने अभ्यास पनि ।

    चिसो स्वयम्भूबाट तातो दुबईको सडकसम्म
    ८ अप्रिल १९९८ मा राम मोक्तान दुबई पुगे । स्वयम्भूको चिसो वातावरणमा हुर्किएका रामका लागि दुबईको तातो मौसम र नयाँ परिवेश आफैंमा चुनौतीपूर्ण थियो । नेपालमा बसेर कल्पना गरेको विदेश र वास्तविक विदेशबीचको अन्तर उनले पुगेपछि महसुस गरे ।


    दुबई पुगेपछि मार्केटिङसम्बन्धी काम गर्ने भनिएको थियो । तर कामको वास्तविक स्वरुपमा पुग्दा महिला र पुरुष कामदारका जिम्मेवारी फरक रहेछन् । महिलाले इन्डोर र पुरुषले आउटडोर काम गर्नुपर्ने व्यवस्था थियो । रामले आउटडोर काम गर्न थाले ।


    काठमाडौंको तुलनात्मक रुपमा चिसो वातावरणमा जन्मे–हुर्केका उनलाई दुबईको गर्मीमा बाहिर काम गर्नु सहज थिएन । तर जीवनमा केही गर्नुपर्छ भन्ने अठोटले उनलाई कठिनाइसँग सम्झौता गर्न सिकायो । उनको शुरुआती तलब ९०० दिराम थियो । त्यतिबेला एक दिरामको मूल्य करिब १४ नेपाली रुपैयाँ पर्ने उनी सम्झन्छन् । आजको तुलनामा रकम सानो देखिए पनि त्यस समयको यूएईको जीवनयापनको लागत पनि तुलनात्मक रुपमा कम थियो ।


    रामका अनुसार त्यतिबेला करिब ४०० दिराममा खान र बस्नको आधारभूत खर्च व्यवस्थापन गर्न सकिन्थ्यो । यूएईमा अहिले जस्तो भीडभाड र नेपाली श्रमिकको बाक्लो उपस्थिति पनि थिएन । त्यो समयको यूएई आजको जस्तो थिएन । विदेशी कामदारको विस्तार हुँदै थियो, तर नेपालीको संख्या निकै कम थियो ।

    मेहनतले बदलिएको जिम्मेवारी
    रामको विदेश यात्राको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष उनको कामप्रतिको लगनशीलता थियो । उनले शुरुआत आउटडोर कामबाट गरे पनि केही समयमै आफ्नो क्षमता देखाउने अवसर पाए । कम्पनीमा काम थालेको करिब १५ महिनामै उनी स्टोरमा क्यासियरका रुपमा काम गर्न थाले । आउटडोर कामको तुलनामा स्टोरभित्रको जिम्मेवारी उनका लागि सहज बन्दै गयो । तर उनको प्रगति त्यतिमै रोकिएन ।


    क्यासियरको जिम्मेवारी सम्हालेको करिब ६ महिनामै उनी सिफ्ट इन्चार्ज बने । काम सिक्ने, जिम्मेवारी बहन गर्ने र नयाँ वातावरणमा आफूलाई ढाल्ने उनको क्षमताले उनलाई क्रमशः माथिल्लो जिम्मेवारीतर्फ लैजान थाल्यो । विदेशमा पुगेपछि केवल तलबका लागि काम गर्नेभन्दा पनि काम सिक्दै अघि बढ्ने उनको सोंचले उनलाई फरक बाटोमा पु¥यायो । त्यसको करिब दुई वर्षपछि उनी सोही कम्पनीमा सुपरभाइजर बने । सन् २००० मा सुपरभाइजरको जिम्मेवारी पाएका उनले त्यसपछि पनि एउटै पदमा सीमित भएर बस्नुपरेन । जिम्मेवारी र अनुभव बढ्दै जाँदा उनको कामको दायरा पनि विस्तार हुँदै गयो ।


    कम्पनीका विभिन्न मल्टिपल स्टोरमा काम गर्ने अवसर उनले पाए । फरक–फरक स्टोर, फरक वातावरण र फरक जिम्मेवारीले उनको व्यावसायिक अनुभवलाई थप फराकिलो बनाउँदै लग्यो । यो क्रम सन् २००५ सम्म निरन्तर चल्यो ।

    सफलतासँगै उठेको अर्को प्रश्न
    सन् २००० देखि सुपरभाइजरको जिम्मेवारी सम्हाल्दै आएका रामका लागि सन् २००५ सम्म आइपुग्दा कामको अनुभव निकै फराकिलो भइसकेको थियो । कम्पनी, स्टोर सञ्चालन, कर्मचारी व्यवस्थापन र ग्राहकसँगको व्यवहार लगायतका विषयमा उनले पर्याप्त अनुभव हासिल गरिसकेका थिए ।

    तर मानिसको जीवनमा एउटा बिन्दु यस्तो आउँछ, जहाँ प्राप्त उपलब्धिभन्दा अगाडिको बाटो महत्वपूर्ण बन्न थाल्छ । रामको मनमा पनि त्यही प्रश्न उठ्न थाल्यो– अब यही कम्पनीमा थप के गर्ने ? सुपरभाइजरको जिम्मेवारीमा रहेर उनले आफ्नो भविष्यका सम्भावनाबारे सोंच्न थाले । आफूले सिकेको अनुभवलाई कसरी अगाडि बढाउने भन्ने प्रश्न उनको मनमा गहिरिँदै गयो ।


    त्यो समय यूएईमा व्यक्तिगत रुपमा अगाडि बढ्नका लागि आवश्यक केही प्रक्रियासमेत अहिलेको तुलनामा फरक थिए । उदाहरणका लागि, ड्राइभिङ लाइसेन्स लिनका लागि पनि कम्पनीबाट अनापत्ति प्रमाणपत्र (एनओसी) लिनुपर्ने व्यवस्था थियो । त्यसैले विदेशमा अवसर खोज्नु भनेको केवल विदेश पुग्नु मात्र थिएन । त्यहाँ पुगिसकेपछि पनि विभिन्न प्रशासनिक, व्यावसायिक र सामाजिक सीमाभित्र रहेर आफ्नो बाटो बनाउनुपर्ने अवस्था थियो ।

    परदेशमा नेपाली अनुहारको खोजी
    आज यूएईमा नेपाली समुदायको उपस्थिति ठूलो छ । नेपाली भाषा, संस्कृति, खानपान र समुदायसँग सम्बन्धित गतिविधि सहजै भेटिन्छन् । तर राम मोक्तानले यूएईमा आफ्नो शुरुआती दिन बिताउँदा अवस्था निकै फरक थियो । त्यतिबेला यूएईमा नेपालीको संख्या अत्यन्तै कम थियो । उनको वरिपरि प्रायः फिलिपिनो र भारतीय नागरिकहरु भेटिन्थे । काम गर्ने ठाउँमा पनि उनीहरुकै बाहुल्य थियो । त्यसैले परदेशमा कतै नेपाली अनुहार देखिनु पनि उनका लागि ठूलो भावनात्मक घटना हुन्थ्यो । ‘एकजना नेपाली देख्दा पनि मनमा घरै गएजस्तो आनन्द आउँथ्यो’, राम ती दिन सम्झँदै भन्छन् ।


    परदेशमा आफ्नो देशको मान्छे भेटिनु केवल संयोग थिएन । त्यो घरको सम्झना, आफ्नो भाषा र संस्कृतिको सम्झना तथा आफू एक्लो नभएको अनुभूति थियो । आज यूएईमा नेपालीको बाक्लो उपस्थिति देख्दा रामलाई आफ्नो प्रारम्भिक दिन अझ स्पष्टसँग सम्झना हुन्छ । त्यतिबेला नेपाली समुदाय सानो थियो, अवसर सीमित थिए र विदेशमा आफ्नो पहिचान बनाउने यात्रा झनै कठिन थियो ।

    संघर्षबाट अवसरसम्म
    सन् २००५ सम्म एउटै कम्पनीमा विभिन्न जिम्मेवारी सम्हालिसकेपछि राम मोक्तानको मनमा एउटा कुरा स्पष्ट हुँदै गयो– अनुभव मात्र पर्याप्त छैन, अब सीप र औपचारिक शिक्षालाई पनि आफ्नो यात्राको आधार बनाउनुपर्छ । यूएईमा काम गर्दै आएका नेपालीका लागि त्यतिबेला उच्च शिक्षा हासिल गर्नु सामान्य विषय थिएन ।
    ड्राइभिङ लाइसेन्सका लागि कम्पनीको एनओसी आवश्यक पर्ने अवस्था थियो ।

    त्यसपछि उनले आफ्नो समयलाई अझ व्यवस्थित गर्दै अध्ययनतर्फ ध्यान केन्द्रित गरे । सन् २००६ देखि २००८ सम्मको अवधि उनको जीवनमा अर्को महत्वपूर्ण अध्याय बन्यो । यही अवधिमा उनले आफ्नो व्यावसायिक जीवनलाई नयाँ दिशामा लैजाने उद्देश्यका साथ अध्ययनलाई प्राथमिकता दिए । नेपालमा रहँदादेखि नै कम्प्युटर र प्रविधिसँग सम्बन्धित विषयमा उनको रुचि थियो । त्यसैले उनले आफ्नो पुरानो रुचिलाई औपचारिक शिक्षामा परिणत गर्ने निर्णय गरे ।


    कम्प्युटर नेटवर्किङ, हार्डवेयर लगायतका विषय समेटिएको सूचना प्रविधि अध्ययन रोज्दै उनले मणिपाल विश्वविद्यालयबाट बीएस्सी आईटी अध्ययन पूरा गरे । विदेशमा पूर्णकालीन काम गर्दै उच्च शिक्षा हासिल गर्नु सजिलो थिएन । कामको जिम्मेवारी र पढाइलाई सँगसँगै अघि बढाउन अनुशासन, समय व्यवस्थापन र निरन्तर मेहनत आवश्यक थियो । रामले यही चुनौतीलाई अवसरका रुपमा लिए । उनको हातमा डिग्री र सीप दुवै आएपछि उनको व्यावसायिक यात्राको स्वरुप पनि बदलिन थाल्यो ।

    पेट्रोलियम कम्पनीको हेड अफिससम्म
    सीप र शैक्षिक योग्यता थपिएपछि रामको करिअरले नयाँ गति लियो । सन् २००८ मा उनी बढुवा हुँदै कम्पनीको हेड अफिस पुगे । उनी अब मानव संसाधन अर्थात् एचआरसम्बन्धी काममा प्रवेश गरे । सन् २००८ देखि २००९ सम्म उनले एचआरमा काम गरे । लामो समयसम्म कर्मचारी व्यवस्थापन, संस्थागत प्रक्रिया र कार्यालय सञ्चालनसँग सम्बन्धित विषयमा काम गर्दा उनले व्यवसायको अर्को पक्ष बुझ्ने अवसर पाए ।


    सन् २०१० देखि २०१४ मा उनी आईटी कोअर्डिनेटरको जिम्मेवारीमा पुगे । आईटीमा अध्ययन गरेको ज्ञान र पहिलेको कार्यअनुभवलाई जोडेर काम गर्ने अवसर उनले पाए । वर्षौंसम्म एउटै संस्थामा काम गरेर अनुभव, जिम्मेवारी र आफ्नो स्थान बनाइसकेका काम खोज्दै हिँड्दा उनले आफूलाई थप स्वअध्ययनमा केन्द्रित गरे । आफूले जानेका विषयलाई पुनः रिपिट गर्नेे, नयाँ कुरा सिक्ने र आफ्नो सीपलाई बजारको आवश्यकताअनुसार परिमार्जन गर्ने काम उनले जारी राखे । त्यो समय उनका लागि कठिन थियो, तर त्यही कठिन समयले उनलाई अर्को अवसरका लागि तयार पनि पारिरहेको थियो ।

    युनिलिभरबाट नेस्लेसम्मको यात्रा
    सन् २०१५ मा रामले युनिलिभरमा काम शुरु गरे । उनले फिल्ड म्यानेजरका रुपमा जिम्मेवारी सम्हाले । यसपटक उनले नयाँ कम्पनी, नयाँ संरचना र नयाँ कार्यशैलीमा आफूलाई अनुकूल बनाए । सन् २०१५ देखि २०२५ सम्म उनले युनिलिभरमा निरन्तर काम गरे । दश वर्ष लामो यो यात्राले उनलाई बजार, बिक्री, ग्राहक, व्यवस्थापन र फिल्डस्तरको व्यावसायिक संरचनाबारे थप अनुभव दियो ।


    १९९८ मा यूएई प्रवेश गर्दा ९०० दिरामको तलबबाट शुरु भएको उनको यात्रा आज व्यवस्थापन तहको जिम्मेवारीसम्म आइपुगेको छ । तर रामका लागि पद र तलब मात्र सफलताको मापदण्ड होइनन् । उनले आफ्नो यात्राबाट एउटा फरक निष्कर्ष निकालेका छन्– सीप र शिक्षा जीवनमा जुनसुकै समयमा नयाँ ढोका खोल्न सक्छन् । विदेशमा लामो समय बिताए पनि परिवारप्रतिको सम्बन्ध र जिम्मेवारी उनको जीवनको महत्वपूर्ण पक्ष बनेको छ ।

    केही शब्द, जुन अझै बिर्सन सकेका छैनन्
    रामको जीवनमा धेरै सुखद उपलब्धि छन् । तर केही घटनाहरु यस्ता छन्, जसलाई सम्झँदा आज पनि उनको मन दुख्छ । उनका अनुसार त्यसमध्ये एउटा घटना सन् २०१५ को हो । त्यतिबेला उनी नयाँ जागिरको खोजीमा थिए । आईटी अध्ययन पूरा गरिसकेका र स्किल वर्कका लागि अन्तरवार्ता दिइरहेका थिए । त्यही क्रममा एक भारतीय नागरिकले गरेको प्रश्नले उनलाई गहिरो चोट पु¥यायो । उनले नेपाली नागरिकको क्षमतालाई लिएर आश्चर्य व्यक्त गर्दै नेपालीहरु यस क्षेत्रमा कसरी आए भन्ने आशयको प्रश्न गरेका थिए । नेपालीहरु आफ्नोमा गार्ड र घरायसी काममा मात्र देखेको उल्लेखसमेत गरेका थिए ।


    रामका लागि त्यो टिप्पणी केवल एउटा व्यक्तिको प्रश्न थिएन । उनले त्यसलाई नेपालीको क्षमता र व्यावसायिक पहिचानप्रतिको पूर्वाग्रहका रुपमा अनुभव गरे । उनलाई त्यो घटना आज पनि पीडादायी लाग्छ । तर त्यही घटनाले उनलाई एउटा कुरा अझ बलियोसँग महसुस गरायो– नेपालीले आफूलाई सीप, शिक्षा र व्यावसायिक दक्षतामार्फत प्रमाणित गर्नुपर्छ ।


    नेपाली समुदायमाझ राम
    रामको जीवनको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष उनको सामाजिक सक्रियता हो । विदेशमा व्यक्तिगत सफलता हासिल गरेपछि धेरै मानिस आफ्नो परिवार र करिअरमा मात्र केन्द्रित हुन्छन् । तर रामले भने आफ्नो समय, स्रोत र अनुभवको केही हिस्सा नेपाली समुदायका लागि पनि खर्चिए । विदेशमा बसेर पनि नेपाली समुदायका लागि केही गर्नुपर्छ भन्ने सोंचले उनलाई विभिन्न सामाजिक संस्थासँग जोड्यो ।

    उनको प्राथमिकतामा नेपाली समुदायलाई विभाजित गर्नु होइन, एकताबद्ध गर्नु रह्यो । समस्यामा परेका नेपालीलाई सहयोग गर्ने, अप्ठ्यारोमा परेकालाई उद्धार गर्ने, राहत उपलब्ध गराउने र आवश्यक पर्दा नीतिगत विषयमा समेत सहयोग गर्ने काममा उनले सक्रिय भूमिका खेले । यिनै कामले उनलाई व्यक्तिगत रुपमा आत्मसन्तुष्टि दिएको उनी बताउँछन् ।

    सन् २००५ देखि सामाजिक नेतृत्व
    रामको सामाजिक यात्रालाई हेर्दा सन् २००५ एउटा महत्वपूर्ण वर्ष हो । उनी तामाङ समाज यूएई स्थापनाका संस्थापकहरुमध्ये एक हुन् । संस्थाको नेतृत्वमा समेत उनले जिम्मेवारी सम्हाले । तामाङ समाजको अध्यक्षका रुपमा दुई पटक काम गरिसकेका उनले त्यसपछि नेपाली समाजमा पनि विभिन्न पदाधिकारीका रुपमा काम गरे ।

    यसरी उनको सामाजिक यात्रा कुनै एउटा संस्थामा सीमित रहेन ।
    समुदायका विभिन्न तह र संरचनामा काम गर्ने क्रममा उनले विदेशमा रहेका नेपालीका समस्या नजिकबाट देखे । रोजगार, कानुनी समस्या, आर्थिक कठिनाइ, स्वास्थ्य समस्या, पारिवारिक संकट तथा मृत्युजस्ता संवेदनशील अवस्थामा नेपालीहरुलाई पर्ने कठिनाइ उनले प्रत्यक्ष अनुभव गरे । त्यसले उनको सामाजिक भूमिकालाई अझ जिम्मेवार बनाउँदै लग्यो । सन् २०२५ देखि उनी नेपाली समाज यूएईको अध्यक्षका रुपमा काम गरिरहेका छन् ।

    दुःखमा परेका नेपालीका सहारा
    नेपाली समाज यूएईको नेतृत्वमा पुगेपछि पनि रामको प्राथमिकता औपचारिक पदमा सीमित छैन । लामो समयदेखि बिरामी रहेका नेपालीलाई सहयोग गर्नेदेखि उपचार तथा उद्धारमा सहजीकरण गर्ने, आर्थिक समस्यामा परेकालाई सम्भव सहयोग जुटाउने र विभिन्न कारणले अलपत्र परेकालाई घर फर्काउन पहल गर्ने काममा उनी सक्रिय छन् ।

    विदेशमा सबैभन्दा कठिन अवस्था भनेको मृत्यु हुने नेपालीको शव नेपाल पठाउने विषय पनि हो । परिवार आर्थिक तथा अन्य कारणले अन्तिम संस्कार गर्न नसक्ने अवस्थामा समेत उनले सहयोग र समन्वय गर्ने गरेका छन् । चाहे कोभिडको बेला होस् वा नेपालको जाजरकोटको भूकम्प वा हालैको बाढी होस्, रामले विदेशस्थित सम्पूर्ण नेपाली संघसंस्थाहरुसँग मिलेर समाजको सेवामा योगदान पु¥याउँदै आएका छन् ।


    कहिलेकाहीँ कुनै नेपाली ठगीमा पर्छन् । कहिलेकाहीँ रोजगारीको आशामा विदेश आएर अलपत्र पर्छन् । कसैको कागजातमा समस्या हुन्छ, कसैलाई आर्थिक समस्या पर्छ । यस्ता अवस्थामा सहयोगका लागि फोन आउने क्रम रामका लागि नयाँ होइन । दुःखमा परेका नेपालीको उद्धार, ठगीमा परेकाको सहारा र अलपत्र परेकालाई सहयोग गर्नु उनको दैनिकीजस्तै बनेको छ । उनका लागि सामाजिक सेवा केवल संस्थाको कार्यक्रम होइन, परदेशमा रहेका नेपालीबीचको मानवीय जिम्मेवारी पनि हो ।

    सीप सिकेर आउन सुझाव
    आफ्नो लामो वैदेशिक जीवनलाई फर्केर हेर्दा रामले नेपाली युवाका लागि एउटा महत्वपूर्ण सन्देश दिएका छन् । उनको विचारमा विदेशमा अवसरको कमी छैन । तर अवसर समात्न आवश्यक तयारी भने नेपालमै गर्नुपर्छ । ‘हामीसँग नभएको हाम्रो सीप हो, थ्योरी हो । यी दुई कुरा सुधार गरेर विदेश आयौं भने हामी धेरै अगाडि जान सक्छौं’, उनी भन्छन् । उनका लागि यो भनाइ केवल अनुभवबाट आएको सामान्य सुझाव होइन । आफ्नै जीवनको यात्राले प्रमाणित गरेको निष्कर्ष हो ।


    विदेश आउने नेपालीलाई सम्भव भएसम्म सीप र प्रमाणपत्र लिएर आउन आग्रह गर्छन् । दुवै सम्भव नभए कम्तीमा कुनै एउटा उपयोगी सीप सिकेर आउन उनको सुझाव छ । उनका अनुसार सीप र प्रमाणपत्र भएको व्यक्तिका लागि अवसरको दायरा फराकिलो हुन्छ । नेपाली युवाले सीप हासिल गर्नुपर्छ भन्ने उनको धारणा व्यक्तिको प्रयासमा मात्र सीमित छैन । त्यसका लागि राज्यको भूमिका पनि महत्वपूर्ण रहेको उनी मान्छन् । युवालाई विदेश जानुअघि आवश्यक सीप, भाषा, कामको प्रकृति, कानुनी प्रक्रिया, तलब, सुविधा र सम्भावित जोखिमबारे जानकारी दिने व्यवस्था बलियो बनाउन आवश्यक छ ।


    विदेश जानु भनेको केवल टिकट काटेर अर्को देश पुग्नु होइन । कुन देशमा कुन प्रकारको रोजगारी उपलब्ध छ ? आफ्नो योग्यता र सीपसँग कुन काम मेल खान्छ ? तलब तथा सुविधा कस्तो छ ? कम्पनीको अवस्था कस्तो छ ? कानुनी प्रक्रिया के हो ? कामका लागि आवश्यक कागजात के–के हुन् ? विदेश पुगेपछि आफ्नो अधिकार र जिम्मेवारी के हुन् ? यी प्रश्नको उत्तर खोजेर मात्र विदेश आउनुपर्ने उनको सुझाव छ । उनले बुझेका छन्– विदेशमा सफल हुन केवल भाग्य पर्याप्त हुँदैन । शिक्षा, सीप, मेहनत, अनुशासन र सही निर्णय आवश्यक हुन्छ ।

  • बाढीबाट बल्लतल्ल बाँचेका डंगोल दम्पती

    बाढीबाट बल्लतल्ल बाँचेका डंगोल दम्पती

    कल्पना घिमिरे
    न्यूयोर्क

    कहिलेकाहीँ एक सेकेन्डले नै जीवन र मृत्युबीचको दूरी तय गर्ने रहेछ । एक होइन, आधा सेकेन्ड पनि जीवनमा कति महत्व हुनेरहेछ भन्ने कुरा यिनी बा आमाको भोगाइबाट सिक्न सकिन्छ । गत भदौ १० मा रसुवामा आएको बाढीबाट बाँचेर नयाँ जीवन पाएका बेत्रावतीका डंगोल दम्पतीले सायद जीवनको वास्तविक मूल्य सबैभन्दा गहिरोसँग अनुभूति गरेका होलान् । त्यस दिन बाढी आउनु आधा घण्टा अघिदेखि नै बेत्रावती बजारका टोल–टोलमा प्रहरीले माइकिङ गर्दै थियो, ‘टिमुरेबाट ठूलो बाढी आउँदैछ । सबै सुरक्षित स्थानमा जानुहोस् । बालबालिका र वृद्धवृद्धालाई सुरक्षित स्थानमा लैजानुहोस् ।’


    बाढी आउँदैछ भन्ने सूचना पाए पनि त्यो बाढी यति भयानक होला भनेर बेत्रावतीका ७३ र ७० वर्षीय डंगोल दम्पतीले कल्पनासम्म गरेका थिएनन् । उनले मात्र होइन, त्यहाँका अधिकांश स्थानीयवासीले पनि यस्तो विनाशकारी बाढीको कल्पना गरेका थिएनन् । तर, केही समयमै आएको त्यो ‘हिमसुनामी’ले बेत्रावती बजारलाई सर्लक्कै बगाएर लग्यो । आँखै अगाडि घर, पसल, सम्पत्ति र वर्षौंको मेहनत बाढीको भेलमा हराउँदै गएको त्यो दृश्य सम्झँदा आज पनि उहाँहरुको शरीर सिरिङ्ग हुन्छ ।


    त्यो दिन बाढीको सूचना त आएको थियो, तर त्यसको भयावहता कसैले अनुमान गर्न सकेन । यस्तो अवस्थामा जीवन बचाउनु नै सबैभन्दा ठूलो कुरा रहेछ भन्ने पाठ बेत्रावतीलाई त्यो बाढीले सिकायो । वर्षाको बेला कहिलेकाहीँ खोला बढ्छ भन्ने उनलाई लागेको थियो । स्थानीयवासीले पनि प्रहरीले गरेको माइकिङलाई सामान्य रुपमा लिए । कतिपय युवापुस्ता त बाढी आएको हेर्न भन्दै खोलातिरै लाग्दै थिए ।
    बिहानको चिया खाएपछि छोरा योगेश र नाति सक्षम मर्निङवाकतिर कता लागे, उनलाई थाहै भएन । ‘आमा (श्रीमती) र म घरमै थियौं । आमा खाना पकाउने तयारी गर्दै थिइन् । म भने घर बाहिर बरण्डामा बसेर खोलातिर टोलाइरहेको थिएँ’, उनी त्यो बिहानको दिनचर्या सम्झँदै थिए–


    ‘तरकारी के पकाऊँ ? मासु बनाऊँ है ?’ भन्दै आमा पनि बरण्डामा निस्किइन् । मैले ‘खोला आउँछ भन्दैछन्, के मासु पकाउनु ? बरु छिट्टै गरेर निस्किऔं’ भनें ।
    त्यतिबेला उनीहरुलाई थाहा थिएन केही क्षणमै आफूले वर्षौंदेखि देख्दै आएको त्यो खोला आफ्नो घर, आँगन र सिंगो बेत्रावती बजार नै निल्ने गरी उर्लिएर आउँदैछ भन्ने ।
    नयाँ जीवन पाएर धन्य भएको महसुस गर्दै उनी आफ्नो भोगाइ सुनाउँदै थिए– ‘आमासँग गन्थन गर्दागर्दै माथिबाट खोला मडारिएर कालो मुस्लोसहित आएको देखें । त्यसपछि आत्तिएर ‘छिट्टो बाहिर निस्क’ भन्दै तल झरिहालें । म तल पुगिसक्दा आमा आइपुगेकै थिइनन् । ‘छिट्टो आऊ’ भन्दै चिच्याउँदै म भागेर सडकको पर पुगेछु ।’


    आमा छिट्टो हिँड्न सक्दिनन् । मिर्गौला प्रत्यारोपण गरेकी बिरामी भएकाले अलिकति छिटो हिँड्दा पनि उनलाई गाह्रो हुन्छ । सडकको अलि पर पुग्दा पनि आमालाई नदेखेपछि फेरि लिन फर्किएँ । हत्तपत्त घिसारिँदै भाग्दै गर्दा खै, कसैले तानेर माथि डाँडातिर पु¥याएछ । त्यतिबेला कसले तानेर माथि निकाल्यो भन्ने पनि सम्झन सकिनँ ।


    ‘आमाको खुट्टामा अलिकतिले मात्र लेदोले भेटेन । हामी सडकको उकालोतिर भागिरहेका थियौं, हाम्रो पछिपछि बाढी आइरहेको थियो । अहिले सम्झँदा पनि डरले जिउ काँप्छ, कहाली लाग्छ । भाग्यले बाँचिएछ भन्ने लाग्छ ।’
    बेत्रावती बजारको नजिकै फलाखु खोला छ । अर्को बाढी आएको चाहिँ त्रिशुली खोला भने बजार र मेरो घरबाट पैदल करिब १० मिनेटभन्दा पर छ । त्यो टाढाको खोलाबाट बाढी आएको थियो । त्यति परबाट खोला उर्लेर आउला र सिंगो बजार नै बगाउला भन्ने त मैले सपनामा पनि सोंचेको थिइनँ ।

    भोटेकोशीमा आएको बाढी रसुवा, १० भदौः रसुवाको भोटेकोशी नदीमा आएको बाढीका कारण जिल्लाको उत्तरगया गाउँपालिकामा रहेका प्रभावित क्षेत्र । तस्बिर/ रासस


    वर्षौंदेखि आफूले बस्दै आएको सिंगो बजारलाई त्यो भेलले तहसनहस पारिदियो । थुप्रै आफन्तलाई समेत बगाएर लग्यो । भूकम्पले घर भत्किएपछि छोराले बलियो जग हालेर नयाँ घर बनाएको थियो । बेत्रावती बजारको बीचमा रहेको मेरो घरको चारैतिर घडी राखेर छोराले घण्टाघर बनाएको थियो । त्यसैले बजारमा हाम्रो घरलाई सबैले ‘घण्टाघर’ भनेर चिन्थे ।


    त्यो क्षण सम्झँदा पनि मलाई गाह्रो हुन्छ । बाढीको त्यो डरलाग्दो आवाज, धुलोले छ्याप्पै छोपेर मडारिँदै आएको त्यो पहिरोजस्तो भेल, त्यसले के–कति सोरेर लग्यो, हामीले अनुमान गरेको भन्दा पनि बाहिर होला । विपद् यस्तो हुँदो रहेछ कि आँखै अगाडि मान्छे बगिरहेको देख्दा पनि केही गर्न नसकिने रहेछ । हेर्दाहेर्दै राम मन्दिरबाट दर्शन गरेर फर्किरहेका तीन\चार जना महिलालाई बाढीले झ्याप्पै पा¥यो । हामी कति चिच्यायौं, करायौं, तर केही लागेन । बाढीको आवाज यति डरलाग्दो थियो कि मान्छेको चिच्याहटसमेत सुनिँदैनथ्यो ।


    जसोतसो आफ्नो ज्यान त जोगिएको थियो । तर चारैतिर रुवाबासी र कोलाहल थियो । ‘मेरो फलानो बगायो…, मेरो श्रीमती बगायो…, मेरो आमा छैन…, मेरो बच्चा खोइ ?…’ यस्तै आवाजहरु चारैतिरबाट आइरहेका थिए । केहीबेर अघिसम्म आफ्नै घर आँगनमा रहेका मानिसहरु कहाँ पुगे, को बाँचे, को बगे कसैलाई केही थाहा थिएन ।
    केही समयदेखि अमेरिकाको न्यूयोर्कमा बसोवास गर्दै आएका डंगोल दम्पती लामो समयदेखि नेपाल जान पाएका थिएनन् । श्रीमती (गुप्ता माया) मिर्गौला प्रत्यारोपण गरेकी बिरामी भएकाले चिकित्सकको सल्लाहअनुसार लामो यात्रा गर्न मिल्दैनथ्यो । त्यसैले लामो समयदेखि नेपालमा रहेका आफन्त र परिवारका सदस्यहरुलाई भेट्नसमेत उनीहरुले पाएका थिएनन् ।


    यसपटक भने चिकित्सकले यात्रा गर्न मिल्ने बताएपछि डंगोल दम्पती छोरा र नातिसँगै नेपाल आएका थिए । नुवाकोट बेत्रावतीकै बासिन्दा भएकाले केही दिन काठमाडौंमा आराम गरेपछि उनीहरु बेत्रावती बजारमा रहेको आफ्नै घरमा समय बिताउने योजनामा थिए । बेत्रावती बजारको रमझम, विभिन्न जात्रा, रमिता र भेटघाटका लागि आउने आफन्तहरुको ओहोरदोहोरले उनीहरुको दिनचर्या रमाइलोसँग बितिरहेको थियो । लामो समयपछि आफ्नै जन्मथलोमा फर्केर परिवार र आफन्तसँग समय बिताउन पाउँदा गद्गद् थिए । तर त्यो खुसी धेरै दिन टिकेन ।
    विनाशकारी बाढीले केही क्षणमै उनीहरुको जीवनको सबैभन्दा ठूलो खुसीलाई अकल्पनीय पीडामा बदलिदियो ।


    ‘अहिले सबैभन्दा अपसोच हामीलाई नै छ । हामीले हाम्रो सम्पूर्ण घर, जग्गा जमिन, परिवारका सदस्य र आफन्तहरु गुमायौं । बेत्रावतीका ५७ जना डंगोल परिवारका सदस्य गुमायौं । सबैथोकले भरिपूर्ण भएको मान्छे पनि छिनभरमै रित्तिने रहेछ । बाढीपछि कहाँ बस्नु, के गर्नु ? मान्छेले आफू बसिरहेको घर नै गुमाइसकेपछि ऊसँग बाँकी केही नरहने रहेछ । निमेशभरमै आफूसँग केही बाँकी थिएन ।
    ‘आपत परेपछि दिमागले काम नगर्ने रहेछ । हामी त बेहोसीजस्तै भएका थियौं । छोरा र नाति कहाँ होलान्, के भयो होला, केही सोच्नै सकेनौं । बाँचेका होलान् भन्ने त एक मनमा पनि आएन ।’


    हामी माथि डाँडामा पुगेपछि छोरा र नातिलाई फोन गरें । दुवैको फोन उठेन । ‘त्यसपछि त झन् धेरै डर लाग्यो’, उनी भन्छिन्, ‘अनेकथरी कुरा खेल्न थाले आफ्नो ज्यान त जोगियो, तर छोरा र नातिको के भयो भन्ने थाहा नहुँदा त्यो समय झन् असह्य भयो ।’ केही समयपछि छोराले फोन गरेर हामी ठीक छौं भनेपछि बल्ल सास आयो ।’
    आफू कसरी जोगिने भन्ने चिन्ता गर्नुपर्ने अवस्थामा पनि कतिपय मानिस आफ्ना बहुमूल्य सामान र पैसा निकाल्न घरभित्र पस्दा बेपत्ता भए ।
    त्यसमाथि घटना यति छिटो भयो कि मानिसहरुले सोंच्ने, निर्णय गर्ने र सुरक्षित स्थानमा पुग्ने समय नै पाएनन् ‘मेरी साहिँली बहिनी पनि पैसा र गरगहना झिक्न जाँदा बेपत्ता भइन्’, आमा सुनाउँछिन्– ‘बाढीले घर मात्र बगाएन वर्षौंको मेहनत, परिवारका सम्झना, आफन्तको साथ र आफ्नै थातथलोको एउटा पूरा संसार नै बगाएर लग्यो ।’

  • विश्वव्यापी तापक्रम वृद्धिको मारमा नेपाल : चीन, अमेरिका र भारत प्रमुख उत्सर्जक राष्ट्र

    विश्वव्यापी तापक्रम वृद्धिको मारमा नेपाल : चीन, अमेरिका र भारत प्रमुख उत्सर्जक राष्ट्र

    मेघराज सापकोटा

    १७ असोज, काठमाडौं । हिमालमा वातावरणीय असरका कारण निम्तिएको रसुवाको भोटेकोशी नदीको विपत्तिले नेपाल नै स्तब्ध छ । औद्योगिक देशका कारण निम्तिएको समस्याको रुपमा हिमाली देश नेपाललाई अन्यायपूर्ण असर गरेको छ । नेपालको विपत्तिपछि यो विषयमा संसारभर बहस पैरवी भइरहेको छ । नेपालको उत्तरी सिमानामा अवस्थित रसुवा जिल्लाको लाङटाङ लिरुङ आसपासको उच्च हिमाली भुगोलमा भदौ दोस्रो साता विनाशकारी बज्रपात कुनै सामान्य मौसमी फेरबदल थिएन । यो औद्योगिक देशका कारण निम्ताइएको प्रलय नै हो ।


    उच्च हिमाली भेगमा वायुमण्डलीय तापक्रममा आएको अप्रत्याशित वृद्धिका कारण विशाल हिम चट्टानी पहिरो खसेर लेन्दे र रसुवाको भोटेकोशी नदीको बहावमा एक्कासी प्रतिघन्टा झण्डै २ सय किलोमिटरको गति पैदा भयो । त्यसपछि नदी आसपासका हजारौं नागरिकलाई बाढीले बगायो । भौतिक क्षतिको त कुरा भनिसाध्य नै छैन । हजारौं मानिसले ज्यान गुमाएका छन् ।

    नेपाल सरकारको आधिकारिक तथ्याङ्कअनुसार अहिलेसम्म विपत्तिमा परेर १ हजार ३ सयभन्दा बढी मानिसले ज्यान गुमाएका छन् भने हजारौं स्थानीय बासिन्दा बेपत्ता भएका छन् । अर्बौं रुपैयाँ लागतका जलविद्युत् आयोजना, पक्की पुल, राजमार्ग, बस्ती र खेतीयोग्य जमिन छिनभरमै बालुवा र लेदोमा परिणत भए ।


    वैज्ञानिक अध्ययनहरुले के देखाएको छ भने, रसुवामा फुटेको यो पहरा र बहुलाएको यो नदीको कारक स्थानीय स्तरमा पानी पर्नु वा पहिरो जानु मात्र होइन । यो त विगत दुई सय वर्षदेखि विश्वका धनी तथा औद्योगिक राष्ट्रहरुले आफ्नै विकास र समृद्धिका लागि गरेको अनियन्त्रित वातावरण दोहन, कार्बन उत्सर्जन र त्यसका कारण बढेको विश्वव्यापी तापक्रमको सबैभन्दा ठूलो असर हो । नेपाल जस्तो नगण्य प्रदूषण गर्ने सानो हिमाली देशले अरुले गरेको कामको क्रूर र अन्यायपूर्ण मूल्य चुकाउनुपर्छ भन्ने कुराको प्रत्यक्ष प्रमाण अहिलेको विनाश हो ।

    बाढीले बगरमा परिणत गरेको रसुवाको स्याफ्रुबेसी बजार क्षेत्र स्याफ्रुबेसी (रसुवा), भदौ १० गते रसुवाको भोटेकोशी नदीमा आएको बाढीले बगरमा परिणत गरेको रसुवाको प्रमुख व्यापारिक तथा पर्यटकीय केन्द्र स्याफ्रुबेसी बजार क्षेत्र। तस्बिरः घनश्याम श्रेष्ठ/रासस

    ओजोन तहको विनाशले बजायो खतराको घन्टी
    दुई शताब्दीदेखिको औद्योगिक उन्माद र ओजोन तहको विनाशले पृथ्वीको वातावरणलाई दीर्घकालीन असर गरिरहेको छ । सन् १७५० को आसपासमा यूरोप र अमेरिकाबाट शुरु भएको औद्योगिक क्रान्तिले विश्व अर्थतन्त्रलाई आधुनिकतातर्फ डो¥यायो । तर, यो समृद्धिको जग कोइला, खनिज तेल, डिजेल, पेट्रोल र प्राकृतिक ग्याँस जस्ता इन्धनको अत्यधिक र अन्धाधुन्ध दोहनमा उभिएको थियो ।


    विगत दुई सय वर्षदेखि विकसित देशहरुले आफ्ना कलकारखाना, तापीय विद्युत् गृह, यातायातका साधन र ठूला उद्योगहरु सञ्चालन गर्ने क्रममा वायुमण्डलमा खर्बौं टन हरितगृह ग्यासहरु (विशेषगरी कार्बन डाइअक्साइड, मिथेन र नाइट्रस अक्साइड) छाडे । यसले पृथ्वीलाई प्राकृतिक रुपमा सुरक्षा दिने ओजोन तहमा क्षयीकरण र प्वाल पार्ने काम मात्र गरेन, समग्र पृथ्वीको वायुमण्डललाई एउटा विशाल हरितगृह ग्याँसमा परिणत गरिदियो ।


    वायुमण्डलमा थुप्रिएका यी ग्याँसहरुले सूर्यको तापक्रमलाई बाहिर फर्किन नदिई भित्रै सोसेर राख्न थाले, जसका कारण पृथ्वीको औसत तापक्रम निरन्तर बढ्न थाल्यो । आज विश्वभर देखिइरहेका अप्रत्याशित खडेरी, अतिवृष्टि, भीषण डढेलो र हिमाली क्षेत्रमा हिमनदी पग्लेर आउने बाढी दुई शताब्दी लामो औद्योगिक उन्मादको प्रत्यक्ष उपज हो ।

    कुन देशको भूमिका कति ?
    विश्वव्यापी कार्बन उत्सर्जनमा विश्वका केही ठूला र शक्तिशाली अर्थतन्त्र भएका देशहरुले उत्सर्जन गर्ने कार्बनको मात्रा र बाँकी सिङ्गो संसारको तुलनामा तीन वटा देशको नाम अगाडि आउँछ । उत्तरी छिमेकी चीन, संयुक्त राज्य अमेरिका, भारत, युरोपेली युनियनका देशहरु र रुस नै विश्वव्यापी रुपमा हुने कुल कार्बन उत्सर्जनका प्रमुख जिम्मेवार हुन् । चीनले विश्वको लगभग एक तिहाई कार्बन एक्लै उत्सर्जन गर्छ भने अमेरिका दोस्रो स्थानमा छ । भारत तेस्रो ठूलो उत्सर्जक देश बनेको छ ।

    यसको तुलनामा नेपाल जस्तो भूपरिवेष्ठित हिमाली देशको उत्सर्जन भने नगण्य छ ।
    विश्वव्यापी तापक्रम वृद्धिका लागि कुन देशका नागरिक कति जिम्मेवार छन् भन्ने कुरा केवल देशको कुल उत्सर्जनले मात्र देखाउँदैन । यसको वास्तविक ऐना प्रतिव्यक्ति कार्बन उत्सर्जनको आँकडा हो । अमेरिका, कतार, अष्ट्रेलिया वा क्यानाडाजस्ता अति विकसित र उपभोगवादी देशका एक नागरिकले वर्षभरिमा गर्ने औसत उत्सर्जनको तुलनामा नेपालका नागरिकले गर्ने उत्सर्जन ज्यादै न्यून छ ।

    एक औसत अमेरिकी नागरिकले वर्षमा जति कार्बन डाइअक्साइड वायुमण्डलमा छाड्छन्, त्यति उत्सर्जन गर्नका लागि २७ जना नेपाली नागरिक लाग्छ । विडम्बना के छ भने, जलवायु परिवर्तनका कारण निम्तिने विपद् र जोखिमका हिसाबले नेपाल विश्वकै सबैभन्दा बढी संकटापन्न देशहरुको अग्रपंक्तिमा पर्छ ।

    नेपालको हिमालय क्षेत्रमा भारतीय कालो धुवाँको असर
    हिमाल पगाल्ने अदृश्य आगोको रुपमा कालो धुवाँलाई लिने गरिन्छ । नेपालको हिमालय रेन्जमा त्यहीँ कालो धुवाँले हिमाल पगाल्ने आगोको काम गरिरहेको वैज्ञानिकहरुले बताएका छन् । यो क्षेत्रमा लामो समयदेखि कार्यरत वैज्ञानिकहरु, जलवायु अध्ययन संस्थानहरु र वातावरणविद्हरुका अनुसार नेपालका हिमालहरु पग्लिनु र रसुवामा जस्तै भीषण लेदो बाढी आउनुमा केवल विश्वव्यापी कार्बन उत्सर्जन मात्र जिम्मेवार छैन ।

    यसमा हाम्रो दक्षिणी छिमेकी देश भारत र समग्र गंगाको मैदानबाट उडेर आउने ‘कालो धुवाँका कण’को ठूलो र प्रत्यक्ष भूमिका छ । इन्धन, दाउरा, पराल र पटाका पूर्णरुपमा नजल्दा निस्कने कालो धुवाँलाई ‘ब्ल्याक कार्बन’ भनिन्छ । यी कालो धुवाँका सूक्ष्म कणहरु वायुमण्डलमा तैरिएर हावासँगै उत्तरतर्फ बहन्छन् र उच्च हिमाली क्षेत्रका सेता हिमनदी र हिउँमा गएर जम्मा हुन्छन् ।

    सामान्यतया, सेतो हिउँले सूर्यको किरणलाई करिब ८० देखि ९० प्रतिशतसम्म परावर्तन गरेर हावापानीलाई चिसो राखिराख्छ । तर जब हिउँमा कालो धुवाँका कणहरु थुप्रिन्छन्, हिउँको रङ्ग धमिलो वा कालो बन्छ । यसले सूर्यको तापक्रम परावर्तन गर्नुको सट्टा आफैं सोस्न थाल्छ । नतिजास्वरुप, हिउँ र वरपरको वायुमण्डल द्रुत गतिमा तात्छ, जसले गर्दा हिमनदीहरु सोंचेभन्दा कयौं गुणा तीव्र गतिमा पग्लेर हिमतालहरु फुट्ने र ठूला चट्टानी पहिरो खस्ने गर्छन् ।


    भारतसहित दक्षिण एसियाली क्षेत्रबाट ब्ल्याक कार्बन उत्सर्जन हुने मुख्य स्रोतहरु विभिन्न प्रकारका रहेका छन् । भारत र सीमावर्ती क्षेत्रमा तिहार तथा दीपावलीका बेला एकैपटक पड्काइने करोडांै पटाका र पटाकाबाट निस्कने विषाक्त कालो धुवाँ र रसायनहरु सोझै वायुमण्डलमा फैलिन्छन् । भारतका पञ्जाब, हरियाणा, उत्तर प्रदेश र बिहारका किसानहरुले हिउँदे बाली लगाउनुअघि धान र गहुँको बाँकी पराल खेतमै जलाउने गर्छन् । यसबाट निस्कने विशाल कालो धुवाँको बादल मनसुनी र पश्चिमी वायुसँगै सोझै हिमालय क्षेत्रमा पुग्छ ।


    भारतमा हाल ३० करोडभन्दा बढी सवारीसाधनहरु सञ्चालनमा छन् । यीमध्ये पुराना र डिजेलबाट चल्ने गाडीहरुबाट निस्कने कालो धुवाँ ब्ल्याक कार्बनको ठूलो स्रोत हो । त्यस्तै, राजस्थानको थार मरुभूमिबाट उड्ने धुलिया कणहरु र औद्योगिक करिडोरहरुबाट निस्कने धुवाँ हिमाली टाकुराहरुमा पुगेर हिउँमा बाक्लो लेयरका रुपमा जम्मा हुन्छ ।

    अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा नेपालको निरन्तर आवाज, सुन्न कोही तयार छैन


    संयुक्त राष्ट्रसंघसहित अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा नेपालको तीन दशकदेखि निरन्तर जलवायु परिवर्तनले नेपाललाई पारेको असरका विषयमा आवाज उठाउँदै आएको छ । वर्तमान प्रधानमन्त्री बालेन शाहले पनि संयुक्त राष्ट्रसंघको महासभालाई सम्बोधन गर्दै नेपाललाई परिरहेको असरका विषयमा प्रष्ट कुरा राखेका छन् ।

    यसअघिका प्रधानमन्त्रीहरु शेरबहादुर देउवा, केपी शर्मा ओली र पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ले राष्ट्रसंघ महासभामा यस विषयमा गम्भीरताका साथ आवाज उठाएका छन् । तत्कालीन प्रधानमन्त्री प्रचण्डको निमन्त्रणामा नेपाल आएका राष्ट्रसंघ महासचिव एन्टिनियो गुट्रेसले महासभामै नेपाल पुगेर आफूले दिएको चेतावनीका बारेमा स्मरण गराएका छन् ।


    नेपालले आफूले नगरेको अपराधको सजाय पाइरहेको यो विषय आज मात्र उठाएको होइन । विगत तीन दशकदेखि नेपालले संयुक्त राष्ट्रसंघ र विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय जलवायु सम्मेलनहरुमा आफ्नो आवाज निरन्तर उठाउँदै आएको छ । सन् १९९२ मा ब्राजिलको रियो द जेनेरियोमा भएको संयुक्त राष्ट्रसंघीय जलवायु परिवर्तनसम्बन्धी ढाँचा महासन्धिसँगै नेपालले ‘प्रदूषकले क्षतिपूर्ति तिर्नुपर्छ’ र ‘साझा तर भिन्न उत्तरदायित्व’को सिद्धान्तलाई आत्मसात गर्दै अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा आफ्नो अधिकार मागेको थियो ।


    सन् २००८ मा क्योटो सम्झौता लागू भएपछि नेपालले अति कम विकसित देशहरुको समूहमा रहेर धनी देशहरुले अनिवार्य रुपमा कार्बन उत्सर्जन घटाउनुपर्ने र नेपाल जस्ता साना देशहरुलाई अनुकूलनका लागि आर्थिक सहयोग दिनुपर्ने अडान राखेको छ । सन् २०११ मा नेपालले अतिकम विकसित देशहरुको अध्यक्षको रुपमा जलवायु वित्तमा हिमाली देशहरुको पहुँच सोझै र बिनासर्त हुनुपर्ने मागको नेतृत्व ग¥यो । सन् २०१५ मा फ्रान्सको पेरिसमा भएको ऐतिहासिक सम्झौतामा नेपालले विश्वव्यापी तापक्रम वृद्धिलाई १.५ डिग्री सेल्सियसभन्दा माथि बढ्न दिन नहुने र हिमाली पर्यावरणलाई विशेष संकटापन्न क्षेत्र घोषणा गरिनुपर्ने अडान राखेको थियो ।
    संयुक्त राष्ट्रसंघका महासचिव एन्टोनियो गुटेर्रेसले सन् २०२३ को अक्टोबरमा नेपालको अन्नपूर्ण आधार शिविर र सोलुखुम्बु क्षेत्रको भ्रमण गरेका थिए । भ्रमणका क्रममा हिमालको प्रत्यक्ष अवस्था देखेका गुटेर्रेसले अन्नपूर्णको काखबाटै विश्वलाई सम्बोधन गर्दै भनेका थिए– ‘विश्वको छत पग्लिरहेको छ, अब विश्वका धनी देशहरु जाग्नुपर्छ ।’

    प्रधानमन्त्री शाह र राष्ट्रसंघ महासचिवद्वारा महासभामा चेतावनी
    २०२६ सेप्टेम्बरमा न्यूयोर्कमा आयोजित संयुक्त राष्ट्रसंघको ८१औैं महासभामा हालै रसुवामा आएको प्रलयकारी बाढी र त्यसले निम्त्याएको संकट बहसको केन्द्रीय विषय बन्यो । महासचिव एन्टोनियो गुटेर्रेसले महासभाको उद्घाटन सत्रमा बोल्दै तीन वर्षअघि नेपालका हिमालमा पुगेर दिएको चेतावनी स्मरण गरे । गुटेर्रेसले गम्भीर बन्दै भने, ‘मैले तीन वर्षअघि सगरमाथा र अन्नपूर्णको काखमा उभिएर विश्वको छत भत्किँदैछ भनेर चिच्याएको थिएँ ।

    तर विश्वका ठूला र धनी शक्तिहरुले त्यस चेतावनीलाई बेवास्ता गरे । आज नेपालको रसुवामा भएको विनाश र सयौं निर्दोष मानिसको मृत्यु त्यसैको परिणति हो । प्रदूषण गर्ने औद्योगिक राष्ट्रहरुले आफ्नो प्रतिबद्धता र क्षतिपूर्ति पूरा नगर्दासम्म यो प्रलय रोकिने छैन ।’


    महासभालाई सम्बोधन गर्दै प्रधानमन्त्री बालेन शाहले रसुवा बाढीको दर्दनाक चित्र विश्वसामु राखे । उनले कूटनीतिक औपचारिकताभन्दा माथि उठेर धनी देशहरुलाई सोझै प्रश्न गरे । प्रधानमन्त्री शाहले राष्ट्रसंघमा भने, ‘म यहाँ केवल विकास र लोकतन्त्रका कुरा गर्न आएको होइन, माटो र लेदोमुनि पुरिएका आफ्ना प्रियजनको शव खोजिरहेका हिमाली जनताको कारुणिक रोदन लिएर आएको हुँ ।’

    जलवायु न्यायका लागि राहत, पुनस्र्थापना, पुनर्निर्माण, जिम्मेवारी, क्षतिपूर्ति र उत्थानशीलता हुनुपर्नेमा जोड दिए । अन्तर्राष्ट्रिय शक्तिराष्ट्रहरुको दोहोरो चरित्रमाथि प्रधानमन्त्री शाहले प्रहार गरे । उनले भने, ‘विश्वका ठूला शक्तिहरुले युद्धका लागि ७२ घण्टाभित्र गोलाबारुद र क्षेप्यास्त्र संसारको जुनसुकै कुनामा पु¥याउन सक्छन्, तर जलवायु विपद्बाट घरबारविहीन भएका गरिब र निर्दोष मानिसका लागि क्षतिपूर्ति रकम वर्षौंसम्म कागजी प्रक्रियामा अल्झाइन्छ । यो अन्तर्राष्ट्रिय अन्याय हो ।’


    नेपालले कुल भूभागको झण्डै ५० प्रतिशत बनजंगल जोगाएको, जलविद्युत् र विद्युतीय सवारीलाई तीव्रता दिएर कार्बन न्युट्रल बन्ने दिशामा काम गरिरहेको तर बदलामा विनाश मात्र भोग्नुपरेको उनले स्पष्ट पारे । प्रधानमन्त्री शाहले नेपाल, भारत र चीन मिलेर हिमाल जोगाउन र विपद् व्यवस्थापन गर्न एक साझा प्राविधिक तथा वित्तीय संयन्त्र बनाउनुपर्ने ठोस प्रस्ताव गरे ।

    इसिमोडको प्रतिवेदन– हिमालय क्षेत्रमा प्रलय नजिक छ
    अन्तर्राष्ट्रिय एकीकृत पर्वतीय विकास केन्द्र (इसिमोड)ले मार्च २०२६ मा सार्वजनिक गरेको ‘हिन्दुकुश हिमालय हिमनदी परिदृश्य २०२६’ प्रतिवेदनले हिमाली क्षेत्रको भयावह अवस्था सार्वजनिक गरेको छ । प्रतिवेदनअनुसार हिउँ पग्लिने गति दुई गुणाले बढेको छ । सन् २००० यता हिन्दुकुश हिमालय क्षेत्रमा हिमनदी पग्लेर हिउँ रित्तिने दर पहिलोको तुलनामा दुई गुणाले बढेको छ ।


    हिमालय क्षेत्रमा १ देखि २ डिग्री सेल्सियस तापक्रम बढ्दा हुने सम्भावित महाविपत्तिको चित्र प्रतिवेदनले सार्वजनिक गरेको छ । १ डिग्री तापक्रम बढेमा हिन्दुकुश हिमालय क्षेत्रका ३३% देखि ५०% हिमनदीहरु यो शताब्दीको अन्त्यसम्ममा पूर्ण रुपमा लोप हुनेछन् । हिमतालहरु फुटेर लेदोसहितको बाढी आउनेछ, जसले पहाडी बस्ती र जलविद्युत् आयोजनाहरु ध्वस्त पार्नेछ ।


    २ डिग्री सेल्सियस वृद्धि भएमा ५०% देखि ६०% भन्दा बढी हिमनदीहरु पग्लेर सदाका लागि समाप्त हुनेछन् । शुरुमा विनाशकारी बाढी आउनेछ भने पछि गंगा, सिन्धु र ब्रह्मपुत्र जस्ता ठूला नदीहरु सुक्नेछन् । दक्षिण एसियाका पौने दुई अर्ब मानिसहरु खानेपानी र कृषि संकटमा परी ’जलवायु शरणार्थी’ बन्न बाध्य हुने कुरा प्रतिवेदनमा छ ।

    नेपालले अब के गर्ने त ?
    नेपालले धनी देशहरुसँग दया, भिख वा अनुदान माग्ने होइन । नेपालले आफ्ना अधिकारका रुपमा दुई प्रमुख कोषबाट क्षतिपूर्ति पाउन पहल गर्नुपर्छ । पहिलो अनुकूलन कोष र दोस्रो हानि तथा नोक्सानी कोषबाट क्षतिपूर्ति पाउनुपर्छ । अनकूलन कोषबाट जलवायु परिवर्तनका असरहरुसँग जुध्न, नदीहरुमा तटबन्ध निर्माण गर्न, पूर्वसूचना प्रणाली जडान गर्नका लागि नेपालजस्ता देशलाई तत्काल शतप्रतिशत अनुदानका रुपमा रकम हस्तान्तरण गरिनुपर्छ ।


    रसुवामा जस्तै आएको प्राकृतिक विपत्ति, जहाँ पूर्वतयारी वा अनुकूलनका उपायहरुले काम गर्दैनन् र सोझै जीवन तथा पूर्वाधारको विनाश हुन्छ, त्यसको प्रत्यक्ष आर्थिक भर्पाइ हानि तथा नोक्सानी कोषमार्फत धनी राष्ट्रहरुले गर्नुपर्छ । नेपालले ऋण लिएर विपद्को पुनर्निर्माण गर्ने होइन, बरु विश्वका धनी र बढी उत्सर्जनकर्ता देशहरुबाट ऋणमुक्त सोझै अनुदान र क्षतिपूर्ति पाउन पहल गर्नुपर्नेमा विज्ञहरुको जोड छ ।

    अविरल वर्षा रोकिएर माैसम खुलेसँगै पोखरामा आइतबार बिहान देखिएकाे माछापुच्छ्रे । राधिका कँडेल पोखरा,११ असोज(रासस):


    रसुवाको विनाशकारी बाढी कुनै सामान्य प्राकृतिक दुर्घटना मात्र होइन, यो विश्वका औद्योगिक देशहरुले गरेको वातावरणीय अपराधको परिणति हो । प्रदूषण अरुले गर्ने र त्यसको भयानक मूल्य नेपालका निर्दोष नागरिकले ज्यान दिएर चुकाउनुपर्ने यो व्यवस्था घोर अन्यायपूर्ण छ । यदि विश्वका धनी र औद्योगिक राष्ट्रहरुले तत्काल आफ्नो कार्बन उत्सर्जनमा कटौती गरेनन् र नेपालजस्ता हिमाली देशहरुलाई आवश्यक क्षतिपूर्ति उपलब्ध गराएनन् भने हिमालबाट शुरु भएको यो विनाशको लपेटोले भोलि सिङ्गो पृथ्वी र तिनै धनी राष्ट्रहरुलाई पनि असर पर्नेछ ।


    हिमाल भूगोलका हिसाबले नेपालमा धेरै छ । तर, यसको असर संसारका सबै देशमा पर्ने गरेको छ । हिमाल केवल नेपालको मात्र होइन, सिङ्गो मानव सभ्यताको पानीको स्रोत हो । हिमाल बाँचे मात्र पृथ्वी बाँच्नेछ । त्यसैले नेपाल सरकारले जलवायु परिवर्तनबाट परेका असरका विषयमा आफैंले पनि अन्तर्राष्ट्रिय फोरमहरु तयार गरेर बहस चलाउनु पर्छ ।

    (वातावरणीय क्षेत्रमा क्रियाशील वैज्ञानिक तथा नेपाली विज्ञसँगको कुराकानी, इसिमोडलगायत विभिन्न संघसंस्थाका प्रतिवेदन, संयुक्त राष्ट्रसंघका निर्णय र विभिन्न अनुसन्धान रिपोर्टका आधारमा यो समाचार तयार गरिएको हो । –सम्पादक)

  • भोटेकोशी बाढीबाट प्रभावित कुकुरलाई खाद्य सामग्री सहयोग

    भोटेकोशी बाढीबाट प्रभावित कुकुरलाई खाद्य सामग्री सहयोग

    काठमाडौँ, १७ असोज । रसुवाको भोटेकोशीमा गत भदौ १० गते गएको बाढीबाट प्रभावित सामुदायिक कुकुरलाई खाद्य सामग्री सहयोग गरिएको छ ।
    विपद्का कारण बाटो अवरुद्ध भएपछि राहत तथा उद्धार सेवाबाट वञ्चित भएका रहेका कुकुरलाई नेपाल पशु कल्याण तथा वातावरण समाजले खाद्य सामग्री सहयोग गरेको हो । विपद्का कारण सडक र यातायात सम्पर्क विच्छेद हुँदा समस्यामा परेका कुुकुरलाई ‘टेम्पल डग रेस्क्यु’ को आर्थिक सहयोगमा विश्व खाद्य कार्यक्रमको हेलिकप्टरमार्फत रसुवाको स्याफ्रुबेँसी पुगेर खाद्य सामग्री सहयोग गरिएको हो ।

    नेपाल पशु कल्याण तथा वातावरण समाजकी अध्यक्ष सुमेदा गौतमले विपद्का कारण भोकै बस्न बाध्य कुकुरका लागि स्यार्फुबेँशीसम्म पुगेर खाद्य सामग्री सहयोग गरिएको बताए । मानिसका लागि राहत पुगिरहेका बेला बोल्न नसक्ने निर्दोष जीवहरू भोकै नपरून् भन्ने उद्देश्यले पहल गरिएको उनको भनाइ थियो ।

    “मानिसका लागि राहत पुगिरहँदा बोल्न नसक्ने यी निर्दोष जीवहरू भोकै नपरून् भन्ने हाम्रो प्रयास हो, उनीहरूका लागि केही खाना पुर्याउन सक्नु ठूलो सन्तोषको विषय हो”, अध्यक्ष गौतमले भने । नेपाल पशु कल्याण तथा वातावरण समाजका कार्यकारी निर्देशक हरिप्रसाद जोशीले विपद्का बेला पशुहरू उत्तिकै पीडित हुने भएकाले उनीहरूको जीवन र कल्याणलाई राहत तथा उद्धारको प्राथमिकतामा समेटिनुपर्ने बताए ।

    “विपद् व्यवस्थापन मानिस केन्द्रित मात्र हुनुहुँदैन, मानिससँगै पशुको जीवन र कल्याणलाई राहत व्यवस्थापनको अभिन्न हिस्सा बनाउनुपर्छ”, उनले भने । पशु कल्याण तथा वातावरणको क्षेत्रमा लामो समयदेखि सक्रिय अमि कट्टेलले विपद्का समयमा पशुहरूको अवस्था झनै संवेदनशील बन्ने भएकाले उद्धार तथा राहतका हरेक प्रयासमा उनीहरूलाई प्राथमिकताका साथ समेटिनुपर्ने बताए । उक्त समाजले स्यार्फुबेँसी क्षेत्रमा रहेका ६० भन्दा धेरै कुकुरलाई खाद्य सामग्री सहयोग गरेको छ ।

  • भर्चुअल जिन्दगी

    भर्चुअल जिन्दगी

    बिपुल सिजापती\फ्लोरिडा, अमेरिका

    १७ असोज, काठमाडौं ।

    केही दिन भर्चुअल संसारलाई त्यागेर हेर्नुस्, सामाजिक सञ्जालबाट टाढा हुनुस्, फोन बन्द गर्नुस् त ! धेरै हैन १० दिनपछि फर्किनु र हेर्नुस् त ! पाँच दिनसम्म त कसैले हेक्का नै राख्दैनन् । आठौं दिन धेरै नै हिमचिम भएका र नजिककाले ‘कता गयो हँ !’ भनेर सोधखोज गर्न थाल्छन्– ‘ए ठिकै रहेछ’ भन्छन्, त्यत्ति हो । वास्तवमा हामी बाँचिरहेको दुनियाँ पनि एक किसिमले भर्चुअल दुनियाँ नै हो ।

    के–के न गर्छु भन्ने, म नभए चल्दैन भन्ने सोंचले मान्छे भ्यागुतोले जस्तो छाती फुलाएर मै हुँ भन्ने, असीमित ज्ञानसागरको एक बुँद चाखेर आफूलाई सर्वज्ञ हुँ भन्ने सोंच छ भने केवल १० दिन गुप्तवास बस्नुस् त ! अरुको माया र अनुराग बिर्सेर आफ्नो चाहनालाई ठूलो ठान्ने शहरबाट विलुप्त भएर हेर्नुस् त ! तपाईंले मनमनै लिस्ट बनाएका मान्छेहरुमध्ये कतिले खोज्लान्, कतिले बिर्सेलान्, कतिले वास्ता गर्लान् ! तपाईंको सोचको ! प्रतिशत पनि सत्य स्थापना हुने छैन ।


    वास्तवमा तपाईंको अनुपस्थितिमा समय रोकिएको हुँदैन, जीवन रोकिएको हुँदैन, कतै केही रोकिएको हुँदैन । तपाईंको अनुपस्थितिले कसैलाई असर गरेको हुँदैन, दुःख लाग्ने नाताले कठै भनेर बिर्सन्छन्, दुख्ने नाताले पनि समयसँगै बिर्सने कोसिस गर्छन्, पहिलेझैं आफ्नो धुरमा पृथ्वी घुमिरहन्छ । ‘म बिना या म भइन भने…’ भन्ने साेंचले यहीँ आत्महत्या गर्छ । हो, सम्झनेका आँखा केहीबेर रसाए होलान्, बिर्सनेका लागि बहाना भयो होला, चित्त दुखाएकाले बाडुल्कीमा सम्झे होलान्, चित्त कुँडाएकाले सरापेर केही लेखे भने होलान्, तर ! समय भने फेरि पनि चलिरहेकै हुन्छ ।


    सबै अरुलाई आफ्नो रुप, बैंश, धन, बौद्धिकता, उपलब्धि, सीप देखाउन आतुर छन् । दानी, धर्मात्मा देखाएर सबै चर्चित र प्रशंसित हुन आतुर छन् । अरु केवल माध्यम हुन्, साधन हुन्, मनोरञ्जनको खेलौना मात्रै हुन्, कसैको अनुपस्थितिले केवल एक लाइक मात्रै घट्ने हो, एक जोर थपडी मात्रै नबज्ने हो । जिन्दगी पनि यस्तै हो, यही नै हो ।

    तपाईं हामी केवल एक मैनबत्ती हौं, सलेदो र मैन छउन्जेल हामी बलिरहन्छौं, हाम्रो ताप र प्रकाश अरुले उपभोग गरिरहेका हुन्छन्, हामी सकिएपछि हाम्रो रिक्त स्थान परिपूर्ति गर्ने कोही अर्को भइसकेको हुन्छ, अर्को खोजिसकिएको हुन्छ, ठाउँ खाली जाँदैन । मान्छेको शरीरमा ऊर्जा छउन्जेल चारैतिर उज्यालो देखिन्छ र यो मलिन हुँदै गएपछि मान्छे आफैंमा समेटिन्छ । जंगलमा हराभरा रुखहरुका बीच डढेलोले खाएको एक्लो एक ठुन्को काठ जस्तै, वरिपरि हराभरा भए पनि आफंै भने सकिएको काम नलाग्ने !


    बुद्धि परियार भन्थे, ‘सर, यो मेटालिक साउण्डमा आत्मा छैन, मन छुँदैन, अनुभूति उब्जाउँदैन ।’ हो, धातुका आवाज कर्कश हुन्छन्, काठ र छालाका मादलका आवाजमै आत्मा हुन्छ । भर्चुअल दुनियाँमा रमाउने साधन फाल्दा बिहान उठ्नेबित्तिकैको चराका मधुर गान मीठा सुनिनेछन्, खोलापारि वस्तु रम्घाएको आवाज पनि सुरमा लाग्नेछन्, वारि गोठालाले हकारेको तालमा लाग्नेछन्, बाख्राका म्याँम्याँ छन्दका लाग्नेछन्, भालेको डाँक छाँटका लाग्नेछन् । साँच्चै, धरातलीय सत्य जतिको मीठो रहँदैन भर्चुअल दुनियाँ ।


    चाइनिजहरु भन्छन्, ‘आफंैलाई पनि केही समय देऊ ।’ साँच्चै आफैंलाई समय दिएर हेर्नु ! भागेको पलायन भएको या सक्किएको नठान्नु । भित्रका विकार फाल्नु र हेर्नु आफैंलाई उज्यालिएको अनुहारमा, त्यसैको प्रकाश बाहिर छताछुल्ल छरिनेछ ।
    धेरैले देवकोटालाई पागल भने, सायद तपाईंलाई पनि भन्दा हुन्, मलाई पनि भन्दा हुन् । समझको लेक र ज्ञानको बेसी अनमेल हुनुको अर्थमा कसैलाई पागल संज्ञा दिनु या नदिनु आ–आफ्नो विचार हो, सत्य फेरि पनि अडिग रहन्छ ।

    अरुको सोंच र समझभन्दा पृथक हुँदैमा सबै गलत हुँदैनन्, न त हाम्रो सोंच र समझ अनुकूल हुँदैमा सबै सही हुन्छ । सत्य यी दुवैको मध्य यतै कहीँ हुन्छ र यसलाई छाम्न नसक्दा नै मन दुख्छ । दुखेको पीडामा मान्छेले आफूले नहेरेर टेकेको कदमलाई दोष दिँदैन, टेकिन पुगेको निर्दोष काँडालाई नै दोष दिन्छ ।


    यो सत्य हो, यही सत्य हो भनेर ठान्ने हाम्रो मस्तिष्कको सानो कुनाको उपज नै कति सत्य छ त्यो भन्न सकिन्न । हजारौं वर्ष अगाडिको हाम्रा पूर्खाको सत्य जे थियो त्यो अहिले असत्य भएको छ र त्यही पूर्खाको पालाको सत्य के थियो भनेर हामी खोजीनीति पनि गर्दैछौं । थोरै ज्ञान र जानकारीको आधारमै सत्य ठानेर होम्मिने र बहुलाउनेहरु पनि यहीँ छन् भने हरेक कुरालाई शंकाले हेरेर जीवन बिताउने पनि यहीँ छन् । सत्य पनि एक प्रकारले भर्चुअल नै छ ।


    हेरिल्याउँदा जे सरल छ त्यो अति नै बाङ्गो छ, जे सत्य छ त्यो पूर्णतः नाङ्गो छ । हामी सरल र बाङ्गो, छोपिएको र नाङ्गोबीच कुन, के, कति सरल बाङ्गो छोपिएको या नाङ्गो छ भनेर छुट्याउने कोसिसमा आफैं भ्रमित छौं । हाम्रो सत्य र असत्य दुवै भर्चुअल छन्, हामी भर्चुअल छौं, यो संसार र जिन्दगी नै भर्चुअल छ । शून्यबाट उत्पत्ति र शून्यमै अन्त्यबीचको सारा कुरा भर्चुअल छ ।

  • ऐतिहासिकस्थलमा कांग्रेसको १५औँ महाधिवेशन हुँदै

    ऐतिहासिकस्थलमा कांग्रेसको १५औँ महाधिवेशन हुँदै

    काठमाडौँ, १७ असोजः नेपाली कांग्रेसका संस्थापक एवं प्रथम जननिर्वाचित प्रधानमन्त्री बिपी कोइरालाले निर्वासनबाट स्वदेश आगमनपछि पहिलो सार्वजनिक सम्बोधन गरेको स्थलमा पार्टीको १५औँ महाधिवेशन हुँदैछ । कांग्रेसको १५औँ महाधिवेशन भोलि असोज १८ गते दिउँसो २ः०० बजे टुँडिखेल खुलामञ्चमा उद्घाटन हुँदैछ ।

    त्यही टुँडिखेलमा कांग्रेसका अर्का संस्थापक नेता गणेशमान सिंहले निरंकुश सत्ताको अन्त्यका लागि भएको २०४६ सालको जनआन्दोलनको सफलताको उद्घोष गरेका थिए । महाधिवेशनको उद्घाटन सभापति गगनकुमार थापाले गर्नुहुने भने उद्घाटन सत्रमा कांग्रेसका शीर्ष नेताहरूका साथै मुलुकका प्रमुख राजनीतिक दलका शीर्ष नेताहरूको समेत सम्बोधन हुने बताइएको छ ।

    महाविधेशनको तयारीसम्बन्धी जानकारी दिन आज यहाँ आयोजित पत्रकार सम्मेलनमा देवराज चालिसेले भने, “यो यसकारण पनि ऐतिहासिक महाधिवेशन हो, जुन महाधिवेशनको प्रक्रियाबाट नवपुस्ताका ४४ हजार युवा जिम्मेवारीमा आएका छन् र उनीहरूसहितले छानेका सात हजारभन्दा बढी प्रतिनिधिहरू सहभागी हुँदैछन् ।” गत पुस २८ देखि माघ ३ गते सम्पन्न कांग्रेसको दोस्रो विशेष महाधिवेशनपछि यो महाधिवेशन हुन लागेको उनले जानकारी दिए ।


    कांग्रेसको यस महाधिवेशनबाट पैतिस वर्ष मुनिका युवाका साथ लोकतन्त्र सेनानी, श्रमिक तथा पेसागत समूह र विदेशमा रहेका नेपालीसमेत पहिलोपटक केन्द्रीय समितिमा प्रतिनिधित्व गर्ने अवसर पाउँदै छन् । ‘ऊर्जाशील कांग्रेस, नयाँ सङ्कल्प’ यस महधिवेशनको मूल मन्त्र राखिएको छ । “छलफल सत्रमा नयाँ सङ्कल्पका विषयमा गहन छलफल हुनेछ र यसको कार्यान्वयनको खाका तयार गरिने छ”, प्रवक्ता चालिसेले भने, “यो महाधिवेशनले यी सङ्कल्पलाई कसले कार्यान्वयन गर्न सक्छ भनेर नेतृत्व चयन गर्नेछ । यो महाधिवेशनको सम्पूर्ण प्रयास कांग्रेसमा विधि र पद्धति निर्माण गर्नमा केन्द्रित हुनेछ ।”

    नेपाली राजनीतिमा कांग्रेसले धेरै इतिहास रचेको र अब नयाँ इतिहास निर्माण गर्न चाहेको उल्लेख गर्दै उनले कांग्रेसले अब बिपी कोइरालालाई इतिहासबाट भविष्यसँग जोड्ने र यसका लागि देशको समृद्धिको वैचारिक आधार बिपी विचारलाई बनाइने जानकारी दिए । महाधिवेशनमा देश तथा विदेशबाट महाधिवेशन प्रतिनिधिहरू सहभागी हुन काठमाडौँ आउनेक्रम जारी रहेको र झण्डै सात हजार ५०० महाधिवेशन प्रतिनिधि रहने पार्टी कार्यालयले जनाएको छ ।

    आजैदेखि पार्टी केन्द्रीय कार्यालय सानेपामा महाधिवेशन प्रतिनिधिको दर्ता प्रक्रिया सुरु भएको छ । महाधिवेशन प्रतिनिधिले सहभागिता दर्ताबापत रु तीन हजार ५०० बुझाउनुपर्ने व्यवस्था गरिएको निर्वाचन समितिले जनाएको छ । त्यस्तै, आवास व्यवस्थापन समितिले हरेक निर्वाचन क्षेत्र, जिल्ला र प्रदेशबाट एकरएक जना संयोजक तोकेर सम्बन्धित भूगोलका महाधिवेशन प्रतिनिधिका लागि बसोबासको समन्वय गर्ने प्रबन्ध गरेको जनाएको छ ।

    सहभागीले आवाससम्बन्धी जानकारी ह्वाट्सएप, एआई नम्बर र एसएमएसबाट प्राप्त गर्ने व्यवस्था मिलाइएको आवास व्यवस्थापन समितिले जनाएको छ । भोलि आइतबारको उद्घाटन कार्यक्रमपछि असोज १९ र २० गते बन्दसत्र सञ्चालन हुनेछ । बन्दसत्रमा सभापति, उपसभापति, महामन्त्री, र कोषाध्यक्षले अलगअलग प्रतिवेदन पेस गर्ने तालिका छ ।

    प्रतिवेदनमाथि भूगोलका आधारमा समूह बनाई तीन फरक हलमा छलफल हुनेछ । हरेक हलमा रहेका डिजिटल बोर्डबाट सहभागीले प्रस्तुत प्रतिवेदन सुन्न र हेर्न पाउनु हुने प्रवक्ता चालिसे बताउनुभयो । निर्वाचन समितिले असोज १९ गते अपराह्न २ः०० बजेदेखि ६ः०० बजेसम्म उम्मेदवारी मनोनयनको समय निर्धारण गरेको जनाएको छ । मनोनयन राष्ट्रिय सभागृहमा गरिनेछ । निर्वाचनको कार्यक्रम आवश्यकताअनुसार परिमार्जन हुनसक्ने निर्वाचन समितिले जनाएको छ ।

    सहभागीहरूले प्रयोग गर्ने निजी कार तथा मोटरसाइकल पार्किङ गर्न भृकुटीमण्डप, राष्ट्रियसभागृह र पुरानो बसपार्क क्षेत्र निर्धारण गरिएको छ । ठूला बसका हकमा भने माइतीघरदेखि भद्रकाली खण्डको एक लेनमा पार्किङ व्यवस्था मिलाइएको छ । कांग्रेसको १५औँ महाधिवेशनका सूचना अद्यावधिक गर्न महाधिवेशन स्थल खुलामञ्चमा मिडिया सेन्टर स्थापना गरी मिडिया ब्रिफिङ हुने उनले जानकारी दिए ।

  • जन्मसिद्ध र विदेशी नागरिकता : जिम्बावेका ऐतिहासिक फैसलाहरूबाट के सिक्ने ?

    जन्मसिद्ध र विदेशी नागरिकता : जिम्बावेका ऐतिहासिक फैसलाहरूबाट के सिक्ने ?

    सुरेन्द्र नेपाल श्रेष्ठ
    अर्को देशमा गएर त्यहाँको नागरिकता लिनेबित्तिकै आफ्नो जन्मदेशको नागरिकता स्वतः समाप्त हुन्छ कि हुँदैन ? नागरिकताको यो विषय केवल कानुनी बहस मात्र होइन, यो त व्यक्तिको राज्यसँगको सम्बन्ध, उसको पहिचान र अधिकारसँग जोडिएको गम्भीर संवैधानिक प्रश्न हो । विशेषगरी विदेशमा बसोवास गर्ने र पछि अर्को देशको नागरिकता प्राप्त गर्ने मानिसहरुका लागि यो प्रश्न झनै संवेदनशील हुन्छ ।

    जिम्बाब्वेको संवैधानिक इतिहासमा यही प्रश्नले एउटा महत्वपूर्ण मोड ल्याएको छ । मुतुम्वा जिभा मावेरेको मुद्दाबाट शुरु भएको यो न्यायिक यात्रालाई पछि माड्जिम्बामुटो, ह्वाइटहेड र शा जस्ता फैसलाहरुले थप स्पष्ट बनाउँदै लगे ।
    जिम्बाब्वेको यो अनुभव र नेपालको नागरिकतासम्बन्धी बहसबीच प्रत्यक्ष समानता नभए पनि केही समानता भने देखिन्छ ।

    नेपालको संविधान, नागरिकता ऐन र जिम्बाब्वेको कानून फरक–फरक छन् । तर साझा र महत्वपूर्ण तुलनात्मक प्रश्न भने एउटै छ, ‘के जन्म वा वंशका आधारमा प्राप्त नागरिकता र पछि हासिल गरिएको विदेशी नागरिकतालाई एउटै कानुनी घटनाका रुपमा हेर्न मिल्छ कि मिल्दैन ?’


    यही प्रश्नको उत्तर खोज्दै जिम्बाब्वेको अदालतले नागरिकतालाई राज्यले प्रशासनिक रुपमा दिने एउटा सुविधा मात्र नभई संविधानले स्थापित गरेको गहिरो कानुनी सम्बन्धका रुपमा व्याख्या गर्ने दृष्टिकोण विकास गरेको छ । मावेरेको मुद्दाको महत्व बुझ्न त्यसअघिको कानुनी व्यवस्थालाई बुझ्नु जरुरी छ ।

    सुरेन्द्र नेपाल श्रेष्ठ/ हाल : विन्जर, बेलायत


    जिम्बाब्वेको १९८४ को नागरिकता ऐनअनुसार, कुनै पनि वयस्क नागरिकले विदेशी नागरिकता राख्न पाउँदैनथे । यदि कसैले स्वेच्छाले अर्को देशको नागरिकता लियो भने उसको जिम्बाब्वेको नागरिकता स्वतः समाप्त हुने व्यवस्था थियो । ऐनको दफा ९ ले दोहोरो नागरिकतामा कडा प्रतिबन्ध लगाएको थियो । त्यसैले २०१३ भन्दा अघि विदेशी नागरिकता लिएका जिम्बाब्वेका नागरिकहरुले आफ्नो मौलिक नागरिकता जोगाउनका लागि विदेशी नागरिकता त्याग्नै पर्ने बाध्यता थियो ।


    तर २०१३ मा नयाँ संविधान आयो । यसले नागरिकताको आधार, नागरिकता गुम्ने अवस्थाहरु र दोहोरो नागरिकताको विषयलाई नयाँ संवैधानिक ढाँचामा ल्यायो । संविधानको धारा ३६ ले जन्मकै आधारमा नागरिकता प्राप्त हुने व्यवस्था ग¥यो भने धारा ३९ ले नागरिकता खोसिन सकिने अवस्थाहरु तोक्यो । धारा ४२ ले संसद्लाई नागरिकतासम्बन्धी कानून बनाउने अधिकार दिए पनि दोहोरो नागरिकता निषेध गर्ने अधिकारलाई वंश वा दर्ताबाट नागरिक भएका व्यक्तिहरुसँग मात्र सीमित राख्ने संकेत ग¥यो । यही संवैधानिक परिवर्तनले पुरानो कानून र नयाँ संविधानबीच एउटा ठूलो विरोधाभास र प्रश्न खडा गरिदियो ।


    मुतुम्वा जिभा मावेरेको जन्म ११ जनवरी १९६० मा जिम्बाब्वेको बिन्दुरामा भएको थियो र उनका आमाबाबु पनि त्यहीँका नागरिक थिए । उनले १० जुलाई २००२ मा दक्षिण अफ्रिकाको नागरिकता प्राप्त गरेका थिए ।


    सन् २०१३ मा जिम्बाब्वेमा निर्वाचनको तयारी भइरहेका बेला उनले आफ्नो राष्ट्रिय परिचयपत्रका लागि रजिस्ट्रार–जनरलको कार्यालयमा निवेदन दिए । तर जबसम्म उनले दक्षिण अफ्रिकाको नागरिकता त्याग्दैनन्, तबसम्म जिम्बाब्वेको परिचयपत्र दिन सकिँदैन भन्ने प्रशासनको अडान थियो ।


    मावेरेले यस विषयलाई अदालतमा लिएर गए । उनको तर्क एकदमै सरल थियो, म जिम्बाब्वेमै जन्मेको नागरिक हुँ । मैले दक्षिण अफ्रिकाको नागरिकता त लिएँ, तर जिम्बाब्वेको नागरिकता आफैंले त्यागेको त छैन । के विदेशी नागरिकता लिनुको आधारमा मात्र मेरो जन्मसिद्ध नागरिकता समाप्त भएको मान्न मिल्छ ?
    अन्ततः २५ जुन २०१३ मा जिम्बाब्वेको संवैधानिक अदालतले मावेरेको पक्षमा फैसला सुनायो । अदालतले उनलाई जिम्बाब्वेको नागरिकताको परिचयपत्र दिन विदेशी नागरिकता त्याग्नुपर्ने शर्त राख्न नमिल्ने आदेश दियो ।


    अदालतले संविधानलाई सर्वोच्च कानून मान्दै नागरिकतासम्बन्धी सबै धाराहरुलाई एकीकृत रुपमा व्याख्या ग¥यो । अदालतका अनुसार धारा ३६ अन्तर्गत जन्मबाट प्राप्त नागरिकता धारा ३९ अन्तर्गत विदेशी नागरिकता लिएकै कारण रद्द हुने अवस्था देखिएन । साथै, धारा ४२ ले संसद्लाई दोहोरो नागरिकता निषेध गर्ने अधिकार दिए पनि त्यसले जन्मसिद्ध नागरिकको अधिकारलाई खारेज गर्ने गरी विस्तार गरेको थिएन ।


    त्यसैले ‘जन्मबाट प्राप्त जिम्बाब्वेको नागरिकता विदेशी नागरिकता प्राप्त गरेको कारणले मात्र समाप्त हुँदैन र जन्मसिद्ध नागरिकले विदेशी नागरिकता पनि राख्न सक्छ’ भन्ने अदालतको निष्कर्ष थियोमावेरेको फैसलाले नयाँ कानून बनाएको होइन, बरु संविधानले जन्मसिद्ध नागरिकलाई दिएको अधिकारलाई पुरानो कानूनको बहानामा प्रशासनले सीमित गर्न नसक्ने कुरा स्पष्ट पारेको हो ।


    मावेरेको फैसलापछि यही प्रश्न फेरि अर्को मुद्दाको रुपमा आयो । पहिलो, फराइ ड्यानियल माड्जिम्बामुटोविरुद्ध रजिस्ट्रार–जनरल तथा अन्य ।


    माड्जिम्बामुटो जिम्बाब्वेमै जन्मिएका थिए र उनका एक अभिभावक जिम्बाब्वेका नागरिक थिए । सन् २००३ मा रोजगारीका लागि बेलायत गएका उनले जिम्बाब्वेको राहदानीको म्याद सकिएपछि बेलायती राहदानी लिन खोजे । पछि आमाको दक्षिण अफ्रिकी जन्मको आधारमा उनले दक्षिण अफ्रिकाको राहदानी पनि प्राप्त गरे ।
    उनको समस्या पनि मावेरेकै जस्तै थियो । के दक्षिण अफ्रिकी राहदानी बोकेर जिम्बाब्वे प्रवेश गर्दा उनलाई विदेशी नागरिकसरह व्यवहार गरिने हो ?


    ४ जुन २०१४ मा संवैधानिक अदालतले उनकै पक्षमा फैसला ग¥यो । अदालतले स्पष्ट रुपमा भन्यो कि जन्मबाट नागरिक भएको व्यक्तिले विदेशी नागरिकता प्राप्त गरेकै कारण जिम्बाब्वेको नागरिकता गुमाउनु पर्दैन । उसलाई विदेशी नागरिकता र विदेशी राहदानी प्रयोग गर्ने अधिकार पनि हुन्छ ।


    यो फैसलाले मावेरेको सिद्धान्तलाई अझ फराकिलो बनायो । मावेरेको मुद्दा मुख्यतया राष्ट्रिय परिचयपत्रमा केन्द्रित थियो भने माड्जिम्बामुटोको मुद्दाले अझ गहिरो प्रश्न उठाउँदै गयो । यदि कुनै व्यक्ति जन्मबाट जिम्बाब्वेको नागरिक हो र उसले विदेशी राहदानी प्रयोग गर्छ भने जिम्बाब्वे प्रवेश गर्दा उसको नागरिक अधिकार कसरी सुनिश्चित हुन्छ ?


    अदालतले नागरिकको जिम्बाब्वे प्रवेश, बसोवास र फर्कने अधिकारलाई संविधानले दिएको स्वतन्त्र आवागमनको अधिकारसँग जोडेर हे¥यो । केवल विदेशी राहदानी देखाएको आधारमा कसैलाई विदेशी नागरिकको रुपमा व्यवहार गर्न मिल्दैन भन्ने निष्कर्ष अदालतले निकाल्यो । यति मात्र होइन, अदालतले दक्षिण अफ्रिकी राहदानीमा समेत जिम्बाब्वेमा बिना रोकटोक र सहज रुपमा बस्न पाउने अधिकार उल्लेख गर्न आदेश दियो ।


    दोस्रो, रोलान्ड ह्वाइटहेडविरुद्ध रजिस्ट्रार–जनरल अफ सिटिजनसिप तथा अन्य । ह्वाइटहेड सन् १९४४ मा तत्कालीन दक्षिण रोडेसियामा जन्मिएका थिए र उनकी आमा पनि त्यहीँ जन्मिएकी थिइन् । पछि उनले दक्षिण अफ्रिकी नागरिकता पनि प्राप्त गरे । तर, प्रशासनले उनको जिम्बाब्वेको नागरिकताको बारेमा प्रश्न उठाउन थाल्यो ।


    सन् २०१३ मा सर्वोच्च अदालतले उनलाई जिम्बाब्वेको जन्मसिद्ध नागरिक घोषणा ग¥यो । अदालतले मावेरे मुद्दाको तर्कलाई आत्मसात् गर्दै भन्यो कि धारा ३६(१) अन्तर्गत प्राप्त गरिएको नागरिकता राज्यले सजिलै खोस्न सक्दैन र जन्मसिद्ध नागरिकका लागि दोहोरो नागरिकतामा कुनै रोक छैन ।
    अदालतको तर्क एकदमै प्रस्ट थियो । कसैले दक्षिण अफ्रिकी नागरिकता लिएकै भरमा उसको जिम्बाब्वेको जन्मसिद्ध नागरिकताको अस्तित्व हराउँदैन । यसरी मावेरे मुद्दाले स्थापना गरेको संवैधानिक सिद्धान्त ह्वाइटहेड मुद्दामार्फत फेरि एकपटक बलियो भयो ।


    यी दुवै फैसलालाई नियाल्दा एउटा महत्वपूर्ण कुरा बुझिन्छ । नागरिकता पाउनका लागि राष्ट्रिय परिचयपत्र अनिवार्य शर्त होइन । वास्तवमा, नागरिकता त कानून वा संविधानबाटै प्राप्त भइसकेको हुन्छ । परिचयपत्र, राहदानी वा अन्य कागजातहरु त केवल त्यसलाई प्रमाणित गर्ने माध्यम मात्र हुन् ।


    जिम्बाब्वेको नयाँ संविधान लागू भएपछि नागरिकताको बहस यही विषयमा केन्द्रित भयो । नागरिकता जन्म वा वंशका आधारमा स्वतः प्राप्त हुने प्रक्रिया हो । रजिस्ट्रार–जनरलले परिचयपत्र दिएको दिनदेखि मात्र मानिस नागरिक बन्ने होइन ।
    मावेरे, माड्जिम्बामुटो र ह्वाइटहेडका फैसलाहरुले प्रशासनिक कागजात र संवैधानिक नागरिकताबीचको भिन्नतालाई प्रस्ट पारेका छन् । जिम्बाब्वेको संविधानअनुसार नागरिकता कुनै सरकारी कार्यालयले आफ्नो इच्छाअनुसार दिने वा नदिने ’सुविधा’ मात्र होइन ।


    त्यसपछि आयो ’शा’ मुद्दा । मावेरेको फैसलाको करिब नौ वर्षपछि यो विषय फेरि हरारे उच्च अदालतमा पुग्यो । मुद्दा थियो, ब्रायन शा र अर्कीविरुद्ध रजिस्ट्रार–जनरल अफ सिटिजनसिप तथा अन्य । यसको फैसला २५ मार्च २०२२ मा भयो ।
    ब्रायन शाको जन्म दक्षिण अफ्रिकाको जोहानेसबर्गमा भएको थियो । उनकी आमा जिम्बाब्वेकी नागरिक थिइन् र उनको जिम्बाब्वेसँग गहिरो र वास्तविक सम्बन्ध थियो । उनकी छोरी एश्ले पनि जिम्बाब्वेमा जिम्बाब्वेकी आमाबाटै जन्मिएकी थिइन् । उनीहरु दुवैसँग दक्षिण अफ्रिकी नागरिकता थियो । तर, प्रशासनले उनीहरुको जिम्बाब्वेको नागरिकता स्वीकार गर्नका लागि दक्षिण अफ्रिकी नागरिकता त्याग्नुपर्ने अडान राख्यो । छोरी एश्लेलाई त परिचयपत्रमा विदेशी नागरिक नै भनिएको थियो ।
    यो विवाद जब अदालत पुग्यो, हरारे उच्च अदालतका न्यायाधीश क्वेन्डाले मावेरेको फैसलालाई आधार मानेर जन्मसिद्ध नागरिकताको अधिकारलाई अत्यन्तै बलियो संवैधानिक अधिकारको रुपमा व्याख्या गरे ।


    अदालतको निर्णय प्रस्ट थियो । ब्रायन र उनकी छोरी दुवै जिम्बाब्वेका जन्मसिद्ध नागरिक हुन् र उनीहरुले नागरिकताका सम्पूर्ण अधिकार र दायित्व भोग्न पाउँछन् । त्यो अधिकार पाउनका लागि दक्षिण अफ्रिकी नागरिकता त्याग्नुपर्ने कुनै बाध्यता छैन । शा मुद्दाले अर्को एउटा महत्वपूर्ण पक्ष पनि स्पष्ट पा¥यो । ब्रायन शाको जन्म जिम्बाब्वेमा नभए पनि उनकी आमा जिम्बाब्वेकी नागरिक थिइन् र उनको जिम्बाब्वेसँगको वास्तविक सम्बन्धलाई अदालतले स्वीकार ग¥यो ।


    यसले के देखाउँछ भने जिम्बाब्वेमा नागरिकता केवल जन्मस्थानको कुरा मात्र होइन । यसमा अभिभावकको नागरिकता र व्यक्तिको वास्तविक बसोवासको सम्बन्ध पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण हुन्छ । मानिस केही समयका लागि बाहिरै बसोवास गरेर मात्र आफ्नो देशसँगको वास्तविक सम्बन्ध गुमाउँदैन भन्ने मान्यता अदालतले लियो ।
    यो न्यायिक विकासक्रम नेपालको सन्दर्भमा पनि निकै सान्दर्भिक छ, जहाँ प्रवासी नेपालीहरुको वंशज नागरिकता कायम रहने वा नराख्ने विषयमा निरन्तर बहस भइरहेको छ ।

    नेपालको संविधानले नागरिकताको अधिकार र वंशजको आधार तय गरेको छ, तर विदेशमा बसोवास गर्दै अर्को देशको नागरिकता लिएका नेपालीहरुको संवैधानिक सम्बन्ध कसरी रहने भन्नेमा प्रशासनिक र कानुनी अन्योल छ । जिम्बाब्वेको अनुभवले तुलनात्मक अध्ययनका लागि महत्वपूर्ण आधार प्रदान गर्दछ ।


    विशेषगरी, यदि संविधानले वंशजको नागरिकताको जग बसालेको छ भने, के सामान्य कानून वा प्रशासनिक प्रक्रियाले त्यो संवैधानिक अधिकारलाई खुम्च्याउन सक्छ ? भन्ने गम्भीर प्रश्न खडा गर्दछ । जिम्बाब्वेको फैसलाले नागरिकतालाई राज्यको प्रशासनिक कृपा नभई संविधानले स्थापित गरेको कानुनी सम्बन्धको रुपमा व्याख्या गरेको छ । अन्ततः, यो बहस नागरिकताको मात्र नभई संविधानको सर्वोच्चता र प्रशासनिक निकायले संविधानको मूल भावनालाई कुन सीमासम्म व्याख्या गर्न पाउँछ भन्ने विषयसँग जोडिएको छ ।

    हाल विन्जर, बेलायत

  • जलवायु न्यायको नेतृत्वका लागि नेपालको उपयुक्त समय

    जलवायु न्यायको नेतृत्वका लागि नेपालको उपयुक्त समय

    डा. कटक मल्ल

    हिमाली संकट र जलवायुजन्य विपद्को स्वरुप
    हिमालय क्षेत्रमा जलवायु परिवर्तनको असर तीव्र रुपमा देखिन थालेको छ । हिउँ र हिमनदीहरु पग्लने मात्र नभई पहाडका चट्टानहरु अस्थिर बनेर भत्किने क्रम बढेको छ । २६ अगस्ट २०२६ मा लाङटाङ लिरुङ हिमालको उत्तरी भागबाट विशाल चट्टान खस्दा हिमपहिरो आई भोटेकोशी नदी थुनियो र पछि आएको विनाशकारी बाढीले ठूलो जनधनको क्षति पु¥यायो । यसले नेपाल र तिब्बत दुवैतर्फ गम्भीर नोक्सानी गराएको छ ।


    यो केवल प्राकृतिक विपद् वा दैवको लीला होइन । वैज्ञानिक अध्ययनहरुका अनुसार यो मानव सिर्जित संकट हो । ‘इन्टरगभर्नमेन्टल प्यानल अन क्लाइमेट चेन्ज’ (आईपीसीसी) को २०२३ को प्रतिवेदनले जलवायु परिवर्तनमा देशहरुको असमान ऐतिहासिक योगदान र त्यसबाट पर्ने असमान प्रभावलाई स्पष्ट पारेको छ ।
    औद्योगिक उत्सर्जन र तापक्रम वृद्धिका कारण पहाड र माटोलाई जोडेर राख्ने ‘पर्माफ्रस्ट’ (जमेको माटो र चट्टान) पग्लिँदै जाँदा चट्टान खस्ने, हिमपहिरो जाने र हिमताल फुट्ने जोखिम तीव्र भएको छ । डिजेल, कोइला र दाउरा अपूर्ण रुपमा जल्दा निस्कने ‘ब्ल्याक कार्बन’का साथै कार्बन डाइअक्साइड, मिथेन र नाइट्रस अक्साइड जस्ता हरितगृह ग्यासहरु यसका मुख्य कारक हुन् ।

    ऐतिहासिक जिम्मेवारी र ‘अन्यायपूर्ण समृद्धि’
    विश्वव्यापी औद्योगिक उत्सर्जनमा विकसित र धनी राष्ट्रहरुको ठूलो योगदान छ । यसको विपरीत, नेपालको योगदान करिब ०.१ प्रतिशत मात्र छ । कम उत्सर्जन गर्ने तर ठूलो क्षति व्यहोर्न बाध्य नेपालजस्ता देशहरु जलवायु अन्यायबाट पीडित छन् । औद्योगिक देशहरु अरुको पीडाका बीच समृद्ध बनेका हुन्, जसलाई ‘अन्यायपूर्ण समृद्धि’ भन्न सकिन्छ ।


    जलवायु महासन्धिका बहुपक्षीय वार्ताहरुमा विकसित देशहरु ऐतिहासिक उत्सर्जनको जिम्मेवारी लिन अनिच्छुक छन् । अमेरिका यसको विपक्षमा उभिँदै आएको छ भने युरोपेली संघ तुलनात्मक रुपमा सहयोगी देखिन्छ । अर्कोतर्फ, चीन र भारत नयाँ र ठूला उत्सर्जकका रुपमा अगाडि आएका छन् ।


    क्योटो प्रोटोकल (१९९७)ले विकसित देशहरुलाई बाध्यकारी लक्ष्य तोके पनि अमेरिकाले त्यसलाई अनुमोदन गरेन भने विकासशील देशहरु दायरामा परेनन् । सन् २०१५ को पेरिस सम्झौताले तापक्रम वृद्धिलाई १.५ डिग्री सेल्सियसमा सीमित राख्ने लक्ष्य लिए पनि राष्ट्रिय उत्सर्जन कटौतीका लक्ष्यहरु बाध्यकारी नहुनु र बलियो कानुनी दण्डको व्यवस्था नहुनु यसको मुख्य कमजोरी हो । अमेरिकामा सरकार परिवर्तनसँगै जलवायु सहायता र कोषबाट पछि हट्ने प्रवृत्तिले थप जटिलता थपेको छ ।

    डा. कटक मल्ल

    जलवायु न्याय : परोपकार होइन, अधिकार र दायित्व
    जलवायु न्याय सहायता वा परोपकारको विषय होइन; यो जिम्मेवारी, जवाफदेहिता र मानवीय मर्यादाको विषय हो । बारम्बार आउने विपद्पछि पुनःनिर्माणका लागि नेपालले आफ्ना सीमित विकास बजेट कटौती गर्ने वा ऋण लिने अवस्था अन्यायपूर्ण छ ।


    सन् २०२३ को कोप–२८ मा स्थापना भएको ‘क्षति तथा नोक्सानी कोष’ (लस एण्ड ड्यामेज फण्ड)बाट नेपालले क्षतिपूर्ति दाबी गर्नु पूर्णरुपमा तर्कसङ्गत छ । नेपाल सरकारको आँकलनअनुसार अनुकूलनका लागि वार्षिक करिब २.१ अर्ब अमेरिकी डलर आवश्यक पर्छ, जबकि अन्तर्राष्ट्रिय कोषमा हालसम्म निकै कम रकम जम्मा भएको छ । त्यसैले नेपालले केवल एउटै कोषमा निर्भर नरही अनुदान, सहुलियतपूर्ण ऋण, बिमा र बहुपक्षीय विकास बैंकहरु सम्मिलित ‘बहुस्रोत वित्तीय रणनीति’ (मल्टि–सोर्स फाइनान्सिङ स्ट्राटेजी) अपनाउनु आवश्यक छ ।

    अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा नेपालले उठाउनुपर्ने प्रमुख ५ माग
    आर्थिक क्षतिपूर्तिले मात्रै हिमालय क्षेत्रको सुरक्षा हुन सक्दैन । नेपालले संयुक्त राष्ट्रसंघको महासभा, सुरक्षा परिषद् र अन्तर्राष्ट्रिय न्यायालयमार्फत औद्योगिक राष्ट्रहरुलाई दायरामा ल्याउन निम्नलिखित पाँच सूत्रीय माग स्पष्ट रुपमा राख्नुपर्छ ः

    १. उत्सर्जनमा तीव्र कटौती : धनी र औद्योगिक राष्ट्रहरुले १.५ डिग्री सेल्सियसको लक्ष्यअनुरुप हरितगृह ग्यास उत्सर्जनमा गहिरो र निरन्तर कटौतीको प्रतिबद्धता जनाउनुपर्ने ।
    २. अनुकूलन वित्तको विस्तार : जोखिममा रहेका देशहरुका लागि अनुकूलन सहायता सहज, पर्याप्त र पूर्वानुमानयोग्य रुपमा उपलब्ध गराइनुपर्ने ।
    ३. अनुदानमा आधारित क्षतिपूर्ति : क्षति तथा नोक्सानी व्यहोर्ने देशहरुलाई ऋण नभई अनुदानका रुपमा वित्तीय सहयोग दिनुपर्ने ।
    ४. प्रविधि र वैज्ञानिक हस्तान्तरण : हिमाली क्षेत्रको हिममण्डलमा भइरहेको परिवर्तन अनुगमन गर्न आवश्यक आधुनिक प्रविधि र वैज्ञानिक ज्ञान हस्तान्तरण गरिनुपर्ने ।
    ५. पूर्वसूचना प्रणाली : हिमाली जोखिमको पूर्वपहिचान र सम्बोधनका लागि अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको समन्वित पूर्वसूचना प्रणाली (अर्ली वार्निङ सिस्टम) स्थापना गरिनुपर्ने ।

    विश्वव्यापी नेतृत्वका लागि नेपालको कदम
    नेपालले आफ्नो आन्तरिक प्रदूषण नियन्त्रण गर्ने दायित्व पूरा गर्दैगर्दा ऐतिहासिक उत्सर्जकहरुलाई उनीहरुको विश्वव्यापी जिम्मेवारी सम्झाउन पछि पर्नु हुँदैन । अफ्रिकी ‘लेक चाड बेसिन’ संकटका बेला ल्याइएको संयुक्त राष्ट्रसंघीय सुरक्षा परिषद्को प्रस्ताव २३४९ को नजिरलाई पछ्याउँदै नेपालले जलवायु परिवर्तनलाई वातावरणीय–सुरक्षा खतराका रुपमा मान्यता दिलाउन सुरक्षा परिषद्को बैठक माग गर्न सक्छ ।


    नेपालले राष्ट्रिय रुपमा जलवायु क्षतिको आधिकारिक अभिलेखीकरण गरी कानुनी आधार तयार गर्नुपर्छ । भानुआटुको पहलमा अन्तर्राष्ट्रिय न्यायालयले अघि बढाएको उत्सर्जक राष्ट्रहरुको कानुनी दायित्वसम्बन्धी अवधारणालाई नेपालले संयुक्त राष्ट्रसंघमा थप सशक्त रुपमा उठाउनुपर्छ । आसन्न कोप–३१ जस्ता विश्वव्यापी मञ्चहरुमा नेपालले हिमाली क्षेत्र र जलवायु पीडितहरुको तर्फबाट कूटनीतिक र नैतिक नेतृत्व लिने साहस देखाउनु नै आजको आवश्यकता हो ।

    (स्टकहोम सेन्टर फर इन्टरनेसनल ल एण्ड जस्टिस, स्टकहोम युनिभर्सिटीका सिनियर फेलो डा. कटक मल्लसँग कुराकानीमा आधारित)

  • नेपकालीको ‘ब्रह्माण्ड’ सार्वजनिक

    नेपकालीको ‘ब्रह्माण्ड’ सार्वजनिक


    १७ असोज, न्यूयोर्क । हिमालयको आध्यात्मिक दर्शन र पश्चिमी हेभी मेटल संगीतलाई मिलाएर नेपाली–अमेरिकी ब्याण्ड नेपकालीले नयाँ गीत ‘ब्रह्माण्ड’ (ब्रह्माण्ड– द युनिभर्स)को म्युजिक भिडियो सार्वजनिक गरेको छ ।
    अमेरिकाको क्यालिफोर्नियास्थित लङ बिचमा आधारित एथनिक मेटल ब्याण्ड नेपकालीले आफ्नो संगीत शैलीलाई ‘स्पिरिचुअल मेटल’ भन्छ । ब्याण्डले आक्रामक गिटार रिफ, जनजातीय ताल, मन्त्रजस्ता स्वर र पूर्वीय परम्परागत बाजालाई हेभी मेटलसँग जोड्ने काम गरेको छ ।


    ‘ब्रह्माण्ड’ गीतको शुरुवातमा गायत्री मन्त्र हुन्छ । संस्कृत श्लोकबाट साधकले मायाको भ्रम र अज्ञानको अन्धकारमा हराएको अवस्था बताउँछ । ब्रह्माण्डको विशालतामा आफूलाई धुलोको कणजस्तै सानो ठान्दै साधक प्रजापति ब्रह्माको शरणमा पुग्छ । गीतको अंग्रेजी कोरसमा साधकले ब्रह्मदेवसँग बाटो देखाउन, दर्शन दिन र मुक्तितर्फ डो¥याउन प्रार्थना गर्छ । आध्यात्मिक खोज, आत्मसमर्पण र सृष्टिकर्ताप्रतिको श्रद्धा गीतको मुख्य भाव हो ।


    गीतको अन्तिम भागमा भगवान् ब्रह्मासँग साधकको संवाद देखिन्छ । साधकको पुकार सुनेपछि ब्रह्माले आशीर्वाद दिँदै पूर्णताका लागि त्रिमूर्तिको आशीर्वाद खोज्न निर्देशन गर्छ । सम्पूर्ण सृष्टिका लागि अनुग्रह र शाश्वत आनन्दको कामना गरेर गीत समाप्त हुन्छ । ब्याण्डका अनुसार ‘ब्रह्माण्ड’ आध्यात्मिक संघर्ष, अज्ञानमा प्रकाशको खोजी र दिव्य ब्रह्माण्डप्रति समर्पणमा केन्द्रित छ । गीतमा हेभी मेटलका गिटार रिफ र ड्रमसँग सितार, तबला र हार्मोनियमजस्ता परम्परागत बाजा प्रयोग गरिएको छ ।


    नेपकालीले गीतमा प्रतिरोध, उपचार, आशा र सशक्तीकरणका विषय समेटेको छ । ऊर्जावान लाइभ प्रस्तुति र सन्देशमूलक संगीतमार्फत ब्याण्ड आफूलाई केवल संगीत समूह होइन अभियानको रुपमा देख्न खोज्छ । पहिले सार्वजनिक भएको नेपकालीको ‘महाकाली’ गीतको इन्जिनियरिङ ग्रामी अवार्डका लागि डेनिस मुडी मनोनित थिए, जबकि भिडियो निर्देशन जेनिश जोशीले गरेका थिए । ब्याण्डका अनुसार त्यो म्युजिक भिडियो ग्रामी २०२५ को श्रेष्ठ म्युजिक भिडियो विधाका लागि विचाराधीन सूचीमा थियो ।


    ‘महाकाली’पछि नेपकालीले ‘ब्रह्माण्ड’ सार्वजनिक ग¥यो । ब्याण्डमा अर्पण कार्की (मुख्य स्वर, हार्मोनियम र ह्यान्ड ड्रम), सन्नी श्रेष्ठ (गिटार र संगीत संयोजन), सेथ हर्नान्डेज (ड्रम), सेजार तिहेरास (बेस), ¥यान्डी टी होलिङ्गर (सितार), साहेब सिंह (तबला) र माइक थापा (दोस्रो गिटार) समावेश छन् ।


    पश्चिमी मेटल संगीत र हिमालयको सांस्कृतिक तथा आध्यात्मिक सम्पदाको मिलनबाट नेपकाली अन्तर्राष्ट्रिय संगीत क्षेत्रमा आफ्नो पहिचान विस्तार गर्ने प्रयास गरिरहेको छ । ब्याण्डको गतिविधि र गीतसम्बन्धी थप जानकारी www.nepcalimusic.com मा उपलब्ध छ ।

  • एनआरएनएको राहत अभियान जारी

    एनआरएनएको राहत अभियान जारी

    १७ असोज, न्यूयोर्क । भोटेकोशी बाढीका कारण रसुवा र नुवाकोटमा प्रभावित नागरिकको उद्धार तथा राहतका लागि गैरआवासीय नेपाली संघ (एनआरएनए)ले सञ्चालन गरिरहेको राहत तथा मानवीय सहयोग अभियानअन्तर्गतका गतिविधिहरु २८औं दिनमा पनि निरन्तर जारी रहेको बताइएको छ ।

    एनआरएनएका अनुसार, भोटेकोशी बाढीबाट प्रभावित नुवाकोटको तुप्चे र देवीघाटका ८० परिवारलाई खाद्यान्न, ग्यास, भाँडाकुँडा तथा अत्यावश्यक सामग्री वितरण गरिएको छ । एनसीसी फिलिपिन्स र स्टिचिङ नेपाल फण्ड, नेदरल्यान्ड्सको सौजन्यमा बाढीपहिरो प्रभावित परिवारका लागि राहत सामग्री उपलब्ध गराइएको हो ।

    प्रभावित परिवारको आवश्यकताका आधारमा ग्यास सिलिण्डर, भाँडाकुँडा, खाद्यान्न लगायतका सामग्री वितरणसमेत गरिएको छ । राहत कार्यक्रमअन्तर्गत प्रभावितहरुलाई ग्याँस सिलिन्डर, प्रेसर कुकर, चुल्हो, पाइप, रेगुलेटर, क्लीप, कराई, थाल, डाडु, पन्यू, गिलास, कचौरा, चम्चा, जग र बाल्टिन लगायतका घरायसी तथा भान्साका अत्यावश्यक सामग्रीहरु उपलब्ध गराइएको जनाएको छ ।

    सामग्री वितरणमा संघका केन्द्रीय उपाध्यक्ष बुद्धिसागर सुवेदी, उपाध्यक्ष तथा विपद् व्यवस्थापन समिति संयोजक मनोज श्रेष्ठ, एनसीसी नेदरल्याण्ड्सका संस्थापक अध्यक्ष शशी पौडेल, मध्यपूर्वका पूर्व उपसंयोजक धर्मराज गिरी र एनसीसी फिलिपिन्सका कोषाध्यक्ष प्रेम लामा लगायतको सहभागिता रहेको थियो ।

    काजक्रिया सकेका २२ परिवार राहत वितरण
    भोटेकोशी नदीको बाढीबाट आफन्त गुमाई काठमाडौंका विभिन्न क्रियाघरमा काजक्रिया सम्पन्न गरी हाल कोठा भाडामा लिएर बसिरहेका प्रभावित परिवारलाई सहयोगस्वरुप ग्यास सिलिन्डर, भाँडाकुँडा, खाद्यान्न लगायतका राहत सामग्री वितरण गरिएको छ । एनआरएनए सचिवालयबाट उतरगया तथा विदुरका गरी २२ प्रभावित परिवारलाई उक्त राहत सामग्री उपलब्ध गराइएको हो । बाढीबाट घर तथा आफन्त गुमाएका उनीहरु हाल काठमाडौं, नुवाकोट लगायतका स्थानमा कोठा भाडामा लिएर नयाँ बसोवासको तयारीमा रहेका छन् ।

    ६ करोड रुपैयाँ बढी संकलन
    यसैगरी, भोटेकोशी बाढी प्रभावितका लागि पूर्व प्रतिबद्धताअनुसारको सहयोग रकम प्राप्त हुने क्रम जारी रहेको छ । भोटेकोशी–रसुवा बाढी २०२६ को वित्तीय प्रतिवेदनअनुसार यस अभियानका लागि कुल ९ करोड १९ लाख ४५ हजार २ सय ७२ रुपैयाँ प्रतिबद्धता प्राप्त भएकोमा हाल ६ करोड २ लाख ३१ हजार रुपैयाँ सहयोग संकलन भएको छ ।

  • रास्वपा केन्द्रीय समिति बैठक आज

    रास्वपा केन्द्रीय समिति बैठक आज

    काठमाडौँ, १७ असोजः राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा)को केन्द्रीय समिति बैठक आज अपराह्न वनस्थलीस्थित घन्टीघरमा हुँदैछ । पार्टी प्रवक्ता जगदीश खरेलका अनुसार बैठकमा स्थानीय तह निर्वाचनका लागि केन्द्रीय उम्मेदवार छनोट समिति सदस्य मनोनयनलगायत विषयमा छलफल हुने भएको छ ।

    पार्टी सभापति रवि लामिछानेको अध्यक्षतामा हुने बैठकमा विभागीय प्रमुख तथा उपप्रमुख मनोनयन, केन्द्रीय समिति तथा प्रतिनिधिसभा सदस्यको नेतृत्वमा सञ्चालन हुने ‘हामी आउँदै छौँ’ अभियान र मधेस प्रदेश सङ्गठनको ‘अडिट’ प्रतिवेदनमा पनि छलफल हुने जनाइएको छ ।

  • कृषि उद्यशिलताका लागि विशेष कार्यक्रम, वैदेशिक रोजगारीबाट फर्केकालाई प्राथमिकता

    कृषि उद्यशिलताका लागि विशेष कार्यक्रम, वैदेशिक रोजगारीबाट फर्केकालाई प्राथमिकता

    १७ असोज, काठमाडौँ । उर्जा जलस्रोत तथा सिंचाइ मन्त्रालयअन्तर्गतको जलस्रोत तथा सिँचाइ विभागले कृषि उद्यमशिलताका लागि विशेष कार्यक्रम ल्याएको छ । यो कार्यक्रममा वैदेशिक रोजगारीबाट फर्केका युवावर्गका कृषकलाई उच्च प्राथमिकता दिइएको छ । विभागले कृषि उद्यमीका लागि विशेष भूमिगत जल सिँचाइ कार्यक्रम ल्याएको हो । यो कार्यक्रमका लागि विभागले योजना छनोट दिग्दर्शन, २०८३ तयार पारेको छ ।

    भूमिगत जलस्रोतको दिगो उपयोग गरी कृषि उत्पादन तथा उत्पादकत्व वृद्धि गर्न, कृषि उधमी तथा किसानलाई भरपर्दो सिंचाइ सुबिधा उपलब्ध गराउन र योजना छनोट तथा कार्यक्रम कार्यान्वयन लाई पारदर्शी, बस्तुगत एवं प्रभावकारी बनाउन सुशासन ९व्यवस्थापन तथा सञ्चालन० ऐनबमोजिम यो दिग्दर्शन बनाइएको विभागमा महानिर्देशक दिनेश रजौरियाले बताए ।


    उनका अनुसार कृषि उद्यमीका लागि बिशेष भूमिगत जल सिंचाइ कार्यक्रम, योजना छनोट दिग्दर्शनमार्फत कृषि व्यवसाय संचालन गर्ने व्यक्ति, फर्म, सस्था वा समूहलाई छनोट गरी कार्यक्रममा समावेश गरिनेछ ।

    को को सहभागी हुन पाउँछन् ?

    यो कार्यक्रममा वैदेशिक रोजगारीबाट फर्केका युवावर्गका कृषकलाई उच्च प्राथमिकता दिइने उपमहानिर्देशक देव स्याङ्बोले बताए । उनका अनुसार महिला, आदिवासी जनजाति, दलित अल्पसंख्यक तथा पिछडिएको क्षेत्रलाई पनि प्राथमिकता दिइने छ । साथै कृषि सहकारी संस्था तथा महिला वा आमा समुहलाई प्राथमिकता दिने, प्राकृतिक प्रकोप प्रभावित परिवारलाई प्राथमिकता दिने, वैदेशिक रोजगारीबाट फर्किएका युवालाई प्राथमिकता दिने र स्थानीय तह, प्रदेश संघीय निकायहरुमा दर्ता भएको संस्थालाई प्राथमिकता दिने दिग्दर्शनमा उल्लेख छ ।

    यो कार्यक्रममा सहभागी हुन कम्तिमा ६ हेक्टर जमिन स्वामित्वमा वा भाडामा हुनुपर्ने, जग्गा भाडामा लिएको भए सोको कम्तिमा दश बर्षको सम्झौता पत्र, सम्बन्धित जग्गा धनीको ट्युबवेल निर्माण गर्न दिने मन्जुरीनामा पेश गर्नुपर्ने उल्लेख छ ।

    कस्ता उत्पादनलाई प्राथमिकता ?

    दिग्दर्शनअनुसार तरकारी तथा फलफूल, मसला बाली, बीउ उत्पादन तथा नर्सरी, अन्य नगदे बाली, पुष्प खेती, जडिबुटी, माछापालन, घाँस तथा पशुचारालाई प्राथमिकता दिइने उल्लेख छ । दिग्दर्शनअनुसार जग्गाको स्वामित्व तथा उपयुक्तताको स्थलगत प्रमाणीकरण गरिनेछ । भूमिगत जलस्रोत सम्भाव्यता रहेको स्थान पहिचान गरिनेछ । दिग्दर्शनअनुसार सम्बन्धित कार्यालयले योजनाको संचालन हुने सिंचाइ क्षेत्र, कृषि उत्पादन तथा संरचनाको मर्मत सम्भारको नियमित अनुगमन गर्नेछ ।

  • अर्थमन्त्री डा. स्वर्णिम वाग्ले अमेरिका प्रस्थान

    अर्थमन्त्री डा. स्वर्णिम वाग्ले अमेरिका प्रस्थान

    १७ असोज, काठमाडौं । विश्व बैङ्क समूहका अध्यक्ष अजय बङ्गाको निमन्त्रणामा अर्थमन्त्री डा. स्वर्णिम वाग्लेको नेतृत्वमा नेपाली प्रतिनिधिमण्डल दुई दिने भ्रमणका लागि शुक्रबार राति अमेरिकाको वासिङ्टन डी.सी. प्रस्थान गरेको छ। असोज १९ र २० गतेमा द्विपक्षीय सहयोग अभिवृद्धि, पुनर्निर्माण, सम्पत्ति सुद्धीकरण सम्बन्धी ग्रे लिस्टबाट बहिर्गमन तथा बृहत् आर्थिक सुधारका विविध विषयमा छलफल हुनेछ। भ्रमणका क्रममा अर्थमन्त्री वाग्लेले विश्व बैङ्क, अमेरिकी अर्थ मन्त्रालय र इन्टरनेशनल डेभलपमेन्ट फाइनान्स कोअपरेशनका उच्च पदस्थ अधिकारीका साथै जी क्षेत्रका अग्रणी लगानीकर्ताहरूसँग उच्चस्तरीय भेटवार्ता गर्ने कार्यक्रम रहेको छ।
    छलफलका क्रममा हालै भोटेकोशी क्षेत्रमा आएको बाढीका कारण क्षति पुगेका भौतिक एवं आर्थिक पूर्वाधारको पुनर्निर्माण र उत्थानशील विकासका लागि थप सहायता परिचालनका विषयमा विश्व बैङ्क तथा अमेरिकी सरकारका प्रतिनिधिहरूसँग कुराकानी हुनेछ। साथै सडक, विद्युत् प्रसारण लाइन लगायतका महत्त्वपूर्ण पूर्वाधारमार्फत मुलुकभित्र रोजगारी र आर्थिक अवसर सिर्जना गर्न विकास साझेदार एवं निजी क्षेत्रको लगानी अभिवृद्धि गर्ने पहल भ्रमणको मुख्य उद्देश्य रहेको छ।

  • बाढीपछि उजाडियो सेतीवेणी, करोडौँको क्षति

    बाढीपछि उजाडियो सेतीवेणी, करोडौँको क्षति

    पर्वत, १७ असोज । असोज ८ गतेदेखि लगातार वर्षा हुने पूर्वसूचना पाए पनि पर्वत, स्याङ्जा र गुल्मीको सङ्गमस्थल सेतीवेणीका स्थानीयले कालीगण्डकी र सेतीखोलामा जलसतह बढ्दै गए पनि पूर्ववत् जस्तै सामान्य बाढी आउने ठानेका थिए । शनिबार रातिसम्म कालीगण्डकी र सेतीखोला पूर्ववत् रूपमा बगिरहेका थिए । राति १२ बजे स्थानीय सेतीवेणी प्रहरी चौकीमा माथिल्लो क्षेत्रमा कालीगण्डकीको जलसतह निकै बढेर आएको सूचना पुगेपछि तत्काल महत्वपूर्ण कागजात लिएर चौकी छाड्न र सुरक्षित स्थानमा जान निर्देशन दिइयो । प्रहरीले चौकी छाडेर आसपासका स्थानीयलाई समेत बस्तीबाट सुरक्षित स्थानमा जान आग्रह गरेको केही समयमै कालीगण्डकी र सेतीखोलाको बाढी बजारमा पस्यो ।

    बाढीले पर्वततर्फ नौ घर बगाएको र झण्डै ५० घर डुबानमा परेको स्थानीयले बताएका छन् । सँगै जोडिएको स्याङ्जाको गल्याङ नगरपालिका–५ को बजार क्षेत्रसमेत पूर्ण रूपमा डुबानमा परेको थियो । स्याङ्जातर्फका करिब २५ कच्ची तथा पक्की घर बाढीमा बगेका छन् । अहिले ती क्षेत्रमा बालुवा र गिटी थुप्रिएर बगरमा परिणत भएको स्थानीय रेशमलाल न्यौपानेले बताए । “असोज १० गते दिउँसो देखिएको क्षेत्र र अहिलेको अवस्था हेर्दा सपना जस्तै लागेको छ । कसरी यस्तो भयो भनेर विश्वास गर्न गाह्रो छ,” उनले भने ।


    बाढीले प्रहरी चौकीसहित खाद्यान्न, विद्युतीय सामग्री, भाँडाकुँडा, फेन्सी पसल तथा होटलमा क्षति पुर्‍याएको छ । नेष्डो समृद्ध लघुवित्त, विभिन्न सहकारीलगायत संस्थासमेत डुबानमा परेका छन् । न्यौपानेका अनुसार पर्वततर्फ मात्रै करिब रु १० करोडको क्षति भएको छ । गुल्मीको अर्बेनीबाट सेतीवेणीमा आएर मोबाइल व्यवसाय गर्दै आएका एक युवाले करिब रु ३० लाख बराबरको क्षति भएको बताए । स्थानीय ७० वर्षीय रवि भट्टराईले आफ्नो जीवनकालमा बजारमा यसरी ठूलो बाढी पसेको पहिलोपटक देखेको बताए ।


    स्थानीय होटल व्यवसायी उमाकान्त न्यौपानेले घरसहित रु ४० लाखभन्दा बढीको क्षति भएको बताए । “अन्यत्र जाऊँ भने जग्गाजमिन छैन । यही जोखिम मोलेर बस्नुपर्ने बाध्यता छ । जीवनभरको कमाइ एकै रातमा बगरमा परिणत भयो,” उहाँले भन्नुभयो । उहाँ अहिले परिवारसहित स्थानीय विद्यालयमा आश्रय लिएर बबसेका छन् ।


    स्थानीय अगुवा व्यवसायी रेशमलाल न्यौपानेले घर तथा विभिन्न व्यवसायमा भएको क्षतिसमेत जोड्दा पर्वततर्फ मात्रै करिब रु १० करोडको क्षति भएको जानकारी दिए । बाढी प्रभावितलाई बिहादी गाउँपालिकाले स्थानीय शालिग्राम माध्यमिक विद्यालयमा बस्ने र खाने व्यवस्था मिलाएर आश्रय दिएको छ ।

    स्याङ्जातर्फको बजार क्षेत्र पनि बाढीपछि खण्डहरमा परिणत भएको छ । यहाँ सानाठूला गरी करिब २५ घरमा क्षति पुगेको छ । लामो समयदेखि होलसेल पसल सञ्चालन गर्दै आउनुभएका खिमप्रसाद पौडेलले स्वदेशमै केही गरौँ भनेर गरेको लगानी बाढीले क्षणभरमै बगाएको बताए । उनका अनुसार करिब रु ५० लाखभन्दा बढीका सरसामान बाढीले बगाएको छ ।

    गल्याङ नगरपालिका–५ का वडाध्यक्ष घनश्याम भट्टराईका अनुसार स्याङ्जातर्फ पनि करोडौँको क्षति भएको छ । भौतिक संरचनाबाहेक स्थानीयको रु १५ करोडभन्दा बढीको धनमाल नष्ट भएको उनले बताए । बाढीले स्थानीय मन्दिर, सत्तल, शालिग्राम शिलासम्म जाने पैदलमार्गलगायत संरचनामा समेत क्षति पुर्‍याएको छ । बाढीपीडितलाई स्थानीय तह र जिल्ला प्रशासन कार्यालय स्याङ्जाले खाद्यान्न तथा लत्ताकपडा वितरण गरेको उनले बताए ।


    वर्षौँदेखिको लगानी, मेहनत र परिश्रम बाढीले बगाएपछि स्थानीय रोजगारी र व्यवसायविहीन भएका छन् । अब अन्यत्र बसाइँ सर्ने वा सोही स्थानमा पुनः घर तथा व्यवसाय सञ्चालन गर्ने भन्ने विषयमा उनीहरू अन्योलमा छन् ।

    स्थानीय शालिग्राम माध्यमिक विद्यालयका प्रधानाध्यापक पशुपति बस्यालले बाढीले बजार क्षेत्र असुरक्षित बनाएपछि स्थानीय नयाँ ठाउँमा जाने वा जोखिम मोलेर पुनः सोही ठाउँमा बस्ने भन्ने विषयमा अन्योलमा रहेको बताए ।

  • अन्तरराष्ट्रिय सडक सञ्जालमा जोडिँदै काँकरभिट्टा–लौकही

    अन्तरराष्ट्रिय सडक सञ्जालमा जोडिँदै काँकरभिट्टा–लौकही

    भद्रपुर १७ असोज । पूर्वी नेपालको प्रमुख व्यापारिक मार्गलाई अन्तरराष्ट्रिय सडक सञ्जालसँग जोड्ने लक्ष्यसहित निर्माण भइरहेको एसियन हाइवेअन्तर्गत काँकरभिट्टा–लौकही सडकको पूर्वी खण्डमा हालसम्म ५२ प्रतिशत सडक कालोपत्र भएको छ । निर्माण सम्झौताको अवधि सकिन करिब चार महिना बाँकी रहँदा आयोजनाले तोकिएको समयभित्र ९० प्रतिशत काम सम्पन्न गर्ने लक्ष्य छ । आयोजना प्रमुख सुनिलबाबु पन्तका अनुसार दैनिक सातदेखि ८०० मिटर कालोपत्र भइरहेको छ । “अझै चार महिना बाँकी छ । त्यसबेला सम्ममा ९० प्रतिशत काम सम्पन्न गर्ने लक्ष्य छ,” उनले भने ।


    सडक निर्माणको तुलनामा पुलतर्फको प्रगति भने केही कम छ । आयोजना प्रमुख पन्तका अनुसार पुल निर्माणको समग्र प्रगति हाल ३१ प्रतिशत छ । पूर्वी खण्डमा २१ वटा पुल निर्माण भइरहेका छन् भने ३०० मिटरभन्दा लामा निन्दा, बिरिङ र कन्काईमा पनि निर्माण जारी छ । पश्चिम खण्डमा रतुवा, बक्राहा र लोहन्द्रामा पनि धमाधम पुल बनिरहेका छन् ।

    आयोजनाअन्तर्गत अधिकांश साना कल्भर्टको काम सम्पन्न भइसकेको छ भने बाँकी सडक स्तरोन्नति, पुल तथा ओभरपास निर्माणलाई एकैसाथ अघि बढाइएको छ । पूर्वी खण्डमा चारआली चोक, बिर्तामोड र चारपानेमा मोटरेबल ओभरपास निर्माण गर्ने योजना छ । चारआलीको जङ्गल क्षेत्रमा हात्तीका लागि अन्डरपास तथा पैदलयात्रीका लागि छ वटा क्रसिङ निर्माण हुनेछन् । एसियाली विकास बैंकको ऋण सहयोगमा सडक निर्माण तथा स्तरोन्नति जारी छ । पूर्वी खण्डअन्तर्गत ४५ किलोमिटर काँकरभिट्टा–सितापुरी स्तरोन्नतिका लागि रु १० अर्ब छ करोड ९४ लाख लागतमा ठेक्का सम्झौता भएको छ ।

  • दाउन्नेमा बस दुर्घटना, कम्तिमा छ जनाको मृत्यु

    दाउन्नेमा बस दुर्घटना, कम्तिमा छ जनाको मृत्यु

    नवलपुर (नवलपरासी), १७ असोजः पूर्वपश्चिम राजमार्गअन्तर्गत नवलपरासी (बर्दघाट–सुस्तापूर्व) दाउन्नेमा आज बिहान भएको सवारी दुर्घटनामा ६ जनाको मृत्यु भएको छ भने अन्य १० जना घाइते भएका छन् । नेपालगञ्जबाट काठमाडौँतर्फ गइरहेको यात्रीवाहक बस विनयी त्रिवेणी गाउँपालिका–२ दाउन्नेस्थित एसमोडमा दुर्घटना हुँदा उनीहरूको मृत्यु भएको जिल्ला प्रहरी कार्यालयका सूचना अधिकारी अनिल पण्डितले राससलाई जानकारी दिए । घाइतेलाई मध्यविन्दु प्रादेशिक अस्पताल पुर्याइएको छ । मृतकहरुको सनाखत भइसकेको छैन ।

  • प्रधानमन्त्री कार्यालयले सार्वजनिक गर्‍यो पछिल्लो कार्यप्रगति, विपद्पछिको आवश्यकता मूल्याङ्कन जारी

    प्रधानमन्त्री कार्यालयले सार्वजनिक गर्‍यो पछिल्लो कार्यप्रगति, विपद्पछिको आवश्यकता मूल्याङ्कन जारी

    काठमाडौँ, १६ असोजः प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालयले गत भदौदेखि हालसम्म गरेका कार्यप्रगति विवरण सार्वजनिक गरेको छ । सिंहदरबारस्थित कार्यालयमा आज आयोजित नियमित ‘प्रेस बिफ्रिङ’ मा कार्यालयका प्रवक्ता सहसचिव हेमराज अर्यालले गत भदौदेखि यही असोज १६ गतेसम्म भएका कार्यप्रगतिका विवरण सार्वजनिक गरे ।


    कार्यालयले सुरु गरेको नियमित साप्ताहिक प्रेस ब्रिफ्रिङ रसुवाको भोटेकोशी नदीमा गएको बाढीका कारण स्थगित भएको र आजदेखि पुनःनियमित रूपमा सुरु भएको प्रधानमन्त्रीका प्रेस तथा अनुसन्धानविज्ञ दीपा दाहालले जानकारी दिइन् । कार्यालयका प्रवक्ता अर्यालका अनुसार प्रधानमन्त्री वालेन्द्र शाहले यही असोज ६ गतेदेखि १० गतेसम्म संयुक्त राज्य अमेरिकामा आयोजित संयुक्त राष्ट्रसङ्घको ८१औँ महासभामा सहभागी भइ यही असोज ९ गते सम्बोधन गरे । उक्त सम्बोधनका क्रममा उनले विशेषगरी हालै भोटेकोशीमा गएको विनासकारी बाढीले पुर्‍याएको क्षति र जलवायु सङ्कटलगायत विषयमा जोड दिए ।

    त्यसैगरी, यही असोज ५ गते बसेको सचिवस्तरीय बैठकले दसैँ, तिहार, छठजस्ता चाडपर्व र सक्रिय मनसुनलाई ध्यानमा राखी सडक यातायात अवरुद्ध हुन नदिने तथा अत्यावश्यक सार्वजनिक सेवाहरू नियमित सञ्चालनका लागि सम्बद्ध निकायहरूले जनशक्ति, स्रोतसाधन, यन्त्र तथा उपकरण चुस्तदुरुस्त राख्नेगरी कार्यतालिकासहित आवश्यक व्यवस्था मिलाउने निर्णय गरेको छ । साथै चाडपर्वको समयमा बजारमा हुनसक्ने कालोबजारी, मूल्यवृद्धि तथा अनुचित व्यापारिक गतिविधि नियन्त्रण गर्न संयुक्त बजार अनुगमनलाई प्रभावकारी बनाउनेलगायत निर्णय भएका छन् ।

    प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालयलगायत सबै सङ्घीय मन्त्रालयका पदाधिकारीहरूको उपस्थितिमा गत भदौ ९ देखि ११ गतेसम्म आर्थिक वर्ष २०८२–८३ को वार्षिक कार्ययोजना कार्यान्वयनको प्रगति समीक्षा र चालु आव २०८३–८४ को वार्षिक कार्ययोजना (नीति तथा कार्यक्रमको विस्तृत कार्यान्वयन योजना) नागरिकले तत्कालै अनुभूति गर्ने कार्यक्रमका सम्बन्धमा निकायगत छलफल एवं समीक्षा गरिएको छ ।

    साथै नीति तथा कार्यक्रम, बजेट, शासकीय सुधारका विषयलाई प्राथमिकता दिई सुशासन प्रवर्द्धन, सेवा प्रवाह सुधार, नागरिकले अनुभूति गर्नेस्तरमा पुर्‍याउन तथा विकास व्यवस्थापनलाई चुस्त, समयबद्ध कार्यान्वयनका लागि प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालयका सचिवहरू र महाशाखा प्रमुखहरूबीच चालु आव २०८३–८४ का लागि भदौ १८ गते कार्यसम्पादन सम्झौता गरिएको थियो ।

    राष्ट्रिय योजना आयोगको नेतृत्वमा सञ्चालन भइरहेको रसुवा बाढीबाट भएको क्षति तथा आवश्यकता पहिचान भई काम सम्पन्न भइसकेको छ भने हाल विपद्पछिको आवश्यकता मूल्याङ्कन भइरहेको कार्यालयले जनाएको छ । सहसचिव अर्यालका अनुसार कार्यालयको आयोजनामा यही असोज ५ गतेदेखि ९ गतेसम्म नीति विश्लेषणका लागि तथ्याङ्कीय विश्लेषण क्षमता अभिवृद्धि तालिम कार्यक्रम सम्पन्न भएको छ । नीति विश्लेषण तथा नीतिगत निर्णय प्रक्रियामा तथ्याङ्क र प्रमाणको प्रभावकारी प्रयोग गर्न आवश्यक ज्ञान, सीप तथा व्यावहारिक क्षमता अभिवृद्धि गर्ने उद्देश्यले कार्यक्रम आयोजना गरिएको थियो ।

    कार्यक्रममा नेपाल सरकारका विभिन्न मन्त्रालय, निकाय र कार्यालयका उपसचिव तथा शाखा अधिकृतस्तरका नीति तथा योजना तर्जुमा कार्यसँग सम्बन्धित २५ जना प्रशिक्षार्थीको सहभागिता थियो ।

    प्रधानमन्त्रीसँग निजी क्षेत्र, नेपाल निर्माण व्यवसायी महासङ्घ, होटल सङ्घ, महिला उद्यमी महासङ्घ, नेपाल हस्तकला महासङ्घ लगायतसँग भएको छलफलपछि भएका निर्णयहरू कार्यान्वयनको प्रगति सम्बन्धमा सरोकारवाला मन्त्रालय (अर्थ मन्त्रालय, उद्योग वाणिज्य तथा आपूर्ति, भूमि व्यवस्था सहकारी तथा सामान्य प्रशासन, संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डययन एवं कृषि, वन तथा पर्यावरण मन्त्रालय) सँग समीक्षात्मक बैठक सम्पन्न भएको छ ।

    त्यसैगरी, नीति प्रयोगशालाको प्रभावकारिता सम्बन्धमा प्रस्तुतिकरणसहितको छलफल तथा अन्तरक्रिया सम्पन्न भएको छ । नीति अध्ययन तथा पुनरावलोकनका लागि विभिन्न १२ वटा विषयरक्षेत्रहरू नीति अनुसन्धान प्रतिष्ठानलाई पठाइएको छ ।

    सार्वजनिक निकायमा हुने निर्णय प्रक्रियालाई छिटो, सरल, पारदर्शी तथा परिणाममुखी, सूचना तथा सञ्चार प्रविधिमा आधारित, कागजरहित, समयसीमायुक्त तथा नागरिक केन्द्रित गर्न नेपाल सरकार, मन्त्रिपरिषद्ले सरकारी निर्णय प्रक्रिया (सरलीकरण तथा डिजिटल बनाउने) सम्बन्धी नियमावली, २०८३ बनाएको र उक्त नियमावली मिति २०८३ असोज १२ मा नेपाल राजपत्रमा प्रकाशन भइसकेको छ ।

    कार्यालयमा रहेको प्रधानमन्त्री दैवी प्रकोप उद्धार कोषमा आजसम्म रु १६ अर्ब २८ करोड ३१ लाख ३४ हजार १४२ जम्मा भएको छ । उक्त कोषबाट कोष सञ्चालन समितिको निर्णयतबाट गत भदौ १६ गते रु एक अर्ब राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणअन्तर्गतको विपद् व्यवस्थापन कोषमा निकासा भइसकेको छ । विपद् प्रभावित जिल्ला र स्थानीय तहबाट माग भई आएबमोजिम प्राधिकरणले आवश्यक रकम विपद्व्यवस्थापन कोषबाट सम्बन्धित स्थानीय तहमा पठाउने गर्दछ ।

    गत असोज १६ गते मानवअधिकारसम्बन्धी छैटौँ राष्ट्रिय कार्ययोजना कार्यान्वयनका लागि सङ्घीय समन्वय समितिको बैठक प्रगतिसम्बन्धी समीक्षा कार्यक्रम सम्पन्न गरिएको थियो । कार्यालय मातहतको सार्वजनिक खरिद अनुगमन कार्यालयअन्तर्गत विभिन्न सार्वजनिक निकायहरूबाट सिफारिस भइ आएबमोजिम १५ वटा फर्म तथा कम्पनीलाई यस कार्यालयको निर्णयानुसार कालोसूचीमा राखिएको छ । विभिन्सार्वजनिक निकायबाट निर्माण, परामर्श तथा मालसामान सेवा खरिद सम्बन्धमा राय परामर्शका लागि लेखिआएकामा ४९ वटा निकायलाई राय परामर्श प्रदान गरिएको छ ।

    यस अवधिमा सार्वजनिक खरिदसम्बन्धी तीनवटा तालिम सञ्चालन गरी विभिन्न सार्वजनिक निकायमा कार्यरत ८३ जना कर्मचारीलाई तालिम प्रदान गरिएको छ । विभिन्न सार्वजनिक निकायसँगको साझेदारीमा १२९ जना कर्मचारीलाई सार्वजनिक खरिदसम्बन्धी तालिम प्रदान गरिएको छ । त्यसैगरी सार्वजनिक खरिद नियमावली (१६औँ संशोधन), २०८३ बमोजिम देहायबमोजिम नमूना बोलपत्रसम्बन्धी कागजात परिमार्जन र संशोधन गरी जारी गरिएको छ ।

    नीति अनुसन्धान प्रतिष्ठानबाट गत भदौ १० गते गएको विनासकारी बाढीबाट भएको क्षति तथा जलवायु परिवर्तनसँग सम्बन्धित विषयलाई प्राथमिकतामा राखी अनुसन्धान कार्यहरू जारी रहेको कार्यालयको भनाइ छ । चालु आवमा अनुसन्धानतर्फ स्वीकृत २४ वटा परियोजना हाल कार्यान्वयनमा रहेकामा १९ वटा अनुसन्धान सम्पन्न भई प्रतिवेदन तयार भएका छन् । त्यसैगरी अनुसन्धानका तीनवटा प्रतिवेदनहरूको ‘कपि–एडिटिङ’ सम्पन्न भई प्रकाशनको लागि ‘लेआउट’ को प्रक्रियामा छन् ।

    प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद् कार्यालय मातहतको सूचना प्रविधि तथा विद्युतीय शासन कार्यालयले सूचना प्रविधिका प्रणाली खरिदलगायत विषयमा आवश्यक पर्ने दररेट तथा मापदण्ड तयार गरी स्वीकृतिको अन्तिम चरणमा पुगेको छ । सरकारी निकायको ‘डेटा स्ट्यान्र्डलाइजेसन’ का लागि विभिन्न मन्त्रालय तथा निकायमा भौतिक रूपमा नै उपस्थित भइ ‘डेटा म्यापिङ’ को काम भइरहेको छ । साथै नेपाल ‘इन्टरप्राइज आर्किटेक्चर फ्रेमवर्क’ को प्रतिवेदन परामर्शका लागि प्रकाशित भइसकेको कार्यालयले जनाएको छ ।

    हेलो सरकारअन्तर्गत वर्र्तमान सरकार गठन भएको गत चैत १३ गतेदेखि यही असोज १५ गतेसम्म कुल ७७ हजार १२८ वटा गुनासा प्राप्त भएकामा ३१ हजार २८० वटा फछ्र्यौट तथा १७ हजार ५३९ वटा समाधान भएका छन् । कार्यालयका अनुसार रसुवा बाढी, ग्यास अभाव, मलखाद, बिलबिजक जारी नगरेको, उपभोग्य सामग्रीको अभाव, वैदेशिक रोजगारी, चालक अनुमतिपत्र प्रणालीले काम नगरेको, सडक सञ्जाल अवरुद्धलगायत विषयलाई केन्द्रित गरी २४सै घण्टा हेलो सरकार सञ्चालन गरिएको थियो ।

  • सभामुख अर्याल तान्जानियामा हुने अन्तरव्यवस्थापिका सङ्घको महासभामा सहभागी हुँदै

    सभामुख अर्याल तान्जानियामा हुने अन्तरव्यवस्थापिका सङ्घको महासभामा सहभागी हुँदै

    काठमाडौँ, १६ असोजः सभामुख डोलप्रसाद अर्याल यही असोज १८ गते तान्जानियामा हुने अन्तर व्यवस्थापिका सङ्घ ९आइपीयू०को १५३औँ महासभामा सहभागी हुन आइतबार त्यसतर्फ प्रस्थान गर्दै छन् । सभामुख अर्याल सात सदस्यीय प्रतिनिधिमण्डलको नेतृत्व गर्दै सो महासभामा जान लागेका हुन् । सो सम्मेलनमा १८३ देशका सभामुखसहितका सांसदहरूको उपस्थिति हुनेछ ।

    सभामुख अर्यालले आइपीयूमा आफूले ‘इमर्जेन्सी’ प्रस्ताव पेस गर्न लागेको बताए । “महासभामा नेपालको सङ्घीय संसद्को विषयवस्तु र जलवायु परिवर्तनले नेपालमा पारेको प्रभावका विषयमा पनि विशेष प्रस्ताव पेस गर्ने कार्यक्रम तय गरिएको छ”, उनले भने, “नेपालको सङ्घीय संसद्मा अहिले ४० वर्षभन्दा कम उमेर समूहका करिब ३७ प्रतिशतभन्दा बढीको उपस्थिति छ । यी र यस्तै विषयलाई महासभामा उठान गरिनेछ ।”

    सभामुख अर्यालले महासभामा प्रस्ताव पेस गर्नका लागि पनि परराष्ट्र मन्त्रालयमार्फत करिब ५० भन्दा बढी राष्ट्रसँग समन्वय भइरहेको जानकारी दिए । केही सञ्चारमाध्यमले विदेश घुम्नकै लागि संसद् बैठक बन्द गरेर जान लागेको भन्ने टिप्पणी गरेकामा उनले आपत्ति प्रकट गरे । “सञ्चारमाध्यमले विभिन्न अफवाह फैलिने खालका समाचार तथा जानकारी सम्प्रेषण नगर्न पनि आह्वान गर्दछु”, उनले भने ।
    प्रधानमन्त्री वालेन्द्र शाहले संयुक्त राष्ट्रसङ्घको ८१औँ महासभामा राखेका विषयमा आधारित भएर संसारभरका सभामुखहरूसँग जलवायु परिवर्तनले नेपालमा पारेको प्रभाव, असर तथा जलवायु न्यायका लागि सहयोग गर्न आह्वान गर्ने सभामुख अर्यालले बताए ।

  • वेत्रावतीमा बेलिब्रिज जडान सुरु, रसुवासँगको सडक सञ्जाल जोडिँदै

    वेत्रावतीमा बेलिब्रिज जडान सुरु, रसुवासँगको सडक सञ्जाल जोडिँदै

    काठमाडौँ, १६ असोजः रसुवामा बाढीका कारण क्षतिग्रस्त गल्छी–वेत्रावती सडकखण्डमा अस्थायी ट्र्याक खुलेसँगै वेत्रावतीमा बेलिब्रिज जडानको काम सुरु भएको छ । पूर्वाधार विकासमन्त्री सुनिल लम्सालका अनुसार अस्थायी ट्र्याक खोल्ने कार्यसँगै बेलिब्रिज निर्माणका लागि आवश्यक फाउन्डेसनसहित अन्य प्रक्रिया अघि बढाइएको थियो । हाल बेलिब्रिजका दुवैतर्फका फाउन्डेसन निर्माण सम्पन्न भइसकेका छन् ।

    अस्थायी ट्र्याक सञ्चालनमा आएपछि बेलिब्रिज निर्माणका सामग्री निर्माणस्थलसम्म पुर्याउने कामलाई तीव्रता दिइएको मन्त्री लम्सालले जानकारी दिए । निर्माणस्थलमा आवश्यक सामग्री पुर्याउने काम भइरहेको र त्यससँगै बेलिब्रिज जडानको प्रक्रिया अघि बढाइएको हो । उनका अनुसार बेलिब्रिज जडान सम्पन्न भएपछि बाढीका कारण अवरुद्ध बनेको रसुवासँगको मुख्य सडक सञ्जाल पुनः औपचारिक रूपमा जोडिनेछ । यससँगै रसुवातर्फको यातायात आवागमन सहज हुनुका साथै बाढीका कारण प्रभावित सडक सम्पर्क पुनःस्थापना हुने अपेक्षा गरिएको छ ।

    बाढीले क्षति पुर्‍याएको सडकखण्डमा तत्काल यातायात सञ्चालनका लागि अस्थायी ट्र्याक निर्माण र दीर्घकालीन रूपमा सडक पूर्वाधार पुनःस्थापनाका कामलाई सँगसँगै अघि बढाइएको मन्त्री लम्सालले बताए ।

  • लुम्बिनी बौद्ध विश्वविद्यालयलाई विशिष्ट पहिचान कायम गर्न मन्त्री पोखरेलको निर्देशन

    लुम्बिनी बौद्ध विश्वविद्यालयलाई विशिष्ट पहिचान कायम गर्न मन्त्री पोखरेलको निर्देशन

    रुपन्देही, १६ असोजः शिक्षा तथा खेलकुदमन्त्री एवं लुम्बिनी बौद्ध विश्वविद्यालयका सहकुलपति सस्मित पोखरेलले विश्वविद्यालयको विशिष्ट पहिचानलाई कायम राख्दै बौद्ध दर्शनको अध्ययन, अध्यापन र अनुसन्धानलाई प्राथमिकतामा राख्न निर्देशन दिएका छन् । लुम्बिनी बौद्ध विश्वविद्यालयको आज अवलोकन भ्रमणका क्रममा मन्त्री पोखरेलले विश्वविद्यालय स्थापनाको उद्देश्यअनुरूप बौद्ध दर्शनमा केन्द्रित शैक्षिक कार्यक्रम सञ्चालन गर्नुपर्ने बताए ।


    विश्वविद्यालयले हाल सञ्चालन गरिरहेका शैक्षिक कार्यक्रमलाई क्रमशः बौद्ध दर्शनसँग सम्बन्धित विषयमा केन्द्रित गर्दै लैजाने सरकारको योजना रहेको उहाँले जानकारी दिए । अन्य विषयका कार्यक्रम सम्बन्धित विषयमा विशेषज्ञता हासिल गरेका विश्वविद्यालयमार्फत सञ्चालन गर्न सकिने उनको भनाइ थियो ।

    विश्वविद्यालयको उद्देश्य, प्रकृति र पहिचानअनुकूल शैक्षिक कार्यक्रम सञ्चालन गर्नुपर्नेमा जोड दिँदै मन्त्री पोखरेलले सरकारको योजनाअनुसार विश्वविद्यालयले आफ्नो शैक्षिक संरचना र कार्यक्रमलाई व्यवस्थित गर्दै लैजानुपर्ने बताए । अवलोकनका क्रममा विश्वविद्यालयका उपकुलपति प्रा डा माणिकरत्न शाक्यले विश्वविद्यालयको वर्तमान अवस्था, शैक्षिक गतिविधि तथा भावी योजनाबारे मन्त्री पोखरेललाई जानकारी गराए ।

    रजिस्ट्रार इन्द्रप्रसाद काफ्लेले विश्वविद्यालयबाट सञ्चालन भइरहेका विभिन्न शैक्षिक कार्यक्रम, शैक्षिक संरचना तथा गतिविधिका बारेमा जानकारी दिए । विभिन्न विश्वविद्यालय तथा तिनका निकायको अवलोकन गर्ने कार्यक्रमअन्तर्गत सहकुलपति पोखरेलले लुम्बिनी बौद्ध विश्वविद्यालयको भ्रमण गर्नुभएको हो । कार्यक्रममा विश्वविद्यालयका पदाधिकारी, शिक्षक तथा कर्मचारीको सहभागिता रहेको थियो । कार्यक्रमको सञ्चालन विश्वविद्यालयका सहायक निर्देशक चुरामणि पोखरेलले गरेका थिए ।

  • २१ हजार बराबरको ल्युब आयल किन्दा १० लाख पुरस्कार

    २१ हजार बराबरको ल्युब आयल किन्दा १० लाख पुरस्कार

    १६ असोज, काठमाडौं । करदाता प्रोत्साहन उपहार कार्यक्रमअन्तर्गत असोज १ देखि १५ गतेसम्मको उपहार शुक्रबार घोषणा भएको छ । अर्थ मन्त्रालयमा आयोजित एक कार्यक्रममा प्रतिनिधिसभा अन्तर्गतको अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध तथा पर्यटन समितिका सभापति सुम्निमा उदास, प्रतिनिधिसभा सदस्यद्वय गणेश कार्की र सन्तोष राजवंशीले संयुक्त रूपमा असोज महिनाको पहिलो १५ दिनको करदाता प्रोत्साहन उपहार घोषणा गरे । नयाँ घोषणाअनुसार पर्साका लालबाबु साह कानुलाई १० लाख राशिको १५ दिनको बम्पर उपहार परेको छ । कानुले २१ हजार रुपैयाँ बराबरको ल्युब आयल खरिद गर्दा तिरेको रकमको कारोबार नै बम्पर उपहारमा छनोट भएको हो।


    उहाँलाई तत्कालै फोन सम्पर्क गरेर आन्तरिक राजस्व विभागका महानिर्देशक डा। भीष्मकुमार भूषालले बधाई दिँदै पुरस्कार प्राप्त गर्न नजिकैको कर कार्यालयमा सम्पर्क गर्न आग्रह गरे । आन्तरिक राजस्व विभागका अनुसार असोज १ देखि १५ गतेसम्म अनलाइन र नगद खरिदमा सहभागी भएर बिल लिएका उपभोक्ताका ३ करोड १८ लाख १८ हजार २८६ वटा कारोबार उपहार कार्यक्रमका लागि योग्य थिए ।
    जसमा नगदमा कारोबार गरेर बिल लिएका उपभोक्ताको कारोबार संख्या २ लाख ४७ हजार ९७९ थियो भने अनलाइन तथा कार्डबाट भुक्तानी गरेर वस्तु खरिद गरेका उपभोक्ताको कारोबार संख्या ३ करोड १५ लाख ७० हजार ३०७ थियो । असोज १ देखि १५ गतेसम्मको दैनिक एक लाखका दरले आउने उपहार विजेताहरूको कुपन तल तस्बिरमा पठाइएको छ।

  • हरेक नागरिकलाई आवास सुनिश्चित गर्दै नयाँ भवन ऐन दर्ता

    हरेक नागरिकलाई आवास सुनिश्चित गर्दै नयाँ भवन ऐन दर्ता

    १६ असोज, काठमाडौं । पूर्वाधार विकास मन्त्रालयले हरेक नागरिकको आवासको अधिकार सुनिश्चित गर्ने उद्देश्यसहित भवन ऐन २०८३ को विधेयक संघीय संसद सचिवालयलमा दर्ता गराएको छ । पूर्वाधार विकास मन्त्री सुनील लम्सालको नेतृत्वमा बनेको भवन ऐन २०५५ लाई संशोधन गर्न बनेको विधेयक संघीय संसद सचिवालयमा दर्ता गरिएको हो ।

    सरकारको घोषणाअनुसार प्रत्येक नागरिक र उनका परिवारका लागि आवासको सुनिश्चितता गर्ने उद्देश्यले नयाँ भवन ऐनको विधेयक संसद सचिवालयमा दर्ता गरिएको हो । विधेयकले निम्न आय भएका परिवारको आवासको ग्यारेन्टी गर्ने तथा मध्यम आय भएका परिवारका लागि सुरक्षित र व्यवस्थित आवास सुनिश्चित गर्ने व्यवस्था प्रस्ताव गरेको छ।

    मन्त्रालयले दर्ता गरेको विधेयकमा पहिलोपटक घर निर्माण गर्ने नेपाली नागरिकलाई सरकारले तोकेको टाइप डिजाइन तथा मापदण्डअनुसार घर निर्माण गर्न आवश्यक नदीजन्य तथा प्रकृतिजन्य निर्माण सामग्री निःशुल्क उपलब्ध गराउने व्यवस्था प्रस्ताव गरिएको छ। यस्तै, गोठ निर्माणका लागि निवेदन दिने नागरिकलाई समेत आवश्यक प्रकृतिजन्य सामग्री निःशुल्क उपलब्ध गराउने व्यवस्था समेटिएको छ।

    गरिब तथा विपन्न नागरिकको आवास सुनिश्चित गर्न संघीय सरकारबाट ५० हजार रुपैयाँ र प्रदेश सरकारबाट २५ हजार रुपैयाँ गरी कुल ७५ हजार रुपैयाँसम्म अनुदान उपलब्ध गराउने व्यवस्था विधेयकमा प्रस्ताव गरिएको छ। साथै, विपत, असुरक्षित तथा जोखिमपूर्ण बस्तीलाई सुरक्षित स्थानमा स्थानान्तरण गरी सरकारले नयाँ घर निर्माण गरिदिने व्यवस्था पनि विधेयकमा समेटिएको छ।

    नयाँ भवन ऐन तथा नियमावलीले मध्यम आय भएका नागरिकका लागि सुरक्षित, भूकम्प प्रतिरोधात्मक र आधारभूत मापदण्ड पूरा भएका स्मार्ट घर निर्माण तथा उपलब्ध गराउने व्यवस्था प्रस्ताव गरेको छ। २० लाखदेखि ७५ लाख रुपैयाँसम्म लागत पर्ने यस्ता घर ९ सयदेखि १ हजार ३ सय प्लिन्थ क्षेत्रका हुने प्रस्ताव गरिएको छ।

    नागरिकले सहुलियतपूर्ण ऋणमार्फत यस्ता घर प्राप्त गर्न सक्ने व्यवस्था प्रस्ताव गरिएको छ। प्रारम्भिक रूपमा ५ लाख रुपैयाँ अग्रिम भुक्तानी गरी १५ वर्षसम्म मासिक ११ हजार रुपैयाँ किस्ता तिर्ने गरी घर उपलब्ध गराउने व्यवस्था राखिएको छ। त्यस्तै, १० लाख रुपैयाँ अग्रिम भुक्तानीमा मासिक १५ हजार, १५ लाख अग्रिममा मासिक २० हजार, २० लाख अग्रिममा मासिक ३० हजार र २५ लाख अग्रिममा मासिक ३५ हजार रुपैयाँ किस्ता तिर्ने विकल्पसमेत प्रस्ताव गरिएको छ।

    निम्न आय भएका नागरिकको आवासको ग्यारेन्टीदेखि मध्यम आय भएका परिवारका लागि सुरक्षित र व्यवस्थित घरको सुनिश्चिततासम्मका व्यवस्था समेट्दै सरकारले हरेक नेपाली नागरिकको आवासको अधिकारलाई कानुनी रूपमा सुनिश्चित गर्ने उद्देश्यले नयाँ भवन ऐन ल्याएको हो ।

  • इराकबाट अमेरिकी सेना फिर्ता

    इराकबाट अमेरिकी सेना फिर्ता


    वासिङ्टन, १६ असोज (रासस–क्युएनए) । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इराकमा इस्लामिक स्टेट (आइएसआइएस) विरुद्धको सैन्य अभियान पूरा भएको दाबी गर्दै त्यहाँबाट अमेरिकी सेना फिर्ता भएको घोषणा गरेका छन् । उनले अमेरिकी सेना फिर्तीलाई संयुक्त राज्य अमेरिका र इराक दुवैको विजयका रूपमा चित्रण गरे । ट्रम्पले बिहीबार आफ्नो ‘ट्रुथ सोसल’ प्लेटफर्ममार्फत इराकबाट अमेरिकी सेना फिर्ता भएको घोषणा गरे । उनका अनुसार आइएसआइएसलाई परास्त गर्ने अमेरिकी सेनाको मिसन पूरा भएपछि ‘अपरेसन इनहेरन्ट रिजोल्व’ अन्त्य गरिएको हो ।

    उनले इराकबाट अमेरिका फर्किने निर्णयलाई आफ्नो पहिलो कार्यकालमा सुरु गरिएको अभियानको निष्कर्षका रूपमा प्रस्तुत गरेका छन् । ट्रम्पले आफ्नो पहिलो प्रशासनका क्रममा आइएसआइएसलाई पूर्ण रूपमा परास्त गरिएको दाबी गर्दै त्यसका लागि आवश्यक सैन्य उपकरण उपलब्ध गराउनुका साथै अमेरिकी सेनाको अस्थायी उपस्थिति स्थायी बन्न नदिने स्पष्ट नीति लिएको बताए ।


    ट्रम्पले इराकमा अमेरिकी सेना राखिरहने वा स्वदेश फर्काउनेमध्ये एउटा विकल्प रोज्नुपर्ने अवस्था आएको उल्लेख गर्दै अब अमेरिकी सेना घर फर्कने समय भएको निष्कर्षमा पुगेको बताए । उनले इराकमा नयाँ प्रधानमन्त्रीको नेतृत्वमा नयाँ अवस्था सिर्जना भएको उल्लेख गर्दै आफूले सुरुदेखि नै उनलाई समर्थन गरेको र अहिले पनि पूर्ण समर्थन रहेको बताए ।


    यसअघि अमेरिकी सेन्ट्रल कमान्ड (सेन्टकम) ले इराकमा ‘अपरेसन इनहेरन्ट रिजोल्व’ अन्तर्गतको मिसन अन्त्य भएको घोषणा गरेको थियो । सेन्टकमका अनुसार इराकको इरबिल एयर बेसबाट अमेरिकी सेना तथा सैन्य उपकरण फिर्ता गर्ने काम व्यवस्थित रूपमा सम्पन्न भएको छ । ट्रम्पले अमेरिकी सेना फिर्तीलाई आइएसआइएसमाथिको निर्णायक विजयसँग जोड्दै संयुक्त राज्य अमेरिका र इराक दुवैका लागि उपलब्धिका रूपमा व्याख्या गरेका छन् ।

  • गाउँमै रोजगारीको बाटो खोज्दै भोजपुरका युवा

    गाउँमै रोजगारीको बाटो खोज्दै भोजपुरका युवा

    भोजपुर, १६ असोजः पछिल्लो समय भोजपुरमा युवा गाउँमै रहेर विभिन्न उद्यम तथा व्यवसायमा जोडिने क्रम बढेको छ । विदेशबाट फर्किएका तथा गाउँमै रहेका युवाले कृषि तथा पशुपालनलाई व्यवसायका रूपमा अघि बढाएका छन् । उनीहरू व्यावसायिक रूपमा अलैँची, किवी, एभोकाडो, ओखर, चिराइतोखेती तथा बाख्रापालनमा जुटेका छन् । गाउँमै मिहिनेत गरेर कृषि तथा पशुपालनबाट आम्दानी गर्न सकिने भएपछि स्थानीय युवा त्यसतर्फ आकर्षित भएका हुन् । विदेशबाट फर्किएका केही युवाले विदेशमा सिकेको सीप र अनुभवलाई प्रयोग गर्दै व्यवसाय सञ्चालन गरेका छन् । उनीहरूले कृषि तथा पशुपालनलाई आत्मनिर्भर बन्ने माध्यम बनाएका छन् ।

    टेम्केमैयुङ गाउँपालिका–५ चोलन्तीका युवा पुस्कर विष्ट विदेशबाट फर्किएपछि गाउँमै व्यावसायिक बाख्रापालनमा लागेका छन् । उनले सञ्चालन गर्दै आएको ‘पुस्कर कृषि तथा पशुपालन फार्म’मा बोयर र स्थानीय जातका बाख्रा पालिएको छ । छ वर्षअघिदेखि व्यावसायिक रूपमा बाख्रापालन गर्दै आएका विष्टले विदेशमा भन्दा राम्रो आम्दानी भएको बताए ।

    “विदेश जानुभन्दा आफ्नै ठाउँमा व्यवसाय गर्नसके राम्रो आम्दानी हुने रहेछ”, उनले भने । अर्का युवा भीमराज विष्ट मलेसियाबाट फर्किएर गाउँमै कृषि व्यवसायमा सक्रिय छन् । उनले भोजपुर नगरपालिका–६ मा बाख्रापालनसँगै सुन्तला, कागतीखेती गरिहेका छन् । गाउँमै व्यवसाय सञ्चालन गरेर उदाहरणीय बन्न सकिने उनको भनाइ छ ।

    अर्का युवा लाल विष्टले पनि व्यावसायिक रूपमा अलैँचीखेती गर्दै आएका छन् । पछिल्लो समय अलैँचीको मूल्यमा सुधार आएपछि स्थानीय युवा व्यावसायिक खेतीतर्फ आकर्षित भएको उनले बताए । नयाँ तथा पुरानो बगान गरी करिब ४० रोपनीमा अलैँचीखेती गर्दै आएको उनले बताए । “व्यावसायिक रूपमा काम गर्दा यहीँ नै राम्रो आम्दानी गर्न सकिने रहेछ”, उनले भने, “मिहिनेत गर्न सकियो भने परिवारसँग बसेर वार्षिक रु चार–पाँच लाख कमाउन समस्या छैन । गाउँका धेरै युवा विदेशबाट फर्केर उद्यममा जोडिएको अवस्था छ ।”

    कृषि तथा पशुपालनका क्षेत्रमा युवाको सक्रियता बढेसँगै स्थानीयस्तरमा रोजगारी सृजना हुनुका साथै उत्पादन र आम्दानी बढ्न थालेको उनको भनाइ छ । विदेशबाट फर्किएका युवाहरूले आफ्नै जमिन, स्थानीय स्रोतसाधन र सीपको प्रयोग गरेर व्यवसाय सञ्चालन गर्न थालेपछि गाउँको आर्थिक गतिविधिमा सकारात्मक प्रभाव पर्न थालेको छ ।

  • हिमपातले कैलाश मानसरोवर यात्रा प्रभावित

    हिमपातले कैलाश मानसरोवर यात्रा प्रभावित

    हुम्ला, १६ असोज । हुम्लाको उत्तरी सीमानाका हिल्सामा अविरल वर्षासँगैको भारी हिमपातका कारण ४१ नेपाली अलपत्र परेका छन् । हिल्सा–ताक्लाकोट आवतजावत प्रभावित भएपछि उनीहरू हिल्सामै रोकिएको अध्यागमन अधिकृत विमल पौडेलले बताए । उनका अनुसार अलपत्र पर्नेमा नाम्खा गाउँपालिका–१, २ र ३ का नागरिक हुन् । उनीहरूमध्ये अधिकांश ताक्लाकोटमा व्यापार व्यवसाय गर्दै आएका छन् । गत शुक्रबार हिल्सा पुगेका उनीहरू हिमपात सुरु भएपछि नाकामा रोकिएको उनले बताए ।


    हिमपातका कारण कैलाश मानसरोवर दर्शनका लागि चिनियाँ पक्षले आवतजावत बन्द गरेको छ । हिल्सामा कार्यरत अध्यागमन कर्मचारी पेमा लामाका अनुसार अक्टोबर ४ अर्थात् असोज १८ गतेदेखि नाका खुल्ने बताइएको छ ।

    हिल्सा पुग्ने बाटो खुलाउन चुनौती

    चीनतर्फको सडक खुलाउने काम भइरहेको भए पनि नेपालतर्फ अझै केही समय लाग्ने बताइएको छ । हुम्लास्थित सशस्त्र प्रहरी बल नेपाल नं ४४ गुल्मका प्रहरी नायब उपरीक्षक नन्दबहादुर साउदका अनुसार हिल्सामा करिब दुईदेखि अढाइ फिटसम्म हिउँ जमेको छ ।

    हिल्सा पुग्न नारा लेक पार गर्नुपर्ने भएकाले त्यहाँ जमेको हिउँ पन्छाउन थप समय लाग्ने उनले बताए । हिल्सामा एउटामात्रै स्काभेटर रहेकाले सडक खुलाउने काममा कठिनाइ भएको र इन्धनको समस्या रहेको उनको भनाइ छ । स्थानीयवासी र सुरक्षाकर्मीले हिउँ पन्छाएर सडक सञ्चालनमा ल्याउने प्रयास जारी राखेका छन् ।

    छ हजार १० जनाले गरे कैलाश मानसरोवर दर्शन

    यस वर्ष हालसम्म हिल्सानाका हुँदै छ हजार १० जना पर्यटकले कैलाश मानसरोवर दर्शन गरेका छन् । अध्यागमन अधिकृत पौडेलका अनुसार कैलाश मानसरोवर जाने पर्यटकमा अधिकांश भारतीय नागरिक छन् । त्यसपछि बेलायत, अमेरिका र नेपाली रहेका छन् । यस वर्ष कैलाश मानसरोवर दर्शनको मुख्य समय सकिनै लाग्दा भएको भारी हिमपातले हिल्सा नाकामा आवतजावतसँगै स्थानीय व्यापार र सीमा क्षेत्रको जनजीवन प्रभावित भएको छ ।

  • रेलेखोलाको बाँधमा बाढी, विद्युत् उत्पादन बन्द

    रेलेखोलाको बाँधमा बाढी, विद्युत् उत्पादन बन्द

    म्याग्दी, १६ असोजः बाँधमा बाढी पसेपछि म्याग्दीको अन्नपूर्ण गाउँपालिका–४ नारच्याङमा रहेको रेलेखोला जलविद्युत् आयोजना बन्द भएको छ । ह्युम कन्सल्ट प्राली प्रवर्द्धक रहेको छ मेगावाट क्षमताको आयोजनाको रेलेखर्कको फेदीस्थित बाँधमा बाढी पसेर क्षति पुगेपछि विद्युत् उत्पादन पूर्ण रुपमा बन्द भएको हो । आयोजना प्रमुख दार्शनिक काफ्लेका अनुसार यही असोज ८ देखि ११ गतेको झरी र बाढी पहिरोका कारण विद्युत् उत्पादन पूर्ण रुपमा बन्द भएको हो ।

    रेलेखर्क क्षेत्रमा पहिरो गई रेलेखोलामा बाढीको सतह बढेर आउँदा बाँधमा थुप्रिएको छ । भौगोलिक रुपमा दुर्गम र विकट क्षेत्रमा रहेको बाँध स्थलसम्म पुग्ने पहुँचमार्ग पनि पहिरोका कारण अवरुद्ध भएकाले बाढी पन्छाएर आयोजना सञ्चालन गराउन समस्या भएको छ । बाँधका भौतिक संरचना क्षति भएको छ । आयोजनाले विद्युत् बिक्री गर्न नपाउँदा नोक्सानी भएको छ । गत वर्ष निर्माण सम्पन्न भएको आयोजनाको विद्युत् २२० केभी क्षमताको दाना सवस्टेशनमार्फत केन्द्रीय प्रणालीमा आबद्ध भएको छ । कालीगण्डकीको बाढी, पहिरोले प्रसारण लाइनको टावर बगाउने र तार चूँडाएर क्षति पु¥याएको छ ।

  • तनहुँमा चैते धान प्रवर्द्धन गरिँदै

    तनहुँमा चैते धान प्रवर्द्धन गरिँदै

    दमौली, १६ असोज । तनहुँमा चैते धान प्रवर्द्धन कार्यक्रमलाई प्राथमिकतासाथ अगाडि बढाइएको छ । जिल्लामा चैते धानको क्षेत्र विस्तार, उत्पादन वृद्धि तथा किसानलाई प्रविधिमैत्री खेतीतर्फ आकर्षित गर्ने उद्देश्यले कृषि विकास कार्यालयले विभिन्न कार्यक्रम सञ्चालन गरेको छ । कार्यालयका अनुसार कार्यक्रमअन्तर्गत जिल्लामा तीन हजार ८०५ रोपनी क्षेत्रफलमा चैते धानखेती गरिएको छ । करिब ८८६ दशमलव ५६ मेट्रिक टन चैते धान उत्पादन भएको छ ।

    चैते धान प्रवर्द्धनका लागि रु ९५ लाख बजेट विनियोजन भएकामा रु ८७ लाख ९७ हजार खर्च भएको कार्यालय प्रमुख परशुराम अधिकारीले जानकारी दिनुभयो । कार्यक्रममार्फत खेती विस्तारसँगै किसानलाई आवश्यक बीउ, कृषि सामग्री, यन्त्र उपकरण तथा सिँचाइ पूर्वाधारमा सहयोग गरिएको छ ।

    चैते धानखेतीमा किसानको आकर्षण बढाउन कार्यालयले १३ वटा कृषक समूह तथा कृषि सहकारीलाई कृषि उत्पादन सामग्री तथा कृषि यन्त्र उपकरणमा अनुदान दिएको छ । कार्यक्रमअन्तर्गत पाँच हजार ३१६ किलोग्राम धानको बीउ उपलब्ध गराइएको छ । त्यस्तै किसानलाई दुईवटा मल्टिक्रप थ्रेसर, एक मिनीटिलर, तीन डिजिटल तराजु, १३ कम्बाइन मिल, छ स्प्रेयर र ३४१ वटा त्रिपाल उपलब्ध गराइएको छ । धान रोपाइँदेखि कटानी तथा प्रशोधनसम्म किसानलाई सहज हुने गरी यन्त्र उपकरणमा सहयोग गरिएको अधिकारीले बताए ।


    चैते धानका लागि सिँचाइ सुविधा महत्त्वपूर्ण हुने भएकाले कार्यक्रमअन्तर्गत दुई हजार तीन मिटर पक्की सिँचाइ कुलो निर्माण गरिएको छ । कुलो निर्माणपछि करिब १२ हेक्टर क्षेत्रफलमा थप सिँचाइ सुविधा विस्तार भएको कार्यालय प्रमुख अधिकारीले बताए । कार्यक्रमबाट ५७६ जना किसान लाभान्वित भएका छन् । लाभान्वितमध्ये ३०१ महिला र २७५ पुरुष छन् ।

    कार्यालयले चैते धानलाई वर्षे धानको विकल्पका रूपमा मात्र नभई किसानले एउटै खेतबाट थप उत्पादन लिन सक्ने अवसरका रूपमा प्रवर्द्धन गर्दै आएको छ । धानको क्षेत्र विस्तार, उन्नत बीउको प्रयोग, कृषि यान्त्रिकीकरण र सिँचाइ सुविधा विस्तारमार्फत उत्पादन बढाउने लक्ष्य राखिएको छ । कृषि विकास कार्यालयले आगामी दिनमा उक्त धानखेतीको सम्भावना भएका क्षेत्र पहिचान गरी कार्यक्रम विस्तार गर्ने जनाएको छ । चैते धानको उत्पादन बढाउन सके जिल्लाको समग्र धान उत्पादनमा वृद्धि हुनुका साथै किसानको आयआर्जनमा प्रत्यक्ष योगदान पुग्ने विश्वास गरिएको छ ।

  • प्रशिक्षकसँगको विवादपछि राष्ट्रिय टोलीमा रोनाल्डाको भविष्य अनिश्चित

    प्रशिक्षकसँगको विवादपछि राष्ट्रिय टोलीमा रोनाल्डाको भविष्य अनिश्चित

    कोपनहेगन, १६ असोज (रासस–एएफपी) । प्रशिक्षक जर्ज जेससले बिहीबार डेनमार्कविरुद्धको खेलमा पोर्चुगलका सुपरस्टार क्रिस्टियानो रोनाल्डोलाई सुरुवाती एघार खेलाडीको सूचीमा नराख्ने घोषणा गरेपछि बढेको विवादबीच उहाँको राष्ट्रिय टोलीमा भविष्य अनिश्चित भएको छ । पोर्चुगलका ४१ वर्षीय सुपरस्टारले प्रशिक्षकको टोली छाडेर हिँडेका बताइएको छ ।

    रोनाल्डोले बुधबार ढिलो गरी टोली छाडेको घोषणा गर्नुभएको थियो । त्यसअघि प्रेस सम्मेलनमा जेससले पाँच पटकको बलोन डी’ओर विजेता रोनाल्डोलाई लगातार दोस्रो खेलका लागि सुरुवाती ‘लाइनअप’ बाट बाहिर राख्ने पुष्टि गरेका छन् । पूर्व रियल म्याड्रिडका ‘फरवार्ड’ रोनाल्डोले युइएफए नेसन्स लिगअन्तर्गत डेनमार्कविरुद्धको खेलको अघिल्लो दिन पार्केन स्टेडियममा साथीहरूसँग प्रशिक्षण गर्नुपर्ने थियो तर जेससको खेल योजना घोषणापछि उनी हिडेका थिए ।

    “राष्ट्रिय टोलीका प्रशिक्षकको प्रेस सम्मेलनपछि र पोर्चुगाली फुटबल संघका अध्यक्षसँगको कुराकानीपछि मैले राष्ट्रिय टोलीको भूमिका छाड्ने निर्णय गरेको छु,” रोनाल्डोले इन्स्टाग्राममा लेखेका छन् । रोनाल्डोले आइतबार नर्वेविरुद्धको २–१ को नेसन्स लिग जितमा पुरै समय बेन्चमा बिताए । त्यसअघि गत बिहीबार वेल्सविरुद्धको १–० को घरेलु जितमा उनी कप्तान थिए । यी खेलहरू विश्वकप वा युरोपियन च्याम्पियनशिप जत्तिको महत्त्व नभएकाले राष्ट्रिय टोलीका कोचहरूले खेलाडीहरूलाई घुमाएर खेलाउनु सामान्य हो।

    तर रोनाल्डोले जेससको निर्णयका कारणहरू गहिरो रहेको सङ्केत गरे । “उचित समयमा म पोर्चुगाली जनतालाई मैले सधैँ आफूलाई समर्पित गरेको मेरो राष्ट्रिय टोली छाड्नुका कारणहरूको सत्य बताउनेछु,” उनले भने । यसले उनी अन्तर्राष्ट्रिय खेल मञ्चबाट स्थायी रूपमा बाहिरिने सङ्केत गरेको छ।

    “कुनै अपवादबिना अहिले पोर्चुगल र मेरा सबै साथी खेलाडीहरूलाई भविष्यका लागि शुभकामना दिने समय हो,” उनले भने । स्पेनी खेलकुद दैनिक मार्काले जेसस र पोर्चुगाली संघका अध्यक्ष पेड्रो प्रोएन्काले रोनाल्डोलाई टोलीमा रोक्न कोपनहेगन विमानस्थलसम्म पछ्याएको बताएको छ तर उनी आफ्नो निजी जेटमा चढेका थिए ।
    जुलाईमा नियुक्त भएका ७२ बर्षीय जेससले बुधबार सुरुमै आफू र रोनाल्डोबीच कुनै मतभेद नभएको जोड दिँदै नर्वेविरुद्ध बेन्चमा बस्दा कप्तान निराश भएको स्वीकार गरे । समाचारले सामाजिक सञ्जालमा आक्रोसको लहर र रोनाल्डोकी बहिनी एल्मा अवेइरोबाट क्रोधित प्रतिक्रिया जन्मायो।

    ‘उनीहरूले कुनै पनि कुराको उत्कृष्टता पाउन लायक छैनन्,” उनले इन्स्टाग्राममा पोर्चुगाली जनतालाई सङ्केत गर्दै भनिन् । ‘हामी ईष्र्यालु, घृणायुक्त र अज्ञानी छौँ र सीआर–७ अघिको फुटबल युगको मध्यमत्वमा फर्कन लायक छौँ।’ ओस्लोको खेल नोभेम्बर २०२४ पछिको पहिलो अवसर थियो जब रोनाल्डो घाइते वा निलम्बित नभई पनि पोर्चुगलका लागि खेखेनन् ।
    “कुनै घटना नै भएन,” जेससले त्यो खेलपछि पत्रकारहरूलाई भने । उनले रोनाल्डोलाई साउदी क्लब अल–नस्रमा एक वर्ष कोच गरेको पछि पोर्चुगलको जिम्मेवारी लिएका थिए । “म आफैं पनि खेलाडी थिएँ । मलाई थाहा छ कुनै पनि खेलाडी जब २० वा ३० मिनेट वार्मअप गर्छ र त्यसपछि मैदानमा आउन्न त्यसमा कोही खुसी हुँदैन,” जेससले बुधबार भने ।
    पोर्चुगाली प्रशिक्षकले खेलअघि रोनाल्डोलाई सुरुवाती एघार पहिलो चरणको खेलाडीको सूचीमा नराखिएको सायद पछि झारिने बताएको पनि बताए । जेससले भने, “प्रशिक्षकको हैसियतमा मैले पछि उनलाई नखेलाउने निर्णय गरेँ। यो हल्ला मच्चाउने कुरा होइन।”

    रोनाल्डोको प्रस्थानपछि पोर्चुगाली फुटबल संघले भनेको छ, “डेनमार्क र नर्वेविरुद्धका दुई खेलको तयारी बाँकी २४ खेलाडीसहित योजनाअनुसार जारी छ।”
    “पूरै प्रतिनिधिमण्डल राष्ट्रिय टोलीका आगामी खेलहरू र निर्धारित उद्देश्य हासिल गर्न पूर्ण रूपमा केन्द्रित छ,” संघले भनेको छ । जेससले पहिले नै डेनमार्कविरुद्ध एसी मिलानका स्ट्राइकर गोन्कालो रामोसलाई फेरी सुरुवात गराउने बताएका थिए । उनले नर्वेमा विजयी गोलका लागि योगदान गरेका थिए ।

    “यदि सबै योजनाअनुसार भयो भने गोन्कालो नै खेल्नेछन्,” उनले भने । उनले रोनाल्डोबारे भने, “यदि मलाई उनको आवश्यकता भयो भने उनी आउन सम्भव छ । आवश्यकता महशुस नभए बोलाइनेछैन ।” रोनाल्डोले हालै यो सिजन ‘सम्भवतः आफ्नो फुटबलको अन्तिम वर्ष’ हुने घोषणा गरिसकेका थिए । उनी पोर्चुगलका सर्वाधिक गोलकर्ता र सर्वाधिक प्रसिद्ध खेलाडी हुन् । उनले पोचुगलका लागि खेलेका २३४ खेलमा १४६ गोल गरेका छन् । पूर्व स्पोर्टिङ, म्यानचेस्टर युनाइटेड, रियल र युभेन्टस स्ट्राइकरले २००३ मा १८ वर्षको उमेरमा अन्तर्राष्ट्रिय डेब्यु गरेका थिए ।
    त्यसको अर्को वर्ष उनी युरो २००४ को फाइनलमा घरेलु टोलीका रूपमा ग्रीससँग पराजित पोर्चुगल टोलीमा खेलेका थिए । उहाँको कप्तानीमा सन् २००६ को विश्वकप सेमिफाइनलसम्म पुगेको थियो । उनले सन् २०१६ को युरोमा देशलाई विजय दिलाए । रोनाल्डो र पोर्चुगल यस वर्षको विश्वकपमा अन्तिम १६ मा स्पेनसँगको खेलबाट बाहिरिएका थिए।

  • फ्लाई दुबईका पाँच यात्रुलाई ‘वीरता पुरस्कार’ दिने घोषणा

    फ्लाई दुबईका पाँच यात्रुलाई ‘वीरता पुरस्कार’ दिने घोषणा

    जेरुसेलम, १६ असोज (रासस–एएफपी) । इजरायली राष्ट्रपति आइज्याक हर्जोगले बिहीबार पाँच इजरायली यात्रुलाई ‘वीरता’ पुरस्कार दिने घोषणा गरेका छन् । ती यात्रुले फ्लाईदुबईको सह–चालकलाई नियन्त्रणमा लिई उनीहरू सवार विमान दुर्घटना गराउने प्रयास रोकेका थिए । “तपाईंहरूले अरूलाई बचाउन आफूलाई जोखिममा पार्नुभयो र ठूलो विपत्ति रोक्नुभयो। आज संसारले इजरायली समाजको सुन्दर र साहसी अनुहार देख्यो,” इररायलमा मुख्यतया औपचारिक भूमिकामा रहने राष्ट्रपति हर्जोगले जारी गरेको एक वक्तव्यमा भनेका छन् ।


    उनले भने, “म तपाईंहरूमाथि गर्व गर्छु र इजरायलको तर्फबाट धन्यवाद दिन्छु।” उनले विमान चालक भारतीय नागरिक स्मित मच्छाको पनि मुक्तकण्ठाले प्रशंसा गरे । इजरायली अधिकारीहरूका अनुसार सह–पाइलटले चक्कु प्रहार गरेपछि उनले ककपिटको ढोका खोली यात्रु र चालकदलका सदस्यलाई सूचना गरी उनीहरूको सहयोगमा आक्रमणकारीलाई नियन्त्रणमा लिएर विमान बचाउन सफल भएका थिए ।
    हर्जोगको कार्यालयले सुरुमा चार जना पुरस्कार विजेताको नाम घोषणा गरेको थियो तर पछि पाँचौं व्यक्तिको रूपमा ताली मानेसको नाम थपेको थियो । उनका पतिलाई पहिले पुरस्कार दिने घोषणा गरिएका चार जनामा समावेश गरिएको थियो । राष्ट्रपतिको कार्यालयका अनुसार मानेसले ककपिटमा हल्लीखल्ली सुनेर पहिलो पटक यात्रुहरूलाई सचेत गराएकी थिइन् र सहयोग मागेकी थिइन् ।


    राष्ट्रिय नागरिक वीरता पुरस्कार पाउने अन्य इजरायलीहरूमा यानिभ हायुन पनि रहेका छन् । उनी पेशाले प्लम्बर हुन, तर उहाँले नै ककपिटमा पसेर सह–चालकलाई नियन्त्रणमा लिन पहिलो पहल गरेका थिए । हायुनलाई रगत लागेको सर्टमा नै बुधबार इजरायल फर्केपछि बेन गुरियन विमानस्थलमा प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतान्याहुले व्यक्तिगत रूपमा स्वागत गरेका थिए ।


    यात्रुहरूले एक महिलाले चिच्याएर चालकमाथि चक्कु प्रहार भएको बताएपछि हायुन ककपिटतिर दौडेर गई आक्रमणकारी सहचालकलाई बचाउन सहयोग गरेका थिए । “यो असाधारण घटना थियो,” आक्रमणकारीलाई नियन्त्रणमा लिन सहयोग गर्ने र पुरस्कार पाउने आसफ राजुआनले उद्धारकार्यबारे राष्ट्रपतिसँगको प्रतिक्रियामा भने । उनले भने, “हामी असहाय महसुस गर्दै थियौँ, हावामा तैरिरहेका थियौँ र यो कार्य आफु बाँच्न, परिवार, मानिस र बच्चाहरूलाई बचाउन निर्विकल्प कार्य थियो ।”