Category: कला / साहित्य

काठमाडौं । आज जनै पूर्णिमा, प्रत्येक वर्ष साउन शुक्ल पूर्णिमाका दिन यो पर्व मनाइन्छ । देशभर नयाँ जनै फेर्ने र रक्षाबन्धन बाँध्ने दिनका रुपमा यो मनाइन्छ । पूर्णिमाका दिन बिहानैदेखि वैदिक सनातन धर्मावलम्बीले नदी, ताल, तलाउ, पोखरीमा गई स्नान गरेर गुरु पुरोहितबाट रक्षासूत्र बाँध्ने गरिन्छ ।

गुरु पुरोहितले विधिपूर्वक मन्त्रिएको डोरो (रक्षासूत्र) धारण गर्दा विभिन्न सुरक्षा प्राप्त हुने धार्मिक विश्वास छ । मानव रक्षाका लागि जप, तप र पूजा गरी मन्त्रिएको रक्षाबन्धन अर्थात् डोरो वैदिक परम्पराको मन्त्रोच्चारण गर्दै ब्राह्मण पुरोहितहरुले यजमानको दाहिने नाडीमा बाँधिदिने प्रचलन रहेको छ । यो दिन ब्राह्मण, क्षत्री र वैश्य तीन वर्णका तागाधारीले आफ्नो जनै फेर्ने गर्छन् ।

तागाधारीले पूर्णिमाका दिन बिहानै पोखरी, ताल, तलाउ, नदी र कुण्डमा गई स्नान गरी जौ, तिल र कुशद्वारा ऋषिहरुलाई तर्पण गरी वैदिक रुद्राभिषेक पद्धतिबाट मन्त्रिएको नयाँ जनै फेर्ने प्रचलन रहेको छ । अरुन्धतीसहित कश्यप, अत्रि, भारद्वाज, विश्वामित्र, गौतम, जमदग्नि, वशिष्ठ र अगस्त्य गरी आठ ऋषिलाई पूजा एवं तर्पण गर्ने भएकाले आजको दिनलाई ऋषितर्पणी समेत भन्ने गरिएको छ । यसै दिन दिदीबहिनीले दाजु भाईको हातमा राखी बाधिदिने गर्छन् ।

यसले दिदिबहिनी र दाजुभाइ बीचको सम्बन्ध प्रगाढ हुने विश्वास गरिन्छ । यो दिन एघार थरीका गेडागुडी मिसाई भिजाएर टुसा उमारेर बनाइएको क्वाँटी खाने प्रचलन समेत रहेको छ । क्वाटी स्वास्थ्यवद्र्धक खाद्य पदार्थ हो । यसवर्ष घरघर डुलेर रक्षाबन्धन नगर्न र धार्मिक स्थलमा समेत भिडभाड नगर्न सरकारले आह्वान गरेको छ ।

काठमाडौं । सरकारले अब विद्यालयसहितका शैक्षिक संस्थालाई क्वारेन्टिन वा आइसोलेसन भवन नबनाउने निर्णय गरेको छ । पठनपाठन शुरु गर्ने योजना अनुसार अब सरकारले विद्यालयलाई क्रमशः खाली गरेर त्यसलाई पूर्ण किटाणुरहित बनाउने योजना बनाएको हो । मन्त्रिपरिषद्को गत सोमबारको बैठकले गरेको निर्णय अनुसार शिक्षा मन्त्रालय यसको कार्यान्वयनमा जुटेको छ ।

क्वारेन्टिन तथा आइसोलेसन सेन्टरका रुपमा प्रयोग हुन छाडेका विद्यालय भवनलाई अब तोकिएको मापदण्ड बमोजिम स्थानीय तहले निर्मलीकरण गरी अध्ययन गर्न योग्य बनाउने भएका छन् । सोही अनुसार स्थानीय तहमा सर्कुलर जारी गरिएको छ । अहिले पनि कुनै विद्यालयमा क्वारेन्टिन तथा आइसोलेसन सेन्टर सञ्चालन भइरहेको भए त्यसलाई खाली गराएर सुरक्षित बनाइने छ ।

सरकारले १ भदौबाट भर्ना खोल्ने निर्णय गरिसकेको छ । अब सुरक्षा प्रवन्ध अपनाएर शैक्षिक गतिविधि नियमित गर्ने तयारी सरकारको छ । नेपालमा ५ महिनायता विद्यालय बन्द छन् । शैक्षिक गतिविधि समेत ठप्प छन् । अब मन्त्रालयले विद्यालय संचालन गर्न आवश्यक मापदण्ड बनाएर जारी गर्ने भएको छ ।

काठमाडौं । नेपालमा सरकारले १ भदौबाट भर्ना अभियान संचालनको तयारी गरेको छ । कोरोना भाइरसको महामारीपछि १० चैतयता सबै विद्यालय तथा विश्वविद्यालय बन्द छन् । अनलाइनमाध्यमबाट केही पठनपाठन प्रारम्भ गरिएको भएपनि विद्यालयमा भने विद्यार्थी बोलाइएको छैन । शिक्षा मन्त्रालयका अनुसार १ भदौपछिको १५ दिनको अवस्था विश्लेषण गरी विद्यालय खोल्नेबारे तयारी भइरहेको छ ।

कोरोना भाइरसको संक्रमण सामान्य भएमा १५ भदौबाट नै पठनपाठन सूचारु गर्न सकिने सम्भावना छ । यद्दपी सरकारले भर्ना खोलेको १५ दिन भने परिस्थितिको मूल्यांकन गर्ने बताएको छ । विद्यालय ५ महिना बन्द हुँदा अधिकांश परीक्षा प्रभावित भएका छन् । यसमध्ये सरकारले एसइइ र कक्षा ११ को परीक्षा नलिई आन्तरिक मूल्यांकनका आधारमा अंक दिने व्यवस्था मिलाइसकेको छ ।

कक्षा १२ र अन्य परीक्षा भने नियमित संचालनको तयारी गरिएको छ । उता, विश्वविद्यालयहरुले समेत प्राध्यापकहरुलाई हाजिर हुन आग्रह गरिसकेका छन् । जनस्वास्थ्य तथा सुरक्षासम्बन्धी मापदण्ड पालना गर्ने गरी भदौ १ गतेदेखि विद्यार्थी भर्ना खुलाइएको छ । त्यसको १५ दिनको अवस्था विश्लेषण गरेर नियमित पठनपाठनको तयारी सुरू गराउने विषयमा तयारी भएको मन्त्रालयका अधिकारीहरु बताउँछन् ।

काठमाडौं । आजबाट त्रिभुवन विश्वविद्यालय मातहतका क्याम्पस संचालनमा आउने भएका छन् । विश्व स्वास्थ्य संगठन र स्वास्थ्य मन्त्रालयबाट जारी कोभिड १९ विरुद्धका सुरक्षा निर्देशिका तथा निर्देशन पालना गर्दै क्याम्पस सञ्चालनमा आउने भएका हुन् । सरकारले मंगलबार मध्यरातबाट लकडाउन अन्त्य भएको घोषणा गरेको छ । अधिक भिडभाड हुने केही क्षेत्रबाहेक नेपालमा सबै क्षेत्र अब पुर्ववतः अवस्थामा फर्काइएको छ ।

नेपालमा ११ चैतमा लकडाउन शुरु भएको थियो । विश्वविद्यालयले लकडाउन अन्त्य भएसँगै आफनो नियमित कार्यक्रमलाई सुचारु राख्ने निर्णय गरेको हो । विश्वविद्यालयले कोरोना भाइरसका कारण स्थगित परीक्षा भदौँ ७ गतेबाट सुचारु गर्ने निर्णय समेत गरेको छ । यसअघि स्थगित भएका परीक्षा दशै अघि नै सक्ने लक्ष्य विश्वविद्यालयको छ । दशैपछि अन्य नियमित परीक्षा हुने भएका छन् ।

विश्वविद्यालयले क्याम्पस सञ्चालन गर्ने निर्णय गरेसँगै विदामा बसेका प्रँध्यापकहरुलाई समेत क्याम्पस बोलाउने निर्णय गरिएको छ । उनीहरु क्याम्पसमा हाजिर हुनुपर्ने भएको छ । क्याम्पसमा नियमित पठनपाठन र परीक्षा बाहेक अन्य गतिविधि नियमित गरिने भएकोले विश्वविद्यालयका अध्यापक बोलाउने निर्णय त्रिविले गरेको हो । सरकारले १ भदौबाट विद्यालयहरुमा समेत भर्ना खोल्ने निर्णय गरेको छ ।

काठमाडौं । प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले भगवान रामको जन्मस्थान भारतमा नभई पर्साको ठोरीस्थित अयोध्यापुरीमा भएको बताएसँगै अहिले ठोरी चर्चामा रहेको छ । ठोरीबासी समेत हर्सित छन् । प्रधानमन्त्रीले बीना अध्ययन बोलेको आरोप लागेसँगै अब भने आधिकारिक निकायलाई ठोरीमा अध्ययन गर्न दवाव बढेको छ । सोही क्रममा सरकारले पर्साको ठोरीस्थित ‘अयोध्यापुरी’ मा भगवान रामसँग जोडिएका पुरातात्विक तथ्य खोजीका लागि उत्खनन गर्न सकिने सम्भावनाबारे विज्ञहरुसँग छलफल थालेको छ ।

अयोध्यापुरीमा पुरातात्विक तथ्य खोजी गर्न विज्ञसँग छलफल गर्ने तयारी भइरहेको पुरातत्व विभागले जानकारी दिएको छ । विभागका एक अधिकाीका अनुसार प्रधानमन्त्रीको अभिव्यक्तिपछि विभागलाई अब अनुसन्धानका लागि दवाव र चूनौति दुबै थपिएको छ ।

प्रधानमन्त्री केपी शर्मा अ‍ोलीले अयोध्यापुरी नै सक्कली ‘अयोध्या’ भएको दावी गरेका थिए । इतिहासविद्, संस्कृतिविद् र धर्मविदसँग छलफल गरी निर्णय लिने तयारीमा विभाग रहेको छ । प्रारम्भिक चरणमा उत्खननको लागि विज्ञहरुसँग छलफलको प्रक्रिया अगाडि बढाइएको ति अधिकारीको भनाई छ ।

काठमाडौं । प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले भगवान रामबारे दिएको अभिव्यक्तिमा व्यापक आलोचना भएपछि परराष्ट्र मन्त्रालयले स्पष्टिकरण सार्वजनिक गरेको छ । परराष्ट्र मन्त्रालयले अयोध्याबारे प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीको अभिव्यक्ति कसैको भावनामाथि चोट पुर्याउने उद्देश्यले नआएको स्पष्ट पारेको छ । प्रधानमन्त्रीको भारतसहित नेपाल भित्र समेत आलोचना भइरहेको छ ।

सोही सन्दर्भमा मन्त्रालयले सोमबार विज्ञप्ति जारी गरेको हो । मन्त्रालयले प्रधानमन्त्रीको अभिव्यक्ति राजनीतिक विषयसँग नजोडिएको स्पष्ट पारेको छ । विज्ञप्तिमा उल्लेख छ, ‘प्रधानमन्त्रीको अभिव्यक्ति राजनीतिक विषयसँग जोडिएको छैन र कसैको भावनामा चोट पुर्‍याउने आशय थिएन ।’ ओलीले आइतबार भगवान राम भारतीय नभएको र असली अयोध्या वीरगञ्ज नजिकै ठोरीमा पर्ने दाबी गरेका थिए ।

परराष्ट्रले प्रधानमन्त्रीले श्रीराम र उहाँसँग सम्वद्ध स्थानबारे धेरै किंवदन्ती रहेको र नयाँ तथ्यहरु प्राप्त गर्न रामायणले प्रतिनिधित्व गर्ने गहन सांस्कृतिक भूगोलको थप अध्ययन, अनुसन्धानको महत्वमाथि जोड मात्र दिएको उल्लेख गरेको छ । प्रधानमन्त्रीको टिप्पणीले अयोध्याको महत्व र साँस्कृतिक मूल्यलाई अवमूल्यन गर्ने उद्देश्य नराखेको मन्त्रालयले बताएको छ ।

विवाह पञ्चमीमा प्रत्येक वर्ष भारतको अयोध्याबाट जनकपुरमा जन्ती आउने तथा २०१८ मा दुुई देशका प्रधानमन्त्रीले रामायण सर्किटको उद्घाटन गरेको स्मरण गर्दै परराष्ट्रले यस्ता तथ्यबाट दुई देश र जनताबीचको सांस्कृतिक समानता झल्कन उल्लेख गरेको छ ।

काठमाडौं । भगवान राम र अयोध्याबारे प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले दिएको अभिव्यक्तिबारे भारतमा व्यापक निन्दा र आलोचना शुरु भएको छ । पौराणिक कालदेखि मान्यताप्राप्त इतिहासलाई बीना कुनै तथ्य बोलिदिएपछि ओलीको पुनः एक पटक निन्दा शुरु भएको हो । ओलीले अयोध्या नेपालमा पर्ने र राम नेपाली भएको अभिव्यक्ति सोमबार दिएका थिए ।

भारतको सत्तारुढ दल तथा प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीको पार्टी भाजपाले प्रधानमन्त्री ओलीले विवादित अभिव्यक्ति दिएको भन्दै कडा शब्दामा आलोचना गरेको छ । भाजपाका राष्ट्रिय प्रवक्ता विजय शोनकर शास्त्रीले रामप्रतिको आस्थामा खेलवाड गर्न नपाइने उल्लेख गरेका छन् । ओलीको आलोचना गर्दै शास्त्रीले भगवान राम आस्थाको प्रतीक भएको र यसमा कसैले पनि खेलवाड गर्न नपाउने उनको भनाई थियो ।

प्रभानमन्त्रीको अभिव्यक्तिलाई भारतीय संचारमाध्यमले समेत कच्चा कुटनीति भन्दै आलोचना गरेका छन् । ऐतिहासिक तथ्यबारे बोल्दा यथेस्ष्ट प्रमाण अगाडी सार्नु पर्ने र नभए आस्थामाथि प्रहार गर्न नपाउने उनीहरुको तर्क रहेको छ । त्यसमाथि धर्म नमान्ने कम्युनिष्ट नेताले धार्मिक तथ्यमाथि बोल्नु अझ तर्क संगत नभएको उनीहरुको भनाई रहेको छ ।

काठमाडौं । भारतसँग शब्दयुद्ध लडिरहेका प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले सोमबार अर्को प्रहार गरेका छन् । प्रधानमन्त्री ओलीले राम नेपालमा जन्मेको र नेपाली रहेको उल्लेख गरे । उनले भारतले  नक्कली अयोध्या खडा गरेर सांस्कृतिक तथ्यमाथि अतिक्रमण गरेको समेत आरोप लगाएका छन् ।

२०७ औं भानु जयन्तीका अवसरमा आइतबार प्रधानमन्त्री निवास वालुवाटारमा आयोजित एक औपचारिक कार्यक्रमलाई सम्बोधन गर्दै प्रधानमन्त्रीले नेपाल सांस्कृतिक हिसाबले थिचिएको बताए । सांस्कृतिक तथ्यहरूमाथि भारतले अतिक्रमण गरेको भन्दै उनले भगवान् रामको राज्य अयोध्या नेपालको वीरगञ्ज पश्चिममा पर्ने उल्लेख गरे ।

भारतले विवादित अयोध्या खडा गरेको उनको तर्क छ । नेपालकी छोरी सिता भारतका रामलाई नभई अयोध्याका रामलाई दिएको भन्दै उनले अयोध्या नेपालमा पर्ने उल्लेख गरे । उनले भने, ‘अयोध्या वीरगन्जभन्दा अलि पश्चिम पट्टिको गाउँ हो। अहिले खडा गरिएको अयोध्या होइन। अयोध्या भीषण विवाद छ है त्यहाँ, हाम्रोमा विवाद नै गर्नुपर्दैन ।’

अयोध्या वीरगञ्जको पश्चिमपट्टी ठोरीमा, वाल्मीकि आश्रम यही (नेपालमा), र दशरथबाट सन्तान नभएपछि पुत्रिष्टी यज्ञ लगाउने पण्डितजी रिडीका भएकाले राम नेपाली नै रहेको उनको तर्क छ । संचारको कुनै सुविधा नभएको समयमा भारतले भनेको अयोध्याबाट छोरी माग्न कुनै पनि व्यक्ति जनकपुर आउन नसक्ने प्रधानमन्त्रीको तर्क छ ।

न्युयोर्क

गीतकार दुर्गा खनाल घिमिरेको ‘बेबी शावर’ उत्सव लक्षित गीत बजारमा आएको छ । परिवारमा सबैभन्दा बढी खुसी त्यति वेला हुन्छ, जति वेला उत्तरदायित्व लिने सन्तान आमाको कोखमा छ भन्ने थाहा हुन्छ । अनि उत्सवको माहोल बन्ने गर्दछ । त्यही उत्सवको माहोललाई प्रतिनिधित्व गर्ने बेबी सावर सम्बन्धि गीत डि -४ युट्युबमा सार्वजनिक गरिएको हो ।

दुर्गा खनाल घिमिरेको यस गीतमा प्रताप दास र मिलन नेवार अमात्यको स्वर रहेको छ । नेपालीहरू संसारभर पुगी सकेको बर्तमान परिप्रेक्षमा बेबी शावर मनाउँदै गर्दा बजाउने गीत समेत नेपाली शब्द र स्वरमा नभए पछि गीतकार खनाल बेबी शावर गित रचना गर्न पुगेको बताउँदछिन् । 

गिताको म्युजिक एरेंज र कम्पोज हेम लामाले गरेका छन् भने मिक्सिगं मास्टरिगं विवेक शाक्यले विवेक साउण्ड स्टुटुडियोमा गरेका हुन् । यस गीतको प्रोडक्सन मेनेजर शम्भु श्रेष्ठ, मेकअप माही सिंह, कलाकारहरू आयुश रिजाल, अन्जली अधिकारी, रश्मी भट्ट, कमल कान्त मैनाली रहेका छन भने सिनेमाटोग्राफी ज्ञानेन्द्र शर्मा, एडिट र कलर नविन निरौला, सहायक निर्देशक सुवोल थापा रहेका छन् । गीतको प्रडक्सन डि -४ प्रडक्सनले गरेको छ भने र निर्देशन गम्भिर विष्टले गरेका हुन् ।